Nə üçün İbadət etməlİyİk?
/ /Aləmin yaanışı və peyğəmələin e’sətinin iadət üçün olması iadətin əhəmiyyətini lazımınca göstəi. Allah-təala uyuu “Mən cinləi və insanlaı yalnız mənə iadət etmək üçün yaatdım!” /Aləmin, cinləin və insanlaın yaanışında məqsəd Allaha iadətdi. /ütün peyğəmələin isaləti xalqı Allaha pəəstişə də’vət etmək olu “iz hə ümmətə “Allaha iadət edin, tağutdan çəkinin” –deyə peyğəmə göndəmişdik.” /Demək, aləmin yaanışı və peyğəmələin e’sətində məqsəd Allaha iadətdi. Allahın izim iadətləimizə ehtiyaclı olmadığı mə’lumdu. “Həqiqətən, Allah sizə əsla möhtac deyildi.” İadət pəəstiş edənləin özünə faydalıdı. Necə ki, şagidləin dəs oxuması müəllim yox, onlaın özü üçün faydalıdı. /İadətin əsaslaı /İnsanı Allaha pəəstişə vada edən işləi sadalayaq /1. Allahın əzəməti /İnsan özündən asılı olmayaaq ilahi əzəmət qaşısında xüzu və kiçiklik hiss edi. Necə ki, öyük şəxsiyyətləin və ya alimləin yanında özünü kiçik sayı, ona tə’zim edi. /2. Fəqilik və asılılıq hissi /İnsan təiətən asılı və ya ehtiyaclı olduğu kəsin qaşısında təvazöka olu. izim vücudumuz Allahın iadəsinə ağlıdı və ütün işlədə Ona ehtiyaclıyıq. u acizlik və ehtiyac hissi insanı Allaha pəəstişə apaı. O Allaha ki, kamil və ehtiyacsızdı! ə’zi hədislədə ildiili ki, əgə fəqilik, xəstəlik və ölüm olmasaydı, ə’ziləi Allah qaşısında heç zaman oyun əyməzdilə. /3. Ne’mətləə diqqət /İnsan daim ne’mətlədən əhələnəək, sitayiş edi. Allahın saysız ne’mətləini yada salmaq Allahı düşünmək və iadət üçün güclü amil ola ilə. Mə’sum İmamlaın münacatlaında adətən öncə (hətta insanın təvəllüdündən əvvəl) Allahın ne’mətləi yada salını. u yolla insan Allaha məhəətini diildi, sona isə ehtiyaclaını Ondan istəyi. Allah-təala uyuu “u evin əinə iadət etsinlə! i Allah ki, onlaı aclıqdan qutaı yemək vedi və qoxudan sona əmin-amanlıq əxş etdi.” aşqa i ayədə uyuulu ki, sizi yaatdığı üçün Allahınıza əndəlik edin. /4. Fitət /Pəəstiş insan vücudunun i hissəsi və onun fiti istəyidi. İnsan fitətində olan pəəstiş uhu ə’zən düzgün yolunu tapı və insan Allaha pəəstiş edi. ə’zən isə cahillik və azğınlıq səəindən insan daşa, taxtaya, günəşə, inəyə, pula, maşına, qadına və tağutlaa pəəstiş edi. /Peyğəmələin gəlişi pəəstiş hissi yaatmaq üçün deyil. Onlaın e’səti u fiti meylin düzgün yola hidayət olunması üçündü. Həzət Əli (ə) uyuu “Allah Məhəmmədi (s) haqq olaaq göndədi ki, əndələini ütpəəstlikdən allahpəəstliyə də’vət etsin.” /Qu’anda iadətə aid ayələin əksəi insanlaı iadətə yox, iadətdə tövhidə çağıı. Çünki hə i uşaqda yeməyə meyl olduğu kimi, insanda da iadət uhu mövcuddu. Lakin insan hidayət olunmasa yemək əvəzinə topaq yeyi, ləzzət alasıdı! /Əgə peyğəmələin əhəliyi olmasaydı u meyl azğın yola istiqamətlənə və Allah əvəzinə yalançı mə’udlaa pəəstiş olunadı. Necə ki, həzət Musanın (ə) yoxluğunda və 40 günlük qey dövündə xalq Samiinin hiyləsi ilə onun qızıl uzovuna pəəstiş etdi. /İadətin olu /İadət həyatın ütün sahələində Allahın azılığını düşünməkdi. İşləə