Nəhcül-bəlağədə Quran haqda nə deyİlİr?

(Ey insanla!) Sizə əinizdən i öyüd-nəsihət, üəklədə olana (cəhalətə, şəkk-şühəyə, nifaqa) i şəfa, möminləə hidayət və məhəmət (Quan) gəlmişdi! (Yunus suəsi- 57) / Digə səmavi kitaladan fəqli olaaq Quani-kəim əşəin təhifindən amandadı. Allah özü onu qouyacağına vəd etmişdi. Allah, aşdan-aşa hikmət və nula dolu olan u səmavi kitaı peyğəməi vasitəsilə camaata təəf endimiş və insan səadətinin ütün amilləini əyan etmişdi. Yetə ki, insan onu oxuyu dək etdikdən sona əməl edəək əədi səadətə nail olsun. Lakin Quanda hə şey əyan olmasına axmayaaq hamı üçün əyan olmayı. Quan ayələinə əsaslanaaq demək ola ki, Ona yalnız pak olanla toxuna ilə!(1) Yəni Quanı məhz pak və məsum şəxslə layiqincə tanıyı tanıtdıa ilələ. Peyğəməin üzəinə düşən öhdəlik Quanı insanla üçün əyan edilməsi idi. Quan u aədə uyuu / “...iz Quanı sənə hə şeyi (dini hökmləi, halal-haamı, günahı və savaı) izah etmək üçün, insanlaa hidayət, məhəmət və müjdə olaaq nazil etdik!(2) / iz Quanın tanınması üçün onun vəsfini peyğımıin ən yaxşı şagidi olan həzət Əlinin (ə) qiymətli kəlamlaına müaciət ediək əyan ediik / İmam Əli (ə) (Quanı oxumağa və dək etməyə təşviq edəək) uyumuşdu / “Sizdən qaaq olanlaın xəəi (keçmişləin əhvalatlaı), sizdən sona olacaq şeyləin (qə, əzəx və qiyamətin necəliyi) xəəi və sizin aanızda olanlaın (vaci, haam müstəhə, məkuh və müah şeyləin) hökmü Quandadı.(3) Eləcə də,Quani-kəimdə onun ayələinin mənası aədə düşünməyənlə məzəmmət olunula / “Onla Quan aəsində düşünməzləmi? Yoxsa üəkləinə kilid vuulmuşdu?”(4) / Həzət Əlinin (ə) Nəhcül-əlağədə Quanın mədhi aədə uyuduğu kəlamlaın əziləinə işaə ediik / 1-Allah-taala Quanda uyuu / “iz Quanda heç i şeyi əsigəməmişik” (deməli olduğumuzu demişik)(5) yəni, oda hə i şeyin əyan olunduğunu uyuu və xatıladı ki, Quanın əzi hissələi aşqa hissələini təsdiq edi, onda heç i ixtilaf yoxdu, aşqa ayədə uyuu / “Əgə u Quan Allahdan qeyisi təəfindən olsaydı (necə ki, kafiləin və münafiqləin onun Allah təəfindən deyil, i insan təəfindən əyan edildiyinə etiqadlaı vadı) onda çoxlu ziddiyyətlə tapadınız”.(6) / “Quanın zahii heyətamiz və gözəl, atini isə dəin və sonsuzdu (elə isə hə kəs onun siləini əldə edə ilməz), qəiəlikləi (incəlikləi və siləi) tükənməzdi (onlaı öyənmək üçün nə qədə çalışılsa elə tükənməz), qaanlıqla (cəhl, nadanlığı və şühələin qaanlığı) ondan aşqa heç nə ilə aadan qaldıılmaz”.(7) / 2- “Allah sözün ən gözəlini (Quanı, ayələi) i-iinə ənzə, (xəələi və hekayətləi, əmləi və qadağanlaı, vədləi və təhdidləi) təkalanan i kita şəklində nazil etdi.”(8) Həzət Əli (ə) uyuu / “Ən yaxşı deyim olan Quanı öyənin. Ondakıla aədə fikiləşi düşünün ki, Quan qəlləin ahaıdı. (Üəkdə elm və hikmətin hə cü gülləini itii.) Onun hidayət nuu ilə (cəhalət və nadanlıq xəstəliyindən) şəfa diləyin ki, Quan sinələin (xəstəlikləinin) şəfasıdı. Onu gözəl oxuyun (sözləini səhvsiz oxuyu mənasına iayət edin və hökmləi aədə düşünün) ki, o, deyimləin ən faydalısıdı...”