Hiyləgərlik və başqasına quyu qazamağın əsl səbəbi insanda hansı nöqsanın olmasına görədir?!


\"Yaramaz hiylələr isə ancaq öz sahibinin başında çatlayar.\" (Fatir, 43). Hədis: İmam Əli (ə): “Kim xalqa hiylə işlətsə, Allah onun hiyləsini öz başında çatladar.”
İzah: Məkr başqa bir fərdə daha tez və gizli zərbə vurulmasına səbəb olan zirəklik və fərasətdir. Məkr öz-özlüyündə pis hal deyil və Allaha da isnad edilmişdir. Amma pis məkr – yəni xoşagəlməz məqsədlər üçün həyata keçən məkr – ən çirkin əxlaqi qəbahətlərdən və rəzilliklərdəndir. Bu növ məkr həqarət nişanəsidir və onun səbəbi acizlikdir. Quran münafiqləri dində məkr və hiylə işlətdiklərinə görə qınamaqla yanaşı təkid edir ki, məkr və hiylə sonda insanın özünə qayıdır. Bu ilahi ənənə tarix boyu xalq tərəfindən o qədər müşahidə olunmuşdur ki, onun haqqında bir çox zərbi-məsəllər də formalaşmışdır.


Sükut yaxşıdır, yoxsa danışmaq? İmam Səccadın (ə) cavabı!


İmam Səccaddan (ə) soruşurlar: “Sükutun və kəlamın hansı daha yaxşıdır?
Həzrət (ə) buyurur: “Hər birinin bəlası vardır. O zaman ki, hər ikisi bəladan sağlam olar, danışmaq sükutdan daha yaxşıdır”.
Soruşurlar: “Necə?”. Buyurur: “Allah Təala peyğəmbərləri (ə) və vəsiləri sükut etmək üçün göndərməmişdir. Gəliblər ki, desinlər. Behişt sükutla olmur, haqq vilayəti sükutun məhsulu deyildir. Sükutla cəhənnəmdən xilas olmağın mənası olmaz. Behişti və əzabdan azadlığı, haqq vilıayətini əldə etmək – danışmaqladır”./Deyerler.


Nəfsi tərbiyə etmək üçün hansı 7 amili nəzarətə almaq lazımdır?!


Nəfsi tərbiyə etmək insanı kamala çatdırar. Ancaq bu yolda bəzi maneələr vardır ki, onlar aradan qalxmazsa, insanın özünü tərbiyə etməsinə çətinliklər yaradar. Bu amillər hansılardır?
1. Günah. İnsanın özünü tərbiyə etməsinə mane olan amillərdən birincisi – qəlbinin günah sayəsində qaralmasıdır. O zaman ki, qəlb günah sayəsində qaralar, İlahi mələklər ora enə bilməzlər.
2. Dünya məşğuliyyətləri. Dünya nemətləri insanı axirət işlərindən saxlayan amillərdən biridir. Dünya nemətlərinə olan məhəbbət, insanı nəfsini tərbiyə etməkdən saxlayar. Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: “İnsan, imanın şirinliyini dadmaz, məgər o zaman ki, yediyinə etinasız olar”. Ona görə də Allah yolunun yolçusu gərək dünya nemətlərinə məhəbbəti qəlbindən çıxarda bilsin ki, imanın şirinliyini dada bilsin.
3. Havayi-nəfsin ardınca getmək. Havayi-nəfs qatı tüstü kimidir ki, evin bütün divarlarını qaraldar. Bu evdən nur saçmaz. Nəfsani istəklər aima qəlbi qaraldar və bu ev kimi zülmətli edər. Əmirəl-möminin (ə) buyurur: “Ən şücaətli kəs o kəsdir ki, nəfsi istəklərinə qələbə çalar”...


Peyğəmbərimiz (s) yeməyi sağ əllə yeməyimizi istəmişdir?!


