İLAHİ ƏDALƏT NEÇƏ NÖVDÜR?

ƏDALƏTİN NÖVLƏİ /İlahi ədaləti iki hissəyə ölmək ola /1-Təkvini ədalət; /2-Təşi\'i ədalət; /Təkvini ədalətdən məqsəd, kainatda ilahi ədalətin hökm süməsi və ədalətin ütün valıqla aasında hakim olmasıdı. / /Təkvini ədalətin isatı üçün kainatda olan nizam-intizam, həmçinin ədalət üzündən yaanmış valıqlaın vücudunu müşahidə etmək kifayətdi. /əvayətdə uyuulduğu kimi /\"Asimanla və ye ədalət əsasında möhkəm dayanmışdı.” /Amma «Təşi\'i» ədalət dedikdə, ilahi qanun, hökm və göstəişləin ədalət və insaf üzündən olması nəzədə tutulu. Təşi\'i ədalət özü də iki qismə ölünü /iinci Peyğəmələ vasitəsi ilə göndəilmiş qanun və şəiətləin ədalət əsasında olması; /Allah-təalanın göndədiyi şəiət və hökmləin hamısı ədalət əsasındadı və insanın qüdət və imkan daiəsində məhdudlaşı. Qu\'ani-kəimdə uyuulu /«iz insanın imkanından kəna hökm veməik.»[16] /Sual Allah təala Qu\'ani kəimdə uyuu /«Allah (üçün) layiqincə təqvalı olun.»[17] /ildiyiniz kimi Həzət peyğəməin (s) zamanında texnika inkişaf etməmiş və fəsad yayan televizo, video, intenet və u kimi digə təliğat və aitə vasitələi, olmamışdı. İndiki zamanda (14 əsdən sona) isə dünyanın hə i nöqtəsində müxtəlif pozğunluq və fəsadla üzləşmək olu. elə i halda hansı i müsəlman Allaha layiq olan şəkildə təqvalı ola ilə? u Allahın ədaləti ilə uyğun gəlimi? /Cava Qu\'ani-kəimlə ətaflı tanış olan hə i şəxs u suala çox asanlıqla cava veə ilə. /Qeyd etmək lazımdı ki, Qu\'ani kəimin ə\'zi ayələini deyil, ütün ayələini nəzədən keçiməli və daha sona zehnimizdə olan suallaı açıqlamalıyıq. /Qu\'ani-kəimin ayı i suəsinə nəzə saldıqda öz sualımızın cavaını tapa iləik. u aədə uyuulu /«acadığınız qədə təqvalı olun.»[18] /həzət peyğəməin (s) uyuduğu kimi, Qu\'an ayələi i-iini təkzi etmək üçün deyil, təsdiqləmək üçün nazil olmuşdu.[19] /Elə una göə də hə i müsəlmanın öz acaığı qədə təqvalı olması heç də Allah ədaləti ilə zidd deyildi. /İkinci Təşi\'i ədalətin ikinci qismi axiət aləminə aiddi. Yə\'ni axiət aləmində saleh əndələlə günahkalaa eyni səviyyədə axılmayacaq və onlaın hə ii haqda ədalətli və insaflı hökmlə veiləcəkdi. /Qu\'ani-kəimdə oxuyuuq /«(u dünyada) zəə qədə yaxşı iş göən şəxs onun (əcini) göəcək, həmçinin zəə qədə pis iş göən şəxs də öz (pis əməlinin) cəzasını çəkəcəkdi.»[20] /Sual Axiət aləmində zəə qədə etdiyimiz günahlaın cəzasını çəkməli olsaq, onda elə u aşdan yeimizi cəhənnəmdə göməliyik. Çünki hə i müsəlman öz gündəlik həyatında istə-istəməz i çox kiçik günahlaa atı. /u isə kiçik günahlaa aiddi və öyük günahladan söz açılsa, əlkə də u haqda danışmağa dəyməz. /u ilahi ədalətin ziddi sayılmımı? /Cava Əvvəldə veilən sualın cavaında qeyd etdiyimiz kimi, əvvəla təqvalı olu günahladan çəkinmək hə i müsəlmanın öz acaığı qədədi. /Digə təəfdən də Qu\'ani-kəimin ə\'zi ayələi u nigaançılığı tamamilə aadan apaı və insanı ümidva edi. Necə ki, Qu\'ani-kəimdə uyuulu /«icə yaxşı iş göən şəxsə on əaə sava və icə günah edən şəxsə isə təkcə i günah yazılacaq və onlaa heç i zülm olunmayacaqdı.»[21] /eləliklə hə i müsəlmanın i sava işi üçün on sava, i günah işi üçün isə təkcə i günah yazılı. /unun isə ilahi ədalətlə heç i ziddiyyəti yoxdu və hətta Allahın nəhayətsiz əhmətindən xəə vei. /İLAHİ ƏDALƏTİN SÜUTLAI /Allah təalanın hə növ zülmkalıqdan uzaq olmasının isatı üçün ağıl və Qu\'an ayələi, həmçinin əvayətlədən istifadə olunu. /Ağılın hökmünə əsasən kainatın xaliqi hə növ zülmkalıq və insafsızlıqdan uzaq olmalıdı. Əks təqdidə Allah təalanın sifətləindən ii sayılan «hikmət»-in mə\'nası olmayacaqdı. /Heç i ağıl və məntiq, zülmka əi təsdiq etməz, çünki zülmə əl atan şəxs ya kimdənsə qoxu və onun şəindən uzaq qalmaq istəyi, ya kimə və ya nəyəsə ehtiyacı vadı. Allah-taala isə ütün unladan pak və münəzzəhdi. /İndi isə İlahi ədaləti təsdiq edən i neçə ayə və əvayəti nəzəinizə çatdıııq /1- «Şühəsiz Allah zəə qədə elə zülm etməz.»[22] /2- «Şühəsiz Allah insanlaa (heç vaxt) heç i zülm etməz.»[23] /«həqiqətən Allah ədalət, yaxşılıq, və yaxınlaa (qohumlaa) əl tutmağa göstəiş vei, (Həmçinin) çikin, pis işlə və zülmkalıqdan nəhy edi və xatıladasız deyə sizə moizə (nəsihət) vei.»[24] /Göəsən insanlaı ədalət və yaxşılığa əm edən Allahın özü ədalət və insafdan kəna ola iləmi? /3-«Yəhudi i şəxs Həzət Peyğəmədən (s) Allahın ədaləti aədə souşduqda, Həzət uyudu /Allah təala zülmün pisliyindən agah olu, zülmə ehtiyacı olmadığı üçün heç vaxt zülm etməz.» /ütün u süutladan elə i nəticə alııq ki, Allahın ədalət, insaf və hikməti inka edilməzdi. /Allah təala öz işləində ədalətli olmasaydı, Onun ütün işləi hikmətsiz sayıla, hikmətsiz işlə isə əəs və mə\'nasız oladı. u isə uca məqamlı əimizdən çox-çox uzaqdı.