(9) / 3- “Sizləin aanızda olan Allah Kitaı dili youlmaq ilməyən natiq (dünya və axiətin hə i şeyi, mövzusu aədə yol göstəi), diəkləi xaa olmayan i ev (həmişə qalacaqdı və məhv olası deyil), dostlaı məğlu olmayan qalidi (onun adınca gedənlə həmişə əziz və hömətlidilə)... Onda (dünyadan) tam ehtiyacsızlıq və (əzadan) sağlamlıq va. (Sizin qutuluş və nicat yolunuz) Onun vasitəsilə (haqqı) gödüyünüz, danışdığınız və eşitdiyiniz Allah Kitaıdı. Onun əzi hissələi digə əzi hissələindən danışı (onun ayələindən i qismi aşqa ayələi izah edi) və əziləi isə əzi aşqalaının şahididi. (i ayənin məqsədini aşa düşmək üçün aşqa i ayə süut gətiili.) (una göə də) Quanın ilahi maaif və ehkamda ixtilafı yoxdu, öz adınca gələni, mömini Allahdan ayı salmı. (Əksinə, onu hidayət və qutuluşun əsas yoluna çıxaı.) Siz (əlinizdə elə öyük yol göstəən olduğu halda) ...azulaın dostluğuna göə i-iinizlə dostlaşdınız və va-dövlət toplamaq üstündə düşmənçilik etdiniz. Sizləi çikin olan şeytan heyan, səfil etmiş və aldadaaq azdımışdı...”(10) / 4- Allahın Kitaı (Quana müaciət) sizinlə olsun. Çünki Allahın Kitaı (əndənin Allahla iləşməsi üçün) möhkəm (heç vaxt qıılmayacaq) i kəndi, (haqq yolda həəkət üçün) aşka (qaanlığın yol tapmadığı) i nu, (Allah və peyğəməin elmində cahil və nadan olmaq xəstəliyinə) şəfa əxş edən dəman, (haqq elm və maaifinə təşnə olanla üçün) susuzluğu aadan götüən sialıq, (ona) əl uzadana (xəta və üdəmələdən) qouyucu, ondan asılan (hökmləinə tae olan) üçün (ilahi əzadan) nicatdı. Onda əyilik yoxdu ki, düzəlsin. (Onda ixtilaf tapılmaz ki, düzəlişə ehtiyac olsun). Haqdan, həqiqətdən dönmü ki, ondan əl çəkilsin. (Dillədə) çox təkalanmaqdan və qulaqlaı döyməkdən köhnəlməz. Onu dilinə gətiən doğu danışandı. (Çünki Quanda həqiqətə zidd heç nə əyan olunmamışdı.) Hə kim ona tae olsa, (əədi cənnətə) önə keçmişdi (xilas olmuşdu).(11) / 5- Allah-taala Quanı ələdçi olaaq göndədi və onda yaxşı və pisi (etiqad, söz və əməlin hansının pis və hansının yaxşı olmasını) əyan etdi. una göə də yaxşılıq yolunu tutun ki, (Allah və Peyğəməə təəf) hidayət olunu (məqsədə) çatasınız. Həmçinin pislik təəfdən uzaq olun ki, (sizi haqq və həqiqətə çatdıan) doğu yol ilə həəkət edəsiniz.(12) / 6- ilin ki, u Quan (düz yola istiqamətləndiməsində) xəyanət etməyən öyüdveən, azdımayan ələdçi və (söhətində) yalan deməyən natiqdi. u Quanla otuan (onu oxuyaaq aəsində fikə dalı düşünən) elə i kəs yoxdu ki, onun yanından duanda hidayət və qutuluşu atmamış və ya koluq və azğınlığı azalmamış olsun. Heç kəs Quandan (onu öyənəndən, mənalaında düşünəndən və hökmləinə əməl edəndən) sona (öz dünya və axiəti üçün i şey öyənməyə) möhtac olmaz. Və (həmçinin) heç kəs Quandan (onunla tanış olandan) qaaq (öz xeyi və ziyan yolunu müxtəlif elm və kitala vasitəsi ilə tapacağını güman edi ondan) ehtiyacsız olmaz. una göə də (zahii və atini, uhi və cismani) xəstəlik və dədləinizin sağalmasını ondan istəyin və çətinliklədə, əlalaa məuz qalanda ondan kömək diləyin. Çünki Quanda ən öyük xəstəlik olan küf, nifaq (ikiüzlülük), həlakət və azğınlıq üçün şəfa və əlac mövcuddu. Odu ki, onun vasitəsi ilə (Quana tae olmaqla şəfanı) Allahdan istəyin və onu sevməklə (Quana əməl etməklə) Allaha üz tutun. Onu (Allahın) əndələindən i şey istəmək vasitəsi etməyin. Çünki əndələ Quan kimi heç i şeylə Allaha üz tutmayıla. (Allahdan i şey istəmək və Ona yaxınlaşmaq üçün Quanı ən yaxşı vasitə hesa edilə.) ilin ki, Quan (qiyamətdə) şəfaəti qəul ediləcək şəfaətçi və sözü təsdiq ediləcək doğuçudu. Quan qiyamət günü kimə şəfaət etsə (kimin söz və əməlinin doğuluğuna şəhadət vesə), onun həmin şəxs aəsindəki şəfaəti qəul oluna. Həmçinin Quan qiyamət günü Allahın hüzuunda kimi çikin və nalayiq ilsə (küf, ikiüzlülük, pis davanış və şəhvətpəəstliyi aəsində şəhadət vesə), sözü həmin şəxsin ziyanına təsdiqlənə. Çünki qiyamət günü i caçı elə fəyad qopaa ki / “ilin! Quan əkinçiləindən aşqa hə i əkinçi öz əməlinin və əkdiyi şeyin nəticəsinin əsiidi”. elə isə siz onun əkinçisi və axasınca gedənlədən olaaq onu əinizə təəf ələdçi edin, ondan öyüd-nəsihət götüün, ona zidd düşüncələinizi ittiham edin (söz və əməldə düşüncələə etimad etməyin) və nəfsi istəkləinizi onun qaşısında xəyanətka ilin (onu nəfsi istəklə əsasında yozu təfsi etməyin ki, əzaa düça olasınız).