ilahi əng veməyin insan həyatında mühüm tə’siləi va. unladan ə’ziləinə nəzə salaq /1. Faniləi əədiləşdimək /İnsan və onun ütün işləi fanidi. Lakin Allaha aid olan və Onun azılığı üçün göülən ütün işlə axiət azuqəsidi və əədidi. Qu’an uyuu “Sizin yanınızda olan tükənə, Allah dəgahında olan isə əədidi.” “İlahi əngdən məhum hə i şey məhvə məhkumdu.” /2. Maddiyyatın mə’nəviyyata çevilməsi /Əgə insan öz işləində Allahın azılığını qazanı ona əndəlik edəsə, hətta yemək, geymək, səfə, göüş, evdalıq, təhsil kimi gündəlik işlə mə’nəviyyata çevilə. Lakin ə’zən dünyəvi məqsədlələ göülən müqəddəs işlə öz dəyəini itii. iinci vuğuladığımız nəhayət faydalanma, ikinci isə nəhayət ziyana uğamaqdı. /3. Fədi və ictimai quuculuq /Allaha iadət dünyəvi meylləə göz yummaqla, nəsil, geyim, dil və məkan fəqinə göə öyünməməklə, Onun sonsuz qüdətinə qələn ağlanmaqla və ne’mət sahiinə təşəkkülə yanaşıdı. una göə də iadət ictimai və fədi yaşayışın, düşüncənin fomalaşmasında ol oynayı. İadət düzgün ilahi yolla həəkətdi “Mənə iadət edin, u, doğu yoldu!” İadət yük yox, həəkət vasitəsidi “Sə və namazdan kömək alın.” /İadət insanı fədi şəkildə nəfsin, günahlaın və şeytanın köləliyindən xilas edi. Eyni zamanda, Allaha pəəstiş edən cəmiyyət zülmkalaa və tağuta pəəstişdən azad olu. İqal Lahui deyi /İnsana əyildi qəli ko insan, /Tapdığı gövhəi itidi, aman! /İt itə əyilmi –həqiqətdi u, /Əyilən itdən də dəyəsiz oldu. /İadət həm fədləi, həm də cəmiyyəti fomalaşdıı. Allahdan qeyisinə pəəstiş cəmiyyətdə fəsad yaanmasına səə olu. /İadətin yönümləi /İslamda “iadət” sözü namazla oucdan daha əhatəli mə’na daşıyı. Xalqın xeyinə olan ütün yaxşı işlə də iadət hesa olunu. İslamda iadət sayılan ə’zi işləi yada salaq /1. İlahi işlə aədə təfəkkü /İmam Sadiq (ə) uyuu “İadət çox namaz qılı, çox ouc tutmaq deyil. Həqiqətən, iadət ilahi işlə aədə düşünməkdi.” İnsanı Allaha yaxınlaşdıan və Onu tanımasına səə olan təfəkkü iadət hesa olunu. /2. uzi qazanmaq /Allahın əsulu (s) uyuu “İadət 70 hissədi. Onlaın ən üstünü halal uzi adınca getməkdi.” /3. Elm öyənmək /İslam peyğəməi (s) uyuu “atildən uzaqlaşı, azğın i şəxsi hidayət etmək üçün elm axasınca evdən çıxan şəxsin işi qıx ilin iadətinə aəədi.” /4. Xalqa xidmət /əvayətlədə xalqa kömək etməyin müstəhə həcc kimi i çox iadətlədən daha dəyəli olduğu göstəili. Şai deyi /Xalqa xidmətdədi əsil iadət, /Dəvişləin ziki deyil şücaət. /5. Ədalətli hakimiyyət intizaında olmaq /Peyğəmə (s) uyuu “İadətləin ən üstünü fəəc (İmam Zamanın (ə) gəlişi) intizaında olmaqdı.” Aydındı ki, həzət Mehdinin (ə) ədalət dövlətinə zəmin hazılanması, təlaşla müşayiət olunan müsət və quucu intiza nəzədə tutulu. /Demək, işləə ilahi əng vemək onlaın dəyəini atıı, onlaı iadət, ə’zən isə iadətdən də üstün edi. Doğu niyyət dəmii qızıla çevii. Allaha yaxınlaşmaq üçün göülən ütün işlə iadətdi. u hesala demək ola ki, iadətin nümunələi saya gəlmi. Hətta ata-anaya, alimləə, Qu’ana, Kə’əyə, ədalətli əhə və din qadaşlaına məhəətli