Zİyarətİn fəlsəfəsİ nədİR?

Ziyaətin təifi /Ziyaət - göüşmək, kiminsə göüşünə getmək deməkdi. Amma şiə məzhəində ziyaət xüsusi mənada, dini şəxsiyyətləin, dahiləin qəiləini göməyə getmək mənasındadı. /Əə dilində “zai” – ziyaət edən, “məzu” – ziyaət edilən deməkdi. / /Ziyaətin təsiləi /Ziyaət, sait qanuna tae olan mənəvi həqiqətlədəndi. “Ölüləin ziyaətinə getmək ölümü yada salmağa səə olu”; “dünyadan ezmək qəiistanlığın əməğanıdı” və s. kimi cümlələ i çox hədislədə nəql olunmuşdu. /Əzizini itiən şəxs daha çox onun məzaının kənaında təskinlik tapı, sakitləşi. unla ziyaətin danılmaz təsilələindəndi. /Hədisləə əsasən, İlahi övliyalaın məzaı cənnətin məkanlaındandı. Yəni cənnət Allahla vüsal, ifah, hüzu və azulaın geçəkləşdiyi məkan olduğu kimi, övliyalaın məqəəsi də uhun səfasının və qəlin şəfasının məkanıdı. Əhli-eytin (ə) həəm kompleksləində uhun təskinlik tapmasını dək etməyən, u ziyaətdən təsilənməyən kəs öz əfta və ziyaətində dəyişiklik etsin. Allahın əsulu (s), İmam Əliyə (ə) müaciət edəək uyudu “Ey Əül-Həsən! Allah, sənin və övladlaının qəini cənnətin məkanlaından etmişdi (İşad əl-qülu, c. 2, səh. 373). /İmam Sadiq (ə) uyuu “izim ziyaətimiz həccin əməlləindən, onu təkmil edəndi” (iha əl-ənva, c.100, səh.254). /İmam Hüseynin (ə) qəi kənaında edilən duanın qəul olunması hədislədə gəlmişdi. Ziyaət olunan müqəddəs məzu, zaiin (ziyaət edənin) uhuna elə i təsi qoyu ki, onun duası asimanlaa ucala ili. /u təsilə ziyaətin dəin münasiətləindən və şəxsin məzula aitəsindən iəli gəli, günahla əlaqəsi yoxdu. Sava qazanmaq məqsədilə ziyaət edən aif, qəli ilə aitə yaadan aşiqdən az təsiləni. /Aşağıdakı hədisdə İmam Hüseyn (ə) ziyaətinin onu ziyaət edənlədə qoyduğu i neçə təsiə işaə olunu /Məhəmməd in Müslimin nəqlinə göə, İmam agi (ə) və İmam Sadiq (ə) uyumuşla “Allah, İmam Hüseynin (ə) şəhadətinin əvəzində İmaməti onun nəslində, şəfanı tüətində, duanın qəulunu isə onun qəinin kənaında qəa vedi. Həmçinin Allah ziyaət günləini zailəin ömüləindən hesa etmi”. / /İslamda ziyaətin yei / İstə dii, istəsə də ölü ziyaəti İslamda əyənilən, tövsiyə edilən, eyni zamanda müstəhə əməllədəndi. u aada Allah övliyalaının ziyaəti daha öyük əhəmiyyət kəs edi. Ölüləin ziyaəti aəsində gələn hədisləə istinadən elə nəticəyə gəlmək ola ki, ölülələ diiləin ziyaəti aasında heç i fəq yoxdu. Fəq yalnız ziyaət olunanı göü-göməkdədi. Müsəlman məzhələi aasında təkcə vəhhailə qəiləin ziyaətinin haam olmasına etiqadlıdıla. Vəhhailədən aşqa ütün müsəlman fiqə və məzhələi ziyaətin şəiətə uyğun əməl olmasında yekdildilə. Vəhhailə “Səhih-uxai” kitaında Əu Hüeyədən nəql olunan “Məscid əl–həam”, “Məscid əl–əsul” və “Məscid əl–Əqsa”dan aşqasının ziyaəti icazəli deyil” hədisinə istinad edəək, aşqalaının qəini ziyaət etməyi haam ilmişlə. /Qeyd etmək lazımdı ki, u hədisin sənədinin polemli olmasından əlavə, onun dəlaləti də şühəlidi. u hədisdə söhət məsciddən gedi, İmam və övliya qəiləindən yox. Digə təəfdən, u üç məscidin ziyaətinin daha yaxşı və müstəhə olmasından əhs olunu. /Ən yeni hənəliçilədən, yəni vəhhailədən aşqa ütün fiqə və məzhələ ziyaətin şəi qanunlala icazəli olmasında müttəfiqdilə. Amma aşqalaı, əhli-sünnənin mötəə kitalaından, İslam peyğəməindən (s) həzətin özünün (s) qəinin ziyaətinin müstəhə olması haqda hədislə göstəilə /“Kim məni ziyaət etsə, şəfaətim onun üçün vaci ola”. (Məzaat Əhli-eyt və taixuha, səh.14); /“Kim qəimi ziyaət etsə, məni sağlığımda ziyaət etmiş kimidi”; /“Həcc ziyaətinə gəli, amma məni ziyaət etməyən şəxs mənə cəfa və zülm etmişdi. (Kəşf əl-itiya, səh. 261). /“Məni məqsədlə və niyyətlə ziyaət edən şəxs, qiyamət günü mənim kənaımda olacaqdı” (Yenə oada). /Şiə məzhəində hə şeydən öncə ziyaət fəsli və onun əhəmiyyəti tövsiyə olunmuşdu. u məzhədə İmamın ölümündən sonakı ziyaəti (öz nəqlinə əsasən) onu sağlığında ziyaət etməklə əaədi. uhun aqi və qalıcı olması etiqadını qəul etsək, xüsusilə onun hə yedən öncə ədəninə, dəfn olunduğu yeə diqqət və əlaqəsini nəzəə alsaq, u iddia həqiqətdən uzaq deyil. /Məhum uhullah Musəvi Xomeyni uyuu “uhun ölümdən sona ədənlə əlaqəsi davamlıdı” - deyilməsi mümkündü; ona göə ki, ədən uhun qəa və inkişafının məkanı olmuşdu... /Mən deyiəm nəfsin (uhun) ədənlə iki növ əlaqəsi va. Ölüm zamanı iaşa əlaqə kəsilsə də, iaşa olmayan əlaqə, dolayısı ilə də olsa, həmişə qalıcıdı. u cəhətdən, şiələ qəiləin ziyaətini icazəli ililə”. /İmamlaın və İmamzadələin ziyaətinin tövsiyəsi zəminində məsum İmamladan (ə) çoxlu hədislə nəql olunmuşdu. Həmçinin u haqda İmam za (ə) uyuu “Hə i İmamın öz adıcıllaının oynunda əhdi vadı və o əhdə vəfa etmək İmamlaın qəiləini ziyaətdən aşqa i şeylə tamam olmaz”. (Vəsail əş-şiə, c. 10, səh. 253) /Çeviən Xəyal Tofiqoğlu