Cİhad nə üçündür?

Allah əsulunun (s) müşiklələ savaşlaını aaşdıı, nəticə əldə etmək üçün ümumi şəkildə i neçə nöqtəyə toxunuuq /1. Adətən, əksə insanlaın şəxsiyyəti, xaaktei, səciyyələi, çeşidli təii xüsusiyyətləi və düşüncəsi yaşadığı mühitdəki fədlədən götüülü. eləliklə, insanlaın əxlaqı, əftaı və düşüncəsi i-iləinə tə`si edi. una göə İslam ütün qüvvəsi ilə pislikləə qaşı çıxı. İslam iləəkdən və aşka günah etməyənin qeyətinə icazə vemi ki, insanla günah və pislikləi eşitməyə adət etməsinlə. Çünki adi hal aldıqdan sona günah etmək asanlaşı. Azğınlıq və fəsadın zəəi yalnız günahkaa yox, hamıya dəyi. eləliklə, insanlaın u zəəi özləindən uzaqlaşdımaq üçün hüquqlaı vadı. u məsələ şəiətdən əlavə ağıl və fitətin təsdiqlədiyi i hökmdü. Lakin şəiət ağıl və fitətin hökmü ilə kifayətlənmi, yaxşılıqlaa də`vət və pisliklədən çəkindiməyi vaci hesa edi. Azğınlığın aşqalaına keçməməsi üçün azğın şəxsin qaşısını almaq əhəmiyyətli məsələlədəndi. Cəmiyyət insan ədəni kimidi. ədənin hansısa i üzvü xəstələndikdə əvvəlcə müalicə edili. Müvəffəq olmadıqda cəahiyyə əməliyyatı apaılı. u işdə nəticəsiz olasa digə sağlam üzvləin qounması üçün həmin üzv kəsilməli olu. Insanla aasında düşüncə azğınlığı yaandıqda u üsuldan istifadə edilməlidi. Öncə azmış şəxs hikmət və moizə ilə haqqa də`vət olunmalıdı. Sona qoxudulmalı, u da tə`sisiz olduqda onunla daha şiddətli əfta edilməlidi. ütün u məhələləin nəticəsi olmazsa həmin xəçəng şişi cəmiyyətdən təcid edilməlidi. Çünki o yalnız özünü yox, ütün cəmiyyəti fəsada süükləyi. u, o hallaa aiddi ki, düşüncə azğınlığı insanın cismani xəstəliyindən dəfələlə şiddətli olu. Cəmiyyətdə azğınlığı köklü şəkildə məhv etmək üçün cihad son məhələdi. Cü`ətlə demək ola ki, İslam cihad hökmü veməsəydi haqq, ədalət, fitət, əql dini hesa edilməz və cəmiyyətin, insaniyyətin hüquqlaına xəyanət etmiş oladı. /2. Müsəlmanlaın müşiklədən və müsəlmanlaı dinləindən, Allah yolundan uzaqlaşdımaq istəyənlədən müdafiə olunmaq hüququ va. Hə i şəxsin fiki, əqidə və Allah yoluna də`vət azadlığına sahi olmaq üçün düşmənlələ savaş haqqı vadı. Xüsusi ilə qaşı təəf məntiq əhli olmadıqda və müsəlmanlaa işgəncə vei onlaı azdımağa çalışdıqda! İslam kimsəni müsəlman olmağa məcu etmi. İslamın tə`kidli tələi əqidə və ə`y azadlığıdı. una göə də düşmənləə qali gəldikdə onlaa yol seçmək imkanı veili. İslamın qəulu u yolladan iidi. İslam nəzədə tutu ki, u dini seçən şəxslə müsəlmanla təəfindən heç i sıxıntı gömədən, azad şəkildə, öz istəkləi ilə seçim etsinlə. Lakin u o demək deyil ki, İslam və müsəlmanla zülm, təcavüz və azğınlıq qaşısında qoluağlı dumalı, onlaın əməlləinə qaşı addım atmamalı və müxalifləin təzyiqləi qaşısında müt`i olmalıdıla. Çünki müsəlmanlaın İslama, İslam haqqında azad düşüncəyə çağıışı fədi i çağıış deyil. u də`vət əhatəli i nizama də`vətdi. Həmin nizam ütün ye üzündə dəyişikliklə apamaq əzmindədi. elə i məqsədi dinsiz azğınlıqlala çapışmadan həyata keçimək mümkünsüzdü. u qayda ilə İslam insanlaa seçim, fiki və düşüncə azadlığı üçün yol açı ki, öz iadələi ilə haq dini qəul etsinlə. Müsəlmanla azğınlala savaşdıqda əslində Allahın vediyi azadlıq hüquqlaını müdafiə edilə. Qu`ani-kəim u aədə uyuu “Savaşa mə`uz qaldıqlaına göə vuuşanlaa (Allah yolunda döyüşməyə) izn veilmişdi. Çünki onlaa zülm olunmuşdu. Allah onlaa kömək etməyə, ələttə qadidi! O kəslə ki, haqsız yeə, ancaq “əimiz Allahdı” dedikləinə göə yudlaından çıxaıldıla.” (“Həcc” suəsi, ayə 39, 40) /una axmayaaq savaşın aş tutmaması üçün qaşı təəfə digə təkliflə etmək peyğəməin və müsəlmanlaın vəzifəsi idi. ə`zi müşiklə e`tiaf edidilə ki, müsəlmanla müxtəlif yolla təklif etdiyi halda onlala döyüş yolunu seçmək zülmdü. Eyni zamanda ə`zi müşiklə u təklifləi qəul etmi, savaş və qan tökmək istəyidilə. Nümunə üçün In Cəhəşin qoşununda In Həzəminin öldüülməsini göstəmək ola. (“Taixi Təəi”, 2-ci cild, səh.131; “Kamil in Əsi”, 2-ci cild, səh.116) /4. Məkkə müşikləi və yəhudilə zəiflədikdə müsəlmanla ilə sülh əhdi ağlayı, gücləşdikdə isə ütün əhdləi pozudula. Onla u işləi ilə ütün sülh yollaını öz üzləinə ağlayıdıla. Necə ki, müşiklə Hüdeyiyyə sülhünü pozdula. ütün u müqəddimələdən elə nəticə əldə olunu ki, İslamın həzət Əlinin (ə) qılıncı ilə genişlənməsi o demək deyil ki, həzət qılıncı xalqın aşı üzəinə tutu “ya İslamı qəul et, ya da öləcəksən” deyidi. u sözün əsil mə`nası odu ki, İslamın müdafiəsində, İslam düşmənləinin təcavüzləi qaşısında, fiki və əqidə azadlığının əldə edilməsində həzətin qılıncının tə`sii olmuşdu. /una göə də İslam döyüşləi zəui hallada və mümkün qədə az olmuşdu. elə ki, insanlaın canının qounması üçün tədi göülüdü. Taixçilə on il süən peyğəmə savaşlaında ölənləin sayını min nəfəə çatdıa ilməmişlə. axmayaaq ki, peyğəmə (s) on il əzində İslamın nidasını dünyanın ən uzaq nöqtələinə elə yetimişdi. /Əliəsğə izvani