axış iadət sayılı. /Necə iadət edək? /İadətin üsulunu Qu’an və Əhli-eytdən (ə) öyənməliyik. Necə ki, hə i evin ünvanını ev sahiindən souşmaq lazım gəli. Qu’an ayələi və mə’sumlaın hədisləi ən gözəl iadət nəyi hesa edi və onu hansı səciyyələlə tanıtdıı? u sualın cavaını Qu’an və Əhli-eytdə (ə) tapmaq mümkündü. eləliklə, din övliyalaının sözləini yada salaq /1. Agah iadət /Hədisdə deyili “Alimin iki əkət namazı cahilin yetmiş əkət namazından üstündü.” /Allahın əsulu (s) uyuu “Namazın düşüncə və agahlıqla qılınan hissəsi qəuldu.” /Agah namaz odu ki, insan nə etdiyini, nə dediyini, kiminlə danışdığını ilsin və qəl iştiakı ilə Allahı düşünsün. Peyğəmə (s) uyuu “Diqqət ilə qılınan iki əkət namaz düşünmədən i gecə oyaq qalmaqdan üstündü.” /Qu’an uyuu “Ey iman gətiənlə! Səxoş halda namaza yaxınlaşmayın. Dediyinizi anlayanadək!” /İmam Sadiq (ə) uyuu “Hə kəs iki əkət namaz qılı, kiminlə danışdığını və nə danışdığını düşünəsə, günahlaı ağışlana.” /2. Eşqlə iadət /Xəstə dadlı yeməkdən ləzzət almadığı kimi həvəssiz iadət edənlə də heç i ləzzət almı. İadət sönüklük, halsızlıq, yoğunluq yox, məhəət, şadlıq və ləzzətlə yanaşı olmalıdı. /Qələn vuğun insanla iadət zamanı xoş əhval-uhiyyə əldə edilə. u dəyə mə’ifət və düşüncə ilə əldə olunu. Məcui iadət səməəsizdi. İmam Sadiq (ə) uyuu “Məcuən iadət etməyin.” /öyük şəxsiyyətlələ göüşə maaqlı olduğumuz kimi, Allahla göüşə, Onun dəgahına eşq dolu qəllə gəlməliyik. Din övliyalaı və mə’sumla Allahla göüş vaxtını eşqlə gözləyidilə. Onla insanı heyətə gətiəcək eşqlə namaz qılı, iadət edidilə. (Sonakı mövzulada ə’zi nümunələ qeyd olunacaq.) /3. Xalis iadət /İxlas gövhəi iadətləə dəyə və e’tia vei. iyakalıq, şöhətpəəstlik və avamlaı aldatmaq üçün edilən iadət dəyəsizdi və qəul olunmu. Qu’an uyuu “Kim əi ilə qaşılaşacağına (Qiyamətə) ümid əsləyisə, Ona etdiyi iadətə heç kəsi şəik qoşmasın!” /İmam iza (ə) uyuu “Hə kim iadətini cəmiyyətə göstəi özünü tanıtdıısa, onun dininə ədin olun.” /u cü şəxslə dindən xalqı aldatmaq üçün istifadə edilə. İxlasla olmayan iadət cansız ədən kimidi. Qu’an uyuu “Xalqa yalnız xalis dillə Allaha iadət etmək tapşıılı.” /4. Xüşu ilə iadət /Xüşu Allahı qələn düşünmək və Onun əzəmətinə uyğun hal tapmaqdı. Allaha pəəstiş Onun əzəmətini düşünmək və qaşısında kiçiklik, ehtiyac hiss etməklə yanaşı olmalıdı. Qu’an mö’minləin sifətləini “namazda xüşu” ilə əyan edi “O kəslə ki, namazlaında müt’i olu oyun əyələ!” İadət edən şəxsin vücudunu müt’ilik (xüşu) əhatə etməlidi. u halı əldə etmək üçün namaz qılan şəxs elə iadət etməlidi ki, sanki Allahı göü. Namaz qılan şəxs Allahın əzəməti və qüdəti qaşısında öz kiçikliyini hiss etməlidi. Hədisdə uyuulu “Allaha elə iadət et ki, guya Onu göüsən.” aşqa i hədisdə uyuulu “Namazı vaxtında və sonuncu namazın kimi qıl. Elə zənn et ki, namaz və dünya ilə xudahafizləşisən.” /5. Gizli iadət /İnsan şeytanın tələsindən sığotalanmayı. İadət i çox hallada təkəü, iya və özünü nümayişlə puç olu. u əladan uzaqlaşmaq