Təvəlla və Təbərra NƏ deməkDİR?

Təvəlla əə lüğətində dostluq, məhəət, Təəa isə dönmə, üz döndəmə, əl çəkmə, ədd etmə, imtina etmə, özünü saxlama və s. kimi mənalada işləni. u iki kəlmə dini temindi və İslam dininin əsas vaciləindəndi. Mənası isə Allahın, Peyğəməin, Əhli-eytin və möminləin dostlaını və istədikləini sevmək və məhəət əsləmək, onlaa itaət etmək və onlaın düşmənləindən üz çeviməkdi. / Fəzl in Yəsa İmam Sadiqdən (ə) nəql edi ki, dostluq, sevgi, düşmənçilik və qəzə aədə ondan souşdum, İmam uyudu “İman Allaha xati sevgi və düşmənçilikdən aşqa i şey deyil.”(1) Sona u ayəni oxudu /“...lakin Allah sizə imanı sevdimiş, onu üəkləinizdə süsləmiş, küfə, itaətdən çıxmağa və (Allaha) asi olmağa qaşı sizdə nifət oyatmışdı. Məhz elələi (u xislət sahiləi) doğu yolda olanladı!”(2). / Ümumuyyyətlə imana və iman əhlinə məhəət əsləmək İslam dininin maaifləindəndi. İmam Sadiqin kəlamına və oxuduğu ayəyə əsasən təvəllanı elə mənalandıııq Haqq yolda olduqlaına göə məsum İmamlaı və onlaı sevənləi (şiələi) sevmək. / u isə müsəlmanlaın öhdəsində olan Peyğəməin peyğəməliyinin mükafatıdı. Quan uyuu“ / Allah iman gətii yaxşı əməllə edən əndələinə (ümmətimə) ununla müjdə vei. (Ya Peyğəmə!) De “Mən sizdən unun (isaləti təliğ etməyimin) müqailində Əhli-eytimə yaxın adamlaıma sevgidən aşqa i şey istəmiəm.(3) u ayə nazil olandan sona əzi səhaələ Peyğəmədən souşdula ki, məhəəti və itaəti izə vaci olan sənin yaxın adamlaın (Əhli-eytin) kimlədi? Həzət uyudu” Əli, Fatimə və onlaın övladlaı.” / əsuli-əkəm (s) uyuu “ Öz övladlaınızı üç şeylə təiyə edin Peyğəməinizə məhəətlə, onun Əhli-eytinə sevgi-istəklə və Quan oxumaqla.”(4) / İmam izanın məşhu “Silsilətüz-zəhə” hədisinə əsasən Əhli-eytə məhəət əsləmək əməlləin qəul olma şətləindəndi.(5) / Həzət Peyğəmə uyuu “Allah hə kəsə İmamlaın (Əhli-eytimin) sevgisini vesə, ona dünya və axiət xeyiini vemişdi”(6) / İmam Sadiq (ə) uyuu “Qəl Allahın həəmidi, oada Allahdan qeyisinə ye vemə.”(7) / Ələttə Təvəlla i vaci əməl olaaq şiələ və Əhli-eytə məxsus deyil. Təvəlla haqq və haqq əhlini sevi onlaa itaət etmək, əməlləi onlaın əməlləiylə uyğunlaşdımaqdı. Allah-taala Quanda Peyğəməi vəsf etdikdə onun Öz Peyğəməi olduğunu və kafiləə qaşı sət, möminlələ isə məhəmətli olduğunu ildii “Muhəmməd (s) Allahın peyğəməidi. Onunla ilikdə olanla (möminlə) kafiləə qaşı sət, i-iinə (öz aalaında) isə məhəmətlidilə...”(8) Əhli-eyt (ə) həmişə haqla olu, haqqa ən layiqli və düzgün şəkildə tae olduqlaından şiələ onlaa məhəət əsləyilə. / Dua və minacatlada u mövzuya açıq-aydın təkid olmuşdu. Nümunə olaaq əziləinə işaə ediik amazan ayının 25-ci gününün duasında oxuyuuq “İlahi! u ayda məni dostlaına məhəət əsləyənlə və düşmənləinə düşmən olanladan qəa ve!”(9) /Həmçinin 16-cı günün duası elədi “İlahi! Yaxşı insanlala ilikdə olmaqda və pis insanladan uzaq olmaqda mənə kömək et!” (10) Fit ayamı namazının qunutunda elə dua oxunu “İlahi! Sənin saleh əndələinin Səndən istədikləini istəyiəm, onlaın nifət etdikləinə nifət ediəm.”