Necə mümkün ola bİlər kİ, bİr İnsan əsrlər boyu yaşasın?

span style="font-size12pt;"elə i sual yaanı göəsən mümkün ola iləmi ki, i insan əslə oyu yaşasın? aşqa sözlə, vədə veilən əhəin elə i ömü yaşamasını qəul etməklə deyə iləikmi ki, o, hal-hazıda 1140 ildən atıq ömü sümüşdü, adi i insan həyatından təqiən 14 dəfə atıq yaşamışdı?! /u sualın cavaında qeyd etməliyik ki, mümkünlük dedikdə, aşağıdakı üç mənadan iini aşa düşüük /1-Əməli cəhətdən mümkünlük; /2-Elmi cəhətdən mümkünlük; /3-Məntiqi və ya fəlsəfi cəhətdən mümkünlük; / /Əməli mümkünlük dedikdə, məqsəd hə hansı i işin həyata keçməsini elə i şəkildə mümkün sanmaqdı ki, hamı təəfindən qəul edilə ilsin. Məsələn, okeanlaa səfə edi onun dəin-likləinə daxil olmaq, aya səfə etmək və u kimi digə işlə hal-hazıda əmələn mümkün olan işlə sıasındadı. /Elmi mümkünlük dedikdə, məqsəd udu ki, müəyyən i iş əməli cəhətdən mümkünlük məhələsinə çatmayıdı və müasi elmi texniki təəqqi onun həyata keçiilməsinə səy göstəi. Eyni zamanda elmi nailiyyətlə və elmi texniki-təəqqi onun mümkünlüyünü inka etmi və ya unun inkaına i dəlil tapa ilmi. /Misal üçün, insanın Masa gedi çatması elmi nöqteyi-nəzədən qeyi-mümkün sayılmı. Onun aş veməsinin inka edilməsi üçün də heç i fiki yoxdu, əksinə, elmin hazıkı nailiyyətləi göstəi ki, qeyd olunan kosmik səfə u vaxta qədə həyata keçməyisə də, onun nə vaxtsa aş veəcəyinin mümkünlüyündə heç i şəkk-şühə yoxdu. Çünki, insanın Masa və ya Aya çatması astonomik və elmi kosmoloji axımdan çox az fəqləni. Yolun uzaqlığı kimi çətinlikləi nəzəə almasaq, Masa çatmağı elmi nöqteyi-nəzədən tam mümkün hesa etmək ola. Amma unun əksinə olaaq, Günəşə getmək əməli cəhətdən əlavə, elmi nəzədən də qeyi-mümkündü. Çünki elm və təcüə onun təsəvvü olunmasına heç i ehtimal vemi. Hətta həaətə qaşı davamlı olan maddələin kəşf olunmasını mümkün hesa etsək elə, u səfəin nə vaxtsa aş tutacağını təsəvvü etmək mümkün deyildi. /Fəlsəfi və ya məntiqi mümkünlük dedikdə, əql, yaxud təcüi sınaqla və qanunla nəzəindən müəyyən i işin təsəvvü olunması və aş veməsi üçün hə hansı i maneənin mövcud olmaması, nəticədə əql təəfindən onun aş veməsinin qeyi-mümkünlüyünə hökm edilməməsi nəzədə tutulu. /Misal üçün, üç ədəd potağalı heç ii kəsilmədən iki əaə hissəyə ölmək mümkün deyildi. Çünki əql, əməl və təcüi axımdan hökm edi ki, üç tək ədəddi və təklikləə toxunmadan cüt sayda ölünməz. Üç potağalı iki əaə hissəyə ayımaq əqlən mümkün deyildi. Çünki, üçün iki əaə hissəyə ayılmasının şəti udu ki, üç eyni zamanda həm tək olsun, həm də cüt. u da paadoksdu və məntiq cəhətindən qeyi-mümkün sayılı. /Amma insanın yanmadan od küəsinin içəisinə getməsi, həmçinin yüksək həaətə davam