üçün gizli iadət lazımdı. Allahın əsulu (s) uyuu “Gizli iadətin mükafatı daha öyükdü.” Ələttə, u İslamın aşka iadət (cümə, həcc və camaat namazı kimi) göstəiş vemədiyi hallaa aiddi. Çünki məsciddə qılınan camaat namazı evdə qılınan fədi namazdan üstündü. Gizli iadət i çox hallada iya və iadətin puç olmasının qaşısını alı. /İADƏTİN ƏLALAI /İnsanın qədim və and içmiş düşməni şeytan daim onun iadətləini puç etməyə çalışı. O, iadətləi puç etmək üçün u yolladan istifadə edi /1. iya /Allah-təalanın yox, xalqın diqqətini cəl edi, şöhət qazanmaq üçün iadət edən şəxs şeytan tələsinə düşmüşdü. u şəxsin iadətləi hədə olu. Şeytan vasitəsi ilə yaanmış iya ə’zən əməldən öncə niyyətdə özünü göstəi və “Allaha yaxınlıq məqsədini” məhv edi. /2. Təkəü /İadət zamanı şeytan insanı özünü və iadətləini əyənməyə vada edi. Allahın adı ilə aşlayan iş yaıda şeytan vasitəsi ilə puç olu. Şeytan insanı təkəüə düça edi. /3. Günah /Şəksiz ki, günahla iadətin yaxşı tə’siləini məhv edi. Aylala zəhmət çəkdikdən sona qəflət nəticəsində xımanı oda veən əkinçinin ütün zəhmətləi məhv olu. Günahla iadət talasını yandıan oddu. /Xülasə, şeytan insan qəlinə axan zülal suyun yolunu kəsi, ya da qələ daxil olmuş suyu ulaşdıı dağıdı. /İmam Səccad (ə) “Məkaimul-əxlaq” duasında Allahdan istəyi “İlahi, məni özünə əndə et, iadətləimi təkəüümlə məhv etmə. Məni əziz et, təkəüə düça etmə.” /İadət sayılan sədəqə minnət qoyulduqda puç olu “Sədəqələinizi minnət qoymaq və əziyyət veməklə puça çıxamayın.” /Yeni ağac əkmək o qədə də vaxt apamı. Lakin onu qouyu inkişaf etdimək çətindi. ə’zən günahla ütün yaxşılıqlaı və ya əyənilmiş mə’nəvi hallaı əad edi. Hədisdə oxuyuuq “Atəş, odunu yandıdığı kimi həsəd də yaxşılıqlaı məhv edi.” /əvayətdə deyili Qüulu aid və xəcalət çəkən fasiq məscidə daxil olu. Fasiq tövə və peşmançılığına göə dəyişi saleh mö’min olu, lakin aid təkəüünə göə yolunu azı. /İadətləimizlə Qüələnməyək /Qüu və təkəü iadətin öyük əlalaındandı. /u əladan necə uzaqlaşmalı? /Aşağıdakı nöqtələə diqqət yetii namaz və sai iadətləi puç edən u əlanın qaşısını almaq ola /1. Həqiqətən iadət etmişikmi? /ə’zən insan oş-oş işləi qiymətli zənn edi Allaha iadət etdiyini düşünü. ə’zən nalayiq i iş insanın gözündə yaxşı iş kimi cilvələni. ütün unla İlisin fəaliyyətidi. Qu’an ə’zi ayələdə pis əməli əzəmək məsələsinə işaə edi “Pis əməli gözündə əzənmiş insan onu yaxşı sayı.” “O kəslə ki, onlaın dünyadakı zəhməti oşa getmişdi. Haluki, onla yaxşı işlə gödükləini zənn edilə.” “Pis əməlləi onlaa gözəl göünmüşdü.” /2. İadətləimiz qəul olumu? /“İadətin qəul şətləi və nişanələi” mövzusunda oxuyacaqsınız ki, iadət və namazın ən mühüm dəyəi onlaın qəul olmasıdı. Allah təqvalı və saleh əndələdən iadətləi, infaq və sədəqələi qəul edi.” /İadətin qəuluna əmin olmayan insan iadətlələ qüələnə iləmi?! /3. İadətləimiz puç olmayımı? /ə’zi günahla i ömü namaz və iadətləi puça çıxaı. ununla da insanla əməl azaından əlioş qayıdıla. Günahla yanaşı olan namaz və