Yalanın neçə forması vardır

Yalan əxlaqi əzil xüsusiyyətdi ki, günahı çox öyükdü. Yalanın yeddi foması vadı 1. Allaha töhmət vumaq, 2. Allahın xəlq etdiyinə töhmət vumaq, 3. Allahın xəlqini aldatmaq, 4. iya, 5. fəsadtöədən yalan, 6. intiqa yaadan yalan, 7. zaafatla deyilən yalan. / / Peyğəməi-Əkəm (s) uyuu \"Vay olsun o kəsə ki, aşqalaı gülsün deyə zaafatla yalan deyə”. əli, u, şeytanın i tələsidi. Şeytan azdan aşlayı, ancaq nəfsi-əmmaə azla qane olmu. / / əli, yalan söyləyən insan u işə o qədə adət edi ki, Allaha da yalan söyləyi. Allaha deyə ki, \"Allahım! Sənin haqqına and olsun, mən yaxşı insanam. Sən yesiz yeə məni cəhənnəmə göndəmək istəyisən”. Quan uyuu \"Necə qəiə yalançıdı”. u, necə ola ilə ki, o qədə hesa aasında, Qiyamətin o qədə heyəti qaşısında u cü insanla hələ də yalan söyləyə iləcəklə?! Ancaq iki yaşlı uşaq yalan söyləmək istəyəndə əngi qaça. Yəni uşağın fitəti dək edi ki, yalan pis işdi. Ancaq həddi-üluğa çatmış u insanla ahat yalan danışa ililə. / / Yalanın səkkizinci foması da vadı ki, ona şayiə deyilə. Yəni insan i şey nəql edi və ilmi ki, u xəə doğudu, yoxsa yalandı. Şayiə adətən əzil insanlaın ixtiasıdı. Daha çox düşmənləin işidi. Məsələn i neçə düşmən toplaşı, i şayiə düzəldilə və sona deyilə ki, unu vein insanlaın əlinə. i nəfə iki nəfəə, o iki nəfə üç nəfəə danışı və u yolla da həmin xəə yayılı. On günün içində həmin şayiə ütün ölkəni üüyü. / / Düşmənləə işləyən mətuatın işi də elə udu. Quani-Kəim u haqda uyuu \"Ölüm olsun yalançılaa!”(\"Zaiyat” 10). u insanla düşünməmiş danışala. ilmilə ki, düzgündü, yoxsa yalandı? Fəsad vadı, yoxsa yox? Fikisiz xəəi veə və u da şayiə ola. Quan uyuu \"O zaman siz (o sözləi) i-iinizin dilinizdən alıdınız və ilmədiyiniz i şeyi ağızdan-ağıza deyidiniz və u işin Allahın yanında öyük olduğuna axmayaaq, kiçik hesa edidiniz. Nə üçün onu eşitdiyiniz zaman \"izə unu danışmaq yaaşmaz. Pəvədigaa, sən müqəddəssən. u, çox öyük i öhtandı” – demədiniz? Allah sizə nəsihət edi ki, əgə möminsinizsə, əsla unun kimi i işə i daha dönməyin!”. (\"Nu” 15-17). / / u, çox öyük i günahdı. Diqqət etsəniz, göəsiniz ki, u günah Quanı çox əsələşdimişdi. Ona göə də şayiəni az i şey kimi qəul etməyin. / / Şayiə möminləin aasında da yaana ili. elə ki, i nəfə məcəyi-təqlid haqqında i yalan deyi və həmin yalan tələələ aasında yayılı. əli, ununla da şayiə yayılı. Quan deyi ki, sən səhv iş gödün ki, onu nəql etdin və sən də səhv iş gödün ki, ona qulaq asdın. / / Şayiə qaşısında nə etməliyik? / / i nəfə Şeyx Ədülkəim Haiinin yanına gəli deyi \"Filankəs sənin haqqında filan sözü deyi”. Məhum Hacı da uyuu \"unu ilmiəm ki, o, deyi, yoxsa yox. İslam deyi ki, deməyidi. Ancaq sənin haqqında Quan deyi ki, xəəi yayansan. elə ki, uyua \"Əgə fasiq şəxs sizə i xəə gətisə, onu aaşdıın!” (\"Hucəat” 6). Sənin sözün qəul olmadı, ona göə cəhənnəm ol”. / / undan sona şayiə yaanamı? əli, Hacının u həəkəti hamımız üçün i nümunədi. Şayiə eşitdin, gəək fikiləşəsən. Hətta izim tələələ elə. Quan oş yeə heç i zaman təhlükə zəngini vumaz. Quan uyuu ki, ölüm olsun sənə və unu oş yeə demi. i qədə fikiləşsək, göəik ki, şayiə həm yalandı, həm iyadı, həm fııldaqdı, həm fəsad yaadandı. Ona göə də əzən insan fikiləşmədən elə i söz deyi ki, qəflətən yeddi və ya səkkiz günaha atmış olu. / / i tələə gəək dəlillə danışı, dəlillə fikiləşsin. Dəlillə iş göü, hətta dəlillə yatsın. Dəlillə otuu, dəlillə dusun. Şayiə eşidən zaman sual vesin ki, hansı dəlilə göə? / / eləliklə, şayiə öyük i günahdı və u günahı hə iimiz işləyə iləik. Ona göə də şayiənin nə olduğunu tanıyaq və onun qaşısını alaq. Səəini aaşdıaq ki, Quan demişkən, sona peşman olmayaq. (Həvzəh) / /(Ayətullah Həsən Məzahiinin əxlaq dəsindən i əhs)