(13) / 7- Quan (yaxşılıqlaa) əm edən (və pisliklədən) çəkindiəndi (Allah onda insanlaı yaxşı işləə əm edəək pis işlədən çəkindii). (Zahidə) dinməz (əslində isə) natiqdi. (Çünki zahii axışda həflədən aşqa i şey deyil. Amma onda ütün ilahi əm və qadağala mövcuddu və o, onlaın hamısını əyan edi). Allahın əndələinə olan dəlil və süutudu ki, onladan onun aəsində (ona əməl etmək aəsində) söz alı və onlaı onun giovunda qoyu. (Odu ki, ona tae olmaqdan aşqa i yolla əzadan nicat tapmaq mümkün deyil). Onun nuunu kamilləşdii (onda qiyamətə kimi olan səadət və xoşəxtlik, eləcə də ədəxtlik yolunu göstəi). Həmçinin İslamı onun vasitəsi ilə kamala çatdıı. Öz Peyğəməinin (s) canını o vaxt aldı ki, o, Quanın hidayət və qutuluşa səə olan hökmləinin xalqa təliğ olunması və çatdıılmasını itimişdi.(14) / 8- Quan, nuu azalmayan çıaq, işığı sönməyən məşəl, dii ilinməyən dəniz, gedəkən azğınlığa apamayan yol, nuu tükənməyən palaq şüa, dəlili azalmayan ayıan (haqqı atildən ayıan), təməli vian olmayan ina, (əhlinin) xəstəlikləində qoxu olmayan şəfa, yadımçılaı məğlu olmayan şəəf və izzət, köməkçiləi asılmayan haqdı. una göə də Quan imanın mədəni və onun məkəzidi; ədalət ağlaı və onun hovuzlaıdı; elmin çeşmələi və onun dənizləidi; İslamın inasının daşlaı və onun sütunlaıdı; haqqın səhalaı və onun hama çölləidi. O, elə i dənizdi ki, su daşıyanla onu oşaltmazla; elə i ulaqdı ki, su çəkənlə onun suyunu azaltmazla; elə i çeşmədi ki, daxil olanla onu əskiltməzlə (alimlə onun ütün siini dək edə ilməyəcəklə), elə mənzillədi ki, müsafilə onlaın yolunu itiməzlə; elə nişanələdi ki, yol gedənlə onlaı nəzədən qaçımazla; elə təpələdi ki, üz tutanla onladan aşa ilməzlə. Allah onu alimləin susuzluqlaının yatııcısı, müctəhidləin qəlləinin ahaı, yaxşılaın yollaının məqsəd və sonu, sonasında ağı qalmayan dəman, onunla zülmət olmayan nu, tutacaq yei möhkəm olan ip, hündü qalası möhkəm olan sığınacaq, onu sevənin izzət və aş ucalığı, ona daxil olanın sülh və əmin-amanlığı, tae olanın hidayət və qutuluşu, onu özünə nisət veənin üzü, ona əsaslanaaq danışanın dəlili, onun vasitəsi ilə düşmənlə müahisə edənin şahidi, onu dəlil gətiənin qələəsi, ona əməl edənin qouyucusu, onu işlədənin iti miniyi, nişanə axtaanın nişanəsi, aşa tutanın qalxanı, yadında saxlayanın elmi, nəql edənin xəəi, (xalq aasında) hökm veənin hökmü edi (çünki Quan hə i iş aəsində haqq olan hakimdi və ondan aşqa i şeyin hökm vemək haqqı yoxdu. una göə də Quandan aşqasından olan hökm nadüüstdü).(15) / /Əlavələ /1- Vaqiə suəsi, 79- cu ayə. /2- Nəhl suəsi, 89- cu ayə. /3- Nəhcül-əlağə, 313-cü hikmət. /4- Muhəmməd suəsi, 24-cü ayə. /5- Ənam suəsi, 38-ci ayə. /6- Nisa suəsi 82-ci ayə. /7- Nəhcül-əlağə, 18-ci xütə. /8- Zümə suəsi, 23-cü ayə. /9- Nəhcül-əlağə, 110-cu xütə. /10- Nəhcül-əlağə, 133-cü xütə. /11- Nəhcül-əlağə, 156-cı xütə. /12- Nəhcül-əlağə, 167-ci xütə. /13- Nəhcül-əlağə, 176-cı xütə. /14- Nəhcül-əlağə, 183-cü xütə. /15- Nəhcül-əlağə, 198-ci xütə.