iadətlə puç olmayımı?! iz u iadətlələ azılaşa iləikmi?! /4. Aqiətimiz gözəl olacaqmı? /Pis aqiətə düça olanla çoxdu. Gözəl aqiət ilahi övliyalaın daim Allahdan istədikləi öyük ne’mətdi. Həzət Yusif (ə) Allahdan istəyi ki, onu müsəlman öldüsün “Mənim canımı müsəlman olaaq al.” /Ağıl sahiləi Allahdan istəyilə ki, onlaı yaxşılala ilikdə öldüsün “Canımızı yaxşı əməl sahiləi ilə i yedə al.” /u yolda əədi qalmaq üçün doğu yola hidayət istənilməlidi. Qu’an i neçə yedə ildii ki, aqiət müttəqiləindi. Şeytan i o qədə iadətlə Allahın hüzuundan qovulmadımı?! /i ömü namaz və iadətlədən sona azğın halda dünyadan gedənlə olmadımı?! Demək, hazıkı vəziyyətimizlə qüələnməməliyik! /5. İadətlələ ne’mətləi müqayisə etmək /Hə i şeyimiz Allah təəfindəndi. Sağlamlıq, imkanla, uzi və hə i ne’mət Allahın lütfləindəndi. İadət tövfiqi də ilahi ne’mətdi. Allahın ne’mətləinə qəq olmuşuq. O izi səadətə çatdımaq üçün də’vət edi, elçi göndəi, həvəsləndii, vasitə vei, istənilən yaşda və istənilən şəaitdə qəul edi. O, qaçanlaı da qəul edi, təka dönüşlə və hacətlədən youlmu, layiq olmayan iadətləi qəul edi, ucuz əməlləi aha alı, eyləi ötü və aşqa-aşqa yüzlələ ne’mətlə vei. İadətləimizi ilahi ne’mətlə qaşısında necə öyük sayaq?! /6. İadətlələ günahlaın müqayisəsi /İadətləimiz, yoxsa günahlaımız çoxdu? Qu’an dəfələlə deyi “Haa gedisiniz?!” Hansı namaz və iadətimiz günahlaımızın, üsyanımızın, səhlənkalıq və e’tinasızlığımızın qaşısını ala ilə? /İmam Səccad (ə) i duada deyi “Pəvədigaa! Mən i unca günahladan, qəflətdən və həddi aşdıqdan sona nafilələ və müstəhəatlala Sənə necə yol tapım?” /7. İadətlələ ehtiyaclaın müqayisəsi /İadətlə axiət yolunun azuqəsidi. Qaaqda uzun və çətin yol duu. Göən u iadətlə uzun axiət yoluna kifayət edi, ehtiyaclaımızı ödəyəcəkmi? Həzət Əli (ə) uzaq yol üçün az miqda azuqəyə göə ah çəkmidimi?! /Allaha və Onun ne’mətləinə dünyadan çox qəidə, əzəxdə, məhşə və axiətdə ehtiyaclı olacağıq. Göən iadətləimiz u qədə ehtiyaclaı ödəyəcəkmi? /Əu-Dəda deyi Peyğəmə məscidində izvan və əd əhlinin əməlləi aəsində söhət gedidi. Mən dedim “Əlinin (ə) təqvası və iadəti hamıdan çoxdu.” u söz onlaa xoş gəlmədi və mən şahid olduğum i xatiəni nəql etdim /i gecə həzət Əlinin (ə) xumalıqda gizləndiyini gödüm. Onu izlədim, lakin gözdən qaçıdım. Evə getdiyini fikiləşdim. Lakin ah-nalə səsi eşitdim. O deyidi “Ah, o günahlaa göə ki, mən Səni unutdum, lakin Sən mənə tövə yazdın... Ah, o yandııcı oda göə və...” O qədə ağladı ki, huşunu itidi. Dünyadan getdiyini fikiləşdim. Xəə vemək üçün Zəhanın (s) evinə getdim. uyudu “Əlinin (ə) u halı Allah qoxusundandı.” Sona su gətidim və Əli (ə) huşa gəldi. Mən də ağladım. Özünə gələn kimi dedi “Ey Əu-Dəda! Qiyamətdə hesaa çağılacağım və günahkalaın ilahi əzaa yəqin edəcəkləi gün məni necə göüsən?” /əli, öyük ehtiyacla qaşısında layiqsiz iadətlələ qüələnmək i daha Allahın əhməti müqailində qəflətdi. /8. İlahi övliyalaın iadətləi ilə müqayisə /izim iadətləimiz Allahın övliyalaının