(11) Qiyamətdə insanladan souşulan sualladan ii də vilayət və təvəlladı. Quan təfsiçiləi “Onlaı tutu saxlayın, çünki soğu-sual olunacaqla!” (12)-ayəsini izah edəkən i hədisi vuğulayıla o gün eş şeydən sual olunacaq; Ömü, gənclik, mal-dövlət, nemət və vilayət. / Müqəddəs İslam dini mömin və müsəlmanla aasında möhkəm və sasılmaz əlaqəyə təkid etməklə yanaşı möminləi kafilə və münafiqlələ ünsiyyət qumaqdan çəkindimişdi. unu əyan edən əzi ayələi nəzəinizdən keçiiik /1. “Möminlə möminləi uaxı kafiləi dost tutmasınla! unu edən (kafiləi özünə dost tutan) kəs Allahdan heç i şey gözləməsin (onun Allah dəgahında heç i qədi-qiyməti olmaz)...”(13) /əzi ayələdə onladan uzaq olmaq daha şiddətli şəkildə əyan olmuşdu “O münafiqlə ki, möminləi qoyu kafiləi dost tutula. (İzzət və) qüdəti onlaın yanındamı axtaıla? Şühəsiz ki, (izzət və) qüdət tamamilə Allaha məxsusdu!”(14) /2. aşqa ayələdə də kafilələ dost olmaq kəskin şəkildə pislənmişdi “Ey iman gətiənlə! Özündən aşqasını özünüzə sidaş (dost) tutmayın. Onla sizin aənizdə fitnə-fəsad töətməkdən əl çəkməzlə, sizin (zəəə və) əziyyətə düşməyinizi istəyilə. Həqiqətən, onlaın sizə qaşı olan ədavəti ağızlaından çıxan sözlədən aşka olu. Amma üəkləində gizlətdikləi (düşmənçilik) isə daha öyükdü... əli, siz o kimsələsiniz ki, onlaı sevisiniz, onla isə sizləi sevməzlə. Siz kitaın hamısına (ütün ilahi kitalaa) inanısınız. Onla sizinlə göüşdükləi zaman “iz də inandıq”, - deyi, xəlvətdə olduqda isə sizə qaşı qəzələindən amaqlaını gəmiilə... Sizə i mənfəət yetişəndə onla qəmgin olu, sizə i zəə toxunanda isə ona sevinilə. Əgə sə edi özünüzü qousanız (Allahdan qoxsanız), onlaın hiyləsi sizə heç i zəə yetiməz...”(15) /3. “Ey iman gətiənlə! Əgə atalaınız və qadaşlaınız küfü imandan üstün tutulasa, onlaı özünüzə dost ilməyin”.(16) /4. “Ey iman gətiənlə! Nə mənim düşmənimi, nə də özünüzün düşmənini dost (vəli) tutun! Onla (kafilə) sizə gələn haqqı (Quanı, Muhəmmədi s ) inka etdikləi halda, siz onlala dostluq edisiniz (mehianlıq göstəisiniz)...” ,“İahim və onunla ilikdə olanla (möminlə) sizin üçün gözəl önəkdi. O zaman onla öz qövmünə elə demişdilə “Şühəsiz ki, izim sizinlə və sizin Allahdan aşqa iadət etdikləinizlə (ütlələ) heç i əlaqəmiz yoxdu. iz sizi (dininizi) inka ediik. Siz i olan Allaha iman gətiməyincə izimlə sizin aanızda həmişə ədavət və nifət olacaqdı!” “Allah sizə ancaq sizinlə din yolunda vuuşan, sizi yudunuzdan çıxadan və çıxatmağa kömək edən kimsələlə dostluq etmənizi qadağan edə. Onlala dostluq edənlə əsl zalımladı!”(17) / Sonda i ayə və həzət Əlinin dəyəli i kəlamı ilə məqaləni tamamlayııq. Allah-taala uyuu “Həqiqətən, möminlə (dində) qadaşdıla. una göə də (aalaında i müahisə düşsə) iki qadaşınızın aasını düzəldin və Allahdan qoxun ki, əlkə, (əvvəlki günahlaınız ağışlanı) əhm olunasınız!”(18) / Həzət Əli (ə) Kumeylə uyuu “Ey Kumeyl! Məhəət əsləməyi, mehianlıq göstəmədiyin qadaşına qadaş deyilsən.”(19) / / /İstifadə olunmuş ədəiyyat /1- Təvəlla və təəa əz neqahi digə Mehdi İsmaili. /Səfaye aten də pətove əməzan seyyid Muhəmməd Şəfei /2- Hucuat suəsi, 7-ci ayə. /3- Şua suəsi, 23-cü ayə. /4- Cameus-səği /1/14. /5- ihaül-ənva, c3, səh7 və 16. /6- ihaül-ənva, c80, səh 25. /7- ihaül-ənva, c70, səh25, hədis27. /8- Fəth suəsi, 29-cu ayə. /9-10-11- Məfatihul-cinan. /12- Saffat suəsi, 24-cü ayə. /13- Ali-İman, 28-ci ayə. /14- Nisa suəsi, 139-cu ayə. /15- Ali-İman suəsi, 118-120. /16- Tövə suəsi, 23-cü ayə. /17- Mümtəhinə suəsi, 1,4 və 8-ci ayələ. /18- Hucuat suəsi, 10-cu ayə. /19- Mizanul-hikmət, c1, səh 39 / /Hazıladı Şəhiya