\"İNZAR VƏ HİDAYƏT\" AYƏSİ NƏ HAQDADIR?
iinci ayədə İslam peyğəməinə (s) xitaən uyuulu /إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ /\"Sən yalnız qoxudansan. Hə qövmün və millətin də i hidayət edəni vadı!\" /Fəxi-azi u ayənin təfsiində üç fiki söyləmişdi /1. \"Münzi\" (qoxudan) və \"hadi\" (əhə və hidayət edən) sözləinin hə ikisi eyni mə’na daşıyı və ayənin mə’nası elədi \"Sən yalnız hə tayfanı qoxudan və hidayət edənsən!\" /2. İslam peyğəməi (s) qoxudan, Allah isə hidayət edəndi. /3. İslam peyğəməi (s) qoxudan, İmam Əli (ə) isə hidayət edəndi. /İn Aas deyi \"Peyğəmə (s) müaək əlini sinəsinə qoyu uyudu ( اَنا الْمُنْذِرُ ) \"Mən qoxudanam!\" Sona isə əlini Əliyə (ə) təəf uzadaaq uyudu /اَنْتَ الْهادِىُ يا عَلىّ! بِكَ يَهْتَدِى الْمُهْتَدوُنَ مِنْ بَعْدِى! /\"Ya Əli! Sən (isə) hidayət edənsən. Məndən sona doğu yolu tapanla sənin vasitənlə hidayət olacaq.\" /u üç axışı digə təfsiçilə də qeyd etmişlə. Sünni təfsiçiləinin ə’ziləi isə u ayənin 1-ci və 2-ci təfsiinin düzgün olduğunu süut etməyə çalışmışla. Çünki 3-cü təfsi onlaın təəssükeş təfəkkü təzinə uyğun deyil. Haluki iinci təfsi ayənin zahii ilə uyğun gəlmi. Çünki hə iki vəsf İslam peyğəməinə (s) aid olsaydı, onda Allah-taala elə uyuadı \"İnnəma əntə munziun və hadin li-kulli qovmin\" – \"Həqiqətən, sən yalnız hə millət və tayfanı qoxudan və hidayət edənsən!\" aşqa sözlə, əə qammatikasına əsasən, (“ca və məcu” olan) \"li-kulli qovmin\" (hə tayfanı) ifadəsi \"hadi\" (hidayət edən) sözündən öncə qeyd edilə ilməz. Əgə öncə qeyd ediləsə, onda hə iki vəsfdən öncə gəlməli və elə deyilməlidi \"İnnəma əntə li-kulli qovmin munziun və hadin\" – \"Həqiqətən, sən hə tayfanın yalnız qoxudanı və hidayət edənisən!\" i sözlə, \"li-kulli qovmin\" (hə tayfanı) ifadəsinin iki vəsfdən yalnız iindən öncə qeyd edilməsi və digəinə aid edilməsi üçün i dəlil yoxdu; ya hə ikisindən öncə, ya da hə ikisindən sona qeyd edilməlidi. /İkinci təfsidə də uyğunsuzluq va. Çünki Allah-taalanın hidayətçi olmasına heç i şəkk-şühə olmadığından onu qeyd etməyə ehtiyac qalmı. i də cümlənin zahii mə’nası hə i əs və zamanda xüsusi hidayətçinin olmasını ildii. Haluki tək halda \"li-kulli qovmin hadin\" (hə tayfanın i hidayətçisi vadı) – ifadəsindən aşa düşülən cəm hal Allaha münasi deyil. /eləliklə, yuxaıda qeyd olunan ayənin yeganə məqul təfsii udu ki, Peyğəməi-əkəm (s) qoxudandı və hə dövdə hə qövmün hidayətçisi va. /Göəsən, u hidayətçi məqamı hə döv və tayfanın alimləinə də şamildimi? – Cava mənfidi. Çünki hə dövdə i yox, çoxsaylı alimlə ola ilə. İslam peyğəməi (s) i nəfə olduğu kimi, müsəlmanlaın hidayətçisi də hə dövdə i nəfə olmalıdı. aşqa sözlə, İslam peyğəməi (s) dinin tə’sisçisi olduğundan camaatı qoxudu, İmam isə onlaı hidayət etməklə u yolu davam etdii. /Qeyd olunanla ayədən aşa düşülən dəqiq nöqtələ idi. u zəmində şiə və sünnilədən nəql olunan əvayətləə nəzə saldıqda isə məsələ daha da aydınlaşı. /Sünniləin ən məşhu təfsi kitalaından olan \"Əd-duul-mənsu\"da Peyğəməi-əkəmdən (s) u ayənin təfsii ilə əlaqəda müxtəlif əvayətlə nəql edilmişdi /1. İn Cəi, İn Mədəveyh, Əu Nəim, Deyləmi, İn Əsaki və İn Nəccadan elə nəql olunu \"Sən yalnız qoxudansan. Hə qövmün və millətin i hidayət edəni va!\" ayəsi nazil olduqda İslam peyğəməi (s) əlini sinəsinə qoyu \"Qoxudan mənəm!\" uyudu. Sona Əliyə işaə ilə uyudu \"Ya Əli! Hidayətçi (əhə) sənsən və məndən sona doğu yolu tapanla məhz sənin vasitənlə hidayət olacaq.\" /2. Əu əzə Əsləmi u ayə aəsində deyi ki, Peyğəməi-əkəmin (s) əlini sinəsinə qoyduğu halda elə uyuduğunu eşitdim \"Həqiqətən, sən qoxudansan!