iadətləi ilə müqayisədə çox naqisdi. Onla mə’sum olmalaına, iadət və əndəlikdə ütün dövləin qaaqcıllaı hesa olmalaına axmayaaq daim Allahı düşünü, Onun dəgahında iadət edidilə. izim kimi günahka və ehtiyaclı insanla daha çox iadət etməlidi. İlahi övliyalaın iadətləini aaşdıı, onla haqqında düşünmək izi namaz və dualaımızla qüələnməkdən saxlayı. İndi isə i neçə nümunəyə işaə ediik (mə’sumlaın namazlaı mövzusunda aşqa nümunələə də işaə olunu) /Allahın əsulu (s) çox iadət edi özünü əziyyətə saldığı üçün u ayə nazil oldu “Ta, ha! iz Qu’anı sənə məşəqqət çəkməyin üçün nazil etmədik!” /İmam Həsən Müctəa (ə) uyuu “Dünyada həzət Fatimədən (s) çox iadət edən kəs yoxdu. O qədə iadət edidi ki, ayaqlaı şişidi.” /İmam aqi (ə) uyuu “İmam Zeynəl-aidin (ə) Əmiəl-mö’minin (ə) kimi gecə və gündüz min əkət namaz qılıdı. Onun 500 cavan xuma ağacı vadı. Hə ağacın yanında iki əkət namaz qılıdı.” /İmam aqi (ə) nəql edi “Yanına daxil olduqda atamın ənginin dəyişdiyini, ayaqlaının şişdiyini, gözləinin saaldığını və alnında səcdə izi qaldığını göü ağladım. Məni göən kimi uyudu Filan yazını gəti! Yazıda həzət Əlinin (ə) iadətləindən i az oxuyu uyudu Əli (ə) kimi kim iadət edə ilə?!” /İmam Kazimin (ə) zindanda ə’zən i səcdəsi sühdən günotayadək çəkidi. Həzət (ə) i paça tək yeə səilidi. Əgə uca mə’sumla daim iadətləinin naqisliyini e’tiaf ediləsə, izim iadət adlandıdığımız əməlləimizlə qüələnməyimizin yei yoxdu. izim iadətləimizlə ilahi övliyalaın iadətləi aasında yelə göy aası fəq va. eləsə, nə üçün qüələnək? /atil iadətlə /Dediyimiz kimi, əndəlik, itaət və iadət yalnız aləmləin yaadanı qaşısında layiqli və əvadı. aşqa istənilən i valığa pəəstiş atildi. Peyğəmələin hidayətindən uzaqlıq və cahillik atil iadətləə səə olu. /Allah-təala Qu’anda atil iadətləin dəlilsiz, faydasız olduğunu ildii və u iadətləi ədd edi /Əgə kömək üçün Allahdan qeyisinin soağına gedisinizsə, ilin ki, ütün qüvvət və qüdət Allaha məxsusdu. /Əgə izzət axtaısınızsa, izzət Allahın əlindədi “ütün izzət Allaha məxsusdu.” /Əgə uzi axtaısınızsa, ilin ki, atil mə’udla uzi veməyə qadi deyillə. /Əgə aşqa mə’udla vasitəsi ilə xeyi qazanı ziyandan uzaqlaşmaq istəyisinizsə, ilin ki, onla xeyi vei zəəi uzaqlaşdımağa qadi deyillə “De ki, Allahı qoyu sizə nə i zəə, nə də i xeyi veən şeyləəmi iadət edisiniz?!” /Əgə tağutlaı özünüzdən üstün hesa edisinizsə, ilin ki, onla da sizin kimidi. “Sizin kimi əndələdi.” /Əgə ütləə pəəstişdə aalaınıza təqlid edisinizsə, ilin ki, onla azğınladan olula “Siz də, atalaınız da açıq-aşka azmısınız.” /Əgə qiyamət günü fəyadınıza çatacaqlaını fikiləşisinizsə, ilin ki, onla iadətləinizə göz yumu sizinlə düşmən olacaqla “Xeyi, tanılaı tezliklə onlaın iadətini danacaq və onlaa düşmən olacaq.” /u şəxslə heç i səə və dəlil olmadan aşqa mə’udlaın soağına getmişlə. Etdikləi iadət üçün heç i dəlilləi yoxdu “Allahı qoyu elə i şeyə iadət edələ ki, Allah ona heç i dəlil nazil etməmişdi.” Allahdan savay heç kim və heç nə pəəstişə