Peyğəmbəri-Əkrəm (s) başqa işlərdə olduğu kimi, yemək yeyəndə və su içəndə də Allahın adını çəkərdi. Həzrət (s) buyurur: “Yeməkdə əgər dörd xasiyyət olarsa, kamil olar: halal olar, ondan yeyən əllərin sayı çox olar, Bismillah kəlməsi ilə başlayar, həmdlə sonlanar”. Həzrətin (s) qarşısına yemək qoyulan zaman buyurardı: “Bismillah. Allah bunu şükür ediləsi nemətlərdən qərar ver ki, onun vasitəsilə behiştə çataq”. Ya da buyurardı: “Bismillah. Allah bizə verdiyin ruziyə bərəkət ver və onu davamlı et”.
Bu hədisdə maraqlı nöqtə odur ki, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) yeməyə başlamamışdan qabaq əllərini qaldırar və dua edərdi. Həzrət (s) hətta su içən zaman belə Allahın adını çəkər və sonda da həmd edərdi. Suyu üç nəfəsə içərdi. Ona görə də üç Bismillah və üç dəfə də həmd deyərdi. Su içməyə başlayan zaman belə buyurardı: “Həmd olsun o Allaha ki, suyu yerə nazil edər. Allahın adı ilə ki, ən gözəl addır”...


Hacətini üç nəfərdən qeyrisinə söyləmək olmaz?!


Ənsarlardan olan bir nəfər İmam Hüseynin (ə) yanına gəlr ki, ondan maddi yardım istəsin. İmam Hüseyn (ə) buyurur: “Ey ənsar qardaş! Abır və şəxsiyyətini qoru. İstəyini bir məktubda yaz ki, mən də Allahın istəyi ilə sənin sevincinə səbəb olan şeyi yerinə yetirim”. Ənsar məktubda yazır: “Ey Hüseyn! Filankəsə 500 dinar borcluyam. Məndən borcumu verməsini istəyir. Onunla söhbət et ki, pulum olana qədər səbir etsin”.
İmam Hüseyn (ə) bu məktubu oxuyan kimi evinə gedir və içərisində min dinar olan pul kisəsini götürür və onu həmin kişiyə verir və buyurur: “500 dinar ilə borcunu qaytar və qalan 500 dinar ilə həyatını sahmana sal. Hacətini üç nəfərdən qeyrisinə demə: 1. Dindar. 2. Səxavətli. 3. Ailə nəcibliyinə malik olan.


Hz Peyğəmbərin (s) hədisinə əsasən hansı məsələdə xəsislik vacibdir?!


Peyğəmbərimiz (s) buyurub: “Öz ömrünə qarşı dinar-dirhəmindən daha xəsis ol” “Allah sizi torpaqdan sonra nütfədən xəlq etmiş, sonra da sizi cüt-cüt yaratmışdır. O bilmədən heç bir qadın hamilə olmaz və doğmaz. Ahılın ömrünün uzadılması da, kimsənin ömrünün qısaldılması da, ancaq kitabda yazılmışdır. Həqiqətən, bu Allah üçün çox asandır.” [1] İmam Əli (ə) buyurub: “Sənin ömrün çəkdiyin nəfəslərin sayıdır və bu nəfəsləri bir gözətçi sayır.” [2]
Məhəmməd peyğəmbər (s) buyurub: “Sizlərdən heç biri ömrünüzün bir gününü arxada qoymadan, ömrünüzün növbəti gününün pişvazına çıxmır.” [3]
“Öz ömrünə qarşı dinar-dirhəmindən daha xəsis ol.” [4] “Həyatın müddəti məhduddur və heç kəs, onun üçün müəyyən edilmiş ömürdən çoxuna çata bilməz. Buna görə də ömür başa çatmamış tələsin.” [5]


İnsanda neçə sifət cəm olsa, kifayətdir? Loqman (ə)-ın cavabı


Loğman Həkimin oğlu ondan soruşur: “Atacan! İnsanda hansı xüsusiyyət daha üstündür?”.
Loğman deyir: “Din”. Oğlu deyir: “Əgər iki dənə olsa, necə?”. Deyir: “Din və mal”.
Soruşur: “Əgər üç dənə olsa, necə?”. Deyir: “Din, mal, həya”. Soruşur: “Əgər dörd dənə olsa, necə?”.
Deyir: “Din, mal, həya və gözəl xasiyyət”. Soruşur: “Əgər beş dənə olsa, necə?”. Deyir: “Din, mal, həya, gözəl xasiyyət, səxavət”.