\" Sona əlini Əlinin (ə) sinəsinə qoyu \"Hə tayfanın i hidayət edəni vadı!\" deyə uyudu.\" /3. Yenə həmin kitada u ayənin təfsiində Adullah in Əhməd, İn Əi Hatəm, Təəani, Hakim, İn Mədəveyh və İn Əsakiin İmam Əlidən (ə) elə nəql etdikləi qeyd olunmuşdu \"Allahın əsulu (s) qoxudandı, mən isə hidayətçiyəm!\" /4. aşqa i hədisdə İn Aas Peyğəməi-əkəmdən (s) elə nəql edi \"Mən qoxudanam, Əli isə hidayətçidi. Ya Əli! Doğu yolu tapanla məhz sənin vasitənlə hidayət ola.\" /u hədis i qup məşhu sünni hafizləinin (hədis əzəçiləinin), o cümlədən, Hakimin \"Müstədək\", Zəhəinin \"Təlxis\", Fəxi-azinin “Kəi”, İn Kəsiin “Təfsi”, İn Səağ Malikinin \"Füsusul-muhimmə\", Gənci Şafeinin \"Kifayətut-tali\", Əllamə Təəinin “Təfsi”, İn Həyyan Əndəlusinin \"əhul-muhit\", Nişapuinin “Təfsi”, Həməvininin \"Fəaidus-səmteyn\" və s. təfsi kitalaında nəql edilmişdi. /5. \"Həius-sey\" kitaının müəllifi Miqiyasəddin elə yazı \"Müxtəlif mənələə göə, “Həqiqətən, sən yalnız qoxudansan və hə tayfanın i hidayət edəni vadı” – ayəsi nazil olanda İslam peyğəməi (s) Əliyə (ə) uyudu \"Ya Əli, mən qoxudanam, sən isə hidayət edənsən! Məndən sona doğu yolu tapanla məhz sənin vasitənlə hidayət olala.\" /6. u hədisi Həməvini Əu Hüeyədən, o da İmam Əlidən (ə) nəql etmişdi. /7. u hədis Hakimin \"Müstədək\" kitaında Əu üeydə Əsləmidən geniş şəkildə elə nəql olunmuşdu /دَعا رَسوُلُ اللهِ (ص) بالطَّهوُرِ وَعِنْدَهُ عَلِىُّ ابْنُ اَبِى طالِبٍ فَاَخَذَ رَسوُلُ اللهِ (ص) بِيَدِ عَلِىٍّ بَعْدَ ما تَطَهَّرَ فَاَلْصَقَها بِصَدْرِهِ ثُمَّ قالَ اِنَّما اَنْتَ مُنْذِر، وَيَعْنى نَفْسَهُ، ثُمَّ رَدَّها اِلى صَدْرِ عَلِىٍّ، ثّمَّ قالَ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ، ثُمَّ قالَ لَهُ اَنْتَ مَنارُ الْاَنامِ وَغايَةُ الْهُدى وَاَميرُ القُرّاءِ اَشْهَدُ عَلى ذالِكَ اِنَّكَ كَذالِكَ /\"i dəfə Allahın əsulu (s) dəstəmaz almaq üçün su istədi. Əli in Əi Tali də onun yanında idi. Dəstəmaz aldıqdan sona Əlinin əlindən tutu, öz sinəsinə qoyaaq uyudu \"Qoxudan sənsən! (Həzət özünü nəzədə tutudu.) Sona öz əlini Əlinin sinəsinə qoyu uyudu ”Hə tayfanın i hidayət edəni vadı!” Sona əlavə edəək uyudu \"Sən camaatın işıqlı çıağı, hidayətə yönəldəni və Qu’an qailəinin əmiisən. Mən şəhadət veiəm ki, doğudan da, sən eləsən!\" /Peyğəməi-əkəmin (s) u hədisinin müxtəlif ifadələlə əyanı onun dəfələlə təkalandığını göstəi. Qeyd etdiyimiz hədislədə nəzəə çapan ifadənin müxtəlifliyi una yetəli süutudu. /Əhli-eyt məktəi adıcıllaından da u zəmində müxtəlif hədislə nəql olunmuşdu. iz onladan iinə işaə etməklə kifayətləniik /\"Nuus-səqəleyn\" kitaında u məsələ ilə əlaqəda eş yüzə yaxın hədis nəql olunmuşdu. O cümlədən, İmam aqi (ə) və İmam Sadiqdən (ə) elə nəql olunu \"Hə i (mə’sum) İmam öz zamanının hidayətçisidi.\" aşqa i hədisdə elə uyuulu \"Hə i İmam öz zamanında yaşayan qövmləin hidayətçisidi.\" /Maaqlıdı ki, ə’zi təfsiçilə u hədisləi nəzədən qaçıaaq, ə’zi səhaələin Peyğəməi-əkəmə (s) istinadsız nəql etdikləi hədisləi dəlil göstəi, aşqa mə’nala ildimişlə. O cümlədən, Mücahiddən elə nəql olunmuşdu \"Qoxudan”da məqsəd Məhəmməd (s), \"hə tayfanın i hidayət edəni vadı\" ifadəsində məqsəd isə udu \"Hə qövmün i peyğəməi va ki, onlaı Allaha doğu də’vət edi!\" u təfsi olduqca əsassızdı. /Səid in Cüeydən isə elə nəql olunmuşdu \"Məhəmməd (s) qoxudan, Allah isə hidayət edəndi.\" Haluki ayənin zahiinə göə, hə tayfanın öz hidayət edəni va. i də ki, Allah-taala ütün tayfalaın hidayətçisidi. /Göəsən, şiələə qaşı çıxmaq məqsədilə Allahın əsulundan \"mütəzafi\" şəkildə nəql olunan mö’təə əvayətləə göz yumu, uyğunsuz təfsiləə istinad etmək əvadımı? /