layiq deyil. Çünki u atil mə’udla ya xaici vücuda malik olmayan təxəyyüldü, ya xaaktesiz və acizdi, ya da fəal olmasına axmayaaq, müvəqqəti, məhdud, minnətçi və alçaldıcıdı. İnsan heç i mövcuda Allaha itaətsizlik ahasına pəəstiş etməməlidi. İmam Cavad (ə) uyuu “Hə kim aşqa iinin sözünə qulaq assa ona pəəstiş etmişdi!” Demək, haqq söz dedikdə haqqın əndəsi, atil söz dedikdə atilin əndəsi oluuq. İmam Sadiq (ə) i hədisdə uyuu “Hə kəs hansısa i mövcuda itaət edi Allahın əmindən çıxasa, həmin mövcuda pəəstiş etmişdi.” /Demək, atil iadət yalnız daş, taxta, günəş və ulduzlaa pəəstişlə məhdudlaşmı. Hə i qeyi-ilahi hökumətə, qüdətə, sözə və fikiə ağlanmaq atil iadətdi. Hətta qeyi-ilahi ideologiyalaın qəulu da atil iadətlədən sayılı. /İadət yox, əndəlik /Qələn qəul edilməyən zahii iadətlə dəyəsizdi. əndə Allahın göstəişləi qaşısında qeyd-şətsiz təslim olmalı, şəxsi istəkləini kənaa qoymalı və xalqın xoşuna gəli-gəlməyəcəyinə e’tina göstəməməlidi. u nə üçün-niyəsiz təslim olma iadətin fəlsəfəsi olan əndəlikdi. /İlis keçmiş iadətləinə axmayaaq əndəlik uhiyyəsi olmadığından Adəmə (ə) səcdə etmədi, Allahın göstəişindən oyun qaçıı kafi oldu. /Xalqın peyğəmələin də’vətindən oyun qaçıı təkəü göstəmələinin səəi onlada əndəlik və təslimçilik uhiyyəsinin olmaması və nəfsləinə tae olmalaı idi. Qu’an uyuu “Hə dəfə üəyinizə yatmayan i əmlə gələn peyğəməə təkəü göstəmidinizmi?!” “Amma xey! Sənin Allahına and olsun ki, onla öz aalaında aş veən ixtilaflada səni hakim tə’yin etməyincə və vediyin hökmləə göə özləində i sıxıntı duymadan tam i itaətlə Allahın hökmünə təslim olmayınca (həqiqi suətdə) iman gətimiş olmazla.” /Demək, insanın azılığı, təslimçilik və əndəliyindən qaynaqlanan iadət dəyəlidi. İadət özünə əndəlik və nəfsə taeçilik yox, Allaha əndəlikdi. /İlkin İslam dövündə müsəlmanlaa cihad hökmü gələkən ə’ziləi deyidilə “Nə üçün u göstəiş i müddət tə’xiə salınmayı, indi gəldi?” “Ey əimiz! Cihad etməyi nə üçün izə vaci etdin, nə oladı ki, izi yaxın zamana qədə yuandıaydın...” Qilənin eytül-müqəddəsdən Kə’əyə doğu dəyişilməsi hadisəsində ə’ziləi dedilə “Niyə? Qu’an elə cava vei “Kimin peyğəməə itaət edəcəyini və kimin gei qayıdacağını (ağız əyəcəyini) ilmək üçün.” /Təslimçilik və əndəliyin kamil nümunəsini İahim və İsmailin əhvalatında göüük. Həm ata Allahın göstəişinə tam itaət edi, övladını quangaha apaı, oğazına ıçaq çəki; həm də İsmail deyi “Ey ata, göstəiş veiləni yeinə yeti.” /İahim (ə) müt’i və təslim əndənin kamil nümunəsidi. İstə övladını quan etməkdə, istə Hacə və İsmaili Məkkənin susuz çölləində tənha uaxmaqda, istə Nəmudun oduna atılmağa hazı olmaqda! /İADƏTLƏİN DAVAMLILIĞI /Yolçu o deyil ki, qaçı youla, /Haqq yolçu yol gedi asta, aamla. /İadətlə yanaşı ütün işlədə adıcıllıq və davamiyyət əyənilmişdi. İslamın nəzəincə, davamlı kiçik iadətlə davamsız öyük əməllədən dəyəlidi. Qu’an deyi “Allaha pəəstiş et, Ona iadətdə səili ol!” /Allahın əsulu (s) uyuu “İadətin əlası süstlük, ə’zən əməl