Gözəl və pis əxlaqı ölçmək üçün sadə meyar hansıdır?!


Əxlaqın bəzi sifətləri fəzilətli, bəziləri isə rəzildir. Əxlaqın gözəl və ya pis olmasını müəyyən etmək üçün müxtəlif yollar təklif olunmuşdur.
Dinimiz buyurur ki, o sifət ki, sənin təkamül etməyinə yardım edər, o, fəzilətli sifətdir. O sifətlər ki, səni insanlıqdan süqut etdirir, o, rəzil sifətdir.
İmam Hüseynə (ə) sual verirlər ki, insanın kəramət və fəziləti nədədir? Həzrət (ə) buyurur: “Dilinə nəzarət etməsində və səxavətli olmasındadır”.
Sual verirlər ki, bəs insanın nöqsanı nədədir? Buyurur: “Özünü faydalı olmayan şeylərə məcbur etməsindədir”.


İslam maarifinə əsasən həqiqi ehtiyacsızlıq nədir?


İnsanların əksər hissəsinin nəzərinə görə, ehtiyacsız olmağın əsil yolu – mal və sərvət toplamaqdadır. Halbuki, zənginlərin bir çoxu yoxsul insanlar kimi yaşayırlar. Davamlı olaraq mallarının az olmasından danışarlar. Buradan məlum olur ki, sərvətin çoxluğu insanın ehtiyacsız olmasının meyarı ola bilməz. Əslində insanı ehtiyacsız edən meyar – insanın nəfsinin zəngin və razı durumda olmasıdır.
Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: “Ehtiyacsızlıq malın çoxluğu ilə deyildir. Həqiqi ehtiyacsızlıq – nəfsin ehtiyacsızlığıdır”.
İmam Rza (ə) buyurur: “Hər kim ruzisinin az olmasına görə Allahdan razı olarsa, Allah da onun az əməlindən razı olar”.


İnsanda hansı mənfi əxlaqdır hətta qardaşı öldürməyə gətirib çıxara bilər?!


“Nəfsi onu qardaşını qətlə yetirməyə vadar etdi və o da nəfsinə tabe olaraq onu öldürdü və ziyana uğrayanlardan oldu” (Maidə-30)
Təfsirçilər bu qətlin səbəbinin həsəd və paxıllığ olduğunu qeyd edirlər. Qurani kərim bu mətləbə işarə edərək Qabilin paxıllığ etdiyini və qardaşına həsəd etdiyi üçün öldürdüyünü bildirir: “Onlara Adəmin iki oğlunun gerçək əhvalatını oxu. O zaman ikisi də qurban vermiş, onların birindən qəbul edilmiş, digərindən isə qəbul edilməmişdi. (Qurbanı qəbul olmayan oğlu öz qardaşına) demişdi: “Səni hökmən öldürəcə-yəm!” demişdi: “Allah ancaq müttəqilərdən (qurban) qəbul edər!” (Maidə-27)
... Lakin İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan hədisdə Adəmin (ə) oğlanlarından birini özündən sonra “vəsi” (varis, başçı) təyin etmək üçün qurban gətirsinlər. Kimin qurbanını od yandıracaqdısa, onun qurbanı qəbul olacaqdı. Habilin qurbanı qəbul olur və bu da qabilin həsəd və paxıllığına səbəb olur. Daxili kin və həsədi onu qardaşını qətl etməyə vadar edir. (Təfsiri Əyyaşi):


© Gürcüstan - İslami Təhqiqat qrupu 2012 . Flag Counter