edi, ə’zən tək etməkdi.” /i çox hədislədə deyili “Allahın yanında ən gözəl iş az olmasına axmayaaq, davamlı olan işdi!” /Tövsiyə edili ki, aşlanan hə i iş ən aşağısı i il davam etdiilsin. /Demək, insanda iadət və əndəlik uhiyyəsinin davamlı olması mühümdü. ə’zən məscid, dua və iadət halına düşü, i müddət sona u işləə tamamilə iganə yanaşmaq səməəsizdi. /İadətin füsəti /Ömü səmayəsi və füsətlə uludla kimi həyat səmasından ötü keçi. Ayıq-sayıq olmaq, ötü keçən ömüdən faydalanı Allaha əndəlik etmək lazımdı. Gözəl i hədisdə həzət Əli (ə) uyuu “Gecə və gündüz səninlə işləyi, sən də onlala işlə. Onla səndən alıla, sən də onladan al.” /Gecə və gündüz xəclədiyimiz ömü səmayəsindən nə əldə ediik? Allahın əsulu (s) uyuu “Dünya i saat və i andan çox deyil. Onu Allaha itaət yolunda səf edin.” /Əgə ə’zi şəaitlədə iadət imkanı azdısa çalışmaq, imkan tapmaq daha azad mühitə gedi Allaha pəəstiş etmək lazımdı. Çünki məkan və zaman dalığı Allaha pəəstişdən uzaqlaşmaq üçün əhanə deyil “Şühəsiz ki, mənim yeim genişdi. una göə də mənə iadət edin!” /İadətin çətinlikləinə dözmək /Allahpəəstlik yolunda çətinliklə də mövcuddu. İstə xalqı Allah düşüncəsindən çəkindiən tağutla, istə dindalaı məsxəəyə qoyan dinsizlə, istə insanı iadətdən çəkindiməyə çalışan nəfs və şeytan, istə maneçilik töədən hə i amil təəfindən çətinliklə yaanı. /Yoxsa, İslam Peyğəməini (s) namaz zamanı Kə’ədə incitmidilə?! /Yoxsa, müaiz müsəlmanla allahpəəstlik xatiinə tağut işgəncələi altında can veməyilə?! /Yoxsa ilal Həəşilə kimiləə Allah yolunda şallaq vuulmadı?! /Allah adamlaı heç i halda Allaha pəəstişdən və dinin icasından əl çəkmədilə. Həzət Zeynə (ə) gödüyü ütün müsiət və şəhadətləə axmayaaq Kufə və Şama səfə zamanı gecə namazını tək etmədi. axmayaaq ki, halsızlıqdan ayağa qalxa ilmidi! /Ümmətin İmamı () ömünün axııncı gecəsi ölüm yatağında ikən müstəhə namazladan əl çəkmədi. /Haqq yolun can ahasına keçilən çətinlikləi vadı. u yolda düşmənlədən qoxmaq lazım deyil. Həzət Əli (ə) uyuu “Haqq yolunda yolçulaın azğınlığına göə qoxmayın.” ə’zən nə isə almaq, yemək-imək və ya aşqa i məqsədlə isa edi, avtousu saxlatdıııq. Amma namazın vaxtı çatdıqda maşını saxlamaq üçün cəhd göstəmiik! /İadətin Tövsiyəsi /Allahpəəst mö’min öz namaz və iadəti ilə kifayətlənməyi, aşqalaını da Allaha pəəstişlə tanış etməli, iadət mədəniyyətinin genişlənməsi üçün çalışmalıdı. Haqqa çağıış və təliğ hə i mö’minin vəzifəsidi. Allah iman və saleh əməldən sona insanı haqqa və səə də’vət edi “...O kəslə ki, iman gətii, yaxşı əməllə etdilə, haqqa çağıdıla və səi tövsiyə etdilə.” /On nəfə siqaet çəkən i yeə daxil olsala, az vaxt əzində i çox insanlaı tüstü ilə tanış edəcəklə. i neçə günahka ütöv i şəhəi fəsada üüyü. Nə üçün i dəstə iadət və namaz əhli xalqa Allahı tanıtdıı, mühiti Allaha pəəstiş məkanına çeviməsin?! /ütün qüvvəmizlə evdə, küçədə, məktədə, idaədə, şəhə və kəndlədə ilahi hədəfləimizi tövsiyə edi, acaığımızı göstəməliyik. /“Namazın siləi” Kitaından