gətiməklə günəşə daxil olması məntiqi cəhətdən qeyi-mümkün sayılmı. Çünki, uada heç i ziddiyyət və paadoks otaya çıxmı. /Əgə həaəti çox olan i cismin istiliyi az olan cisimdə təsi qoymadığını fəz etsək, onda atıq ziddiyyət də aadan getmiş olu. axmayaaq ki, u fəziyyə izim keçmiş təcüələimizin əksinədi. Çünki məlum təcüələ əsasında tempeatuu müxtəlif olan iki cisim i-iinin yanında yeləşdiilsə, onlaın aasında eneji müadiləsi aşlaya və nəhayət hə ikisi eyni tempeatua gəli çata. /una əsasən, aşa düşüük ki, məntiqi mümkünlüyün daiə və miqyası elmi mümkünlükdən, elmi mümkünlüyün sahəsi də əməli mümkünlükdən daha genişdi. /Şühə yoxdu ki, məntiqi nəzədən i insanın min illələ yaşaması mümkündü. Çünki u məsələ əqli nəzədən qeyi-mümkün sayılmı və elə fəziyyələdə paadoks da gözə dəymi. Çünki ölümün tez və ya geç gəli çatması həyatın məna və məfhumunda yeləşməmişdi və elə i işdə şəkk-şühə yoxdu. Məlum məsələdi ki, həddən atıq uzun ömülülük hal-hazıda əməli olaaq mümkün deyildi. Haelə u, aya, yaxud okeanlaın dəinlikləinə getmək məsələsi kimi də deyildi ki, insanlaın ixtiyaında olan vasitələlə yeinə yetiilsin; Haelə elmi təcüələ və sınaqla nəticəsində hasil olan məsələ kimi də deyildi ki, insanın ömünü yüz illələ atısın. Amma elmi nəzədən u məsələ ayı şəkildə aydınlaşdıılı. Qeyd etməliyik ki, əşəin hazıkı elmi uzun ömülülüyün mümkün olmasını nəzəi cəhətdən inka etmi. /Uzun ömü aəsindəki elmi aaşdımala həqiqətdə fiziologi-yanın qocalıq və zəiflik (insan ədənində olan toxuma və hüceyələə aid olan təii qanunun nəticəsi kimi qocalıq və əldən düşmək) aədə təqdim etdiyi anlayışdan asılıdı. Şəkk yoxdu ki, insan ədəni inkişafın son məhələsinə çatdıqdan sona yavaş-yavaş tənəzzülə aşlayı və həyatın davam etdiilməsi üçün daha az qüdətə malik olu. Tədicən aşlayan zəifləmə posesi getdikcə dəinləşi və nəhayət ədən öz fəaliyyətini dayandıı. Göəsən u qanun hətta hə növ xaici təsilədən uzaqda qalan i ədən aəsində də doğudumu? Yoxsa qocalıq və ədən qüvvələinin işdən düşməsi, ədənin xaici amillələ müaizəsinin nəticəsidimi ki, onla insanın ədəninə yol tapıla? u sual aəsində müasi elm dəindən maaqlanı və ona cava veməyə çalışı. /Müasi elmi nailiyyətlə çəçivəsində u sual dəindən aaşdıılmış və ona müxtəlif cavala veilmişdi. Qeyd olunu ki, əgə qocalıq və zəiflik ədənin xaici amillələ müaizəsindən yaanısa, onda nəzəi cəhətdən mümkündü ki, insan ədənini təşkil edən toxumala onda təsi qoyan amillədən uzaqda qalsın, nəticədə insanın ömü uzun olsun. Amma əgə aşqa i cəhətdən aaşdısaq, u nəticəyə çataıq ki, qocalıq i təii qanundu və hə i toxuma və hüceyənin öz daxilində laüd və qaçınılmaz yoxluq amili gizlənmişdi ki, zamanın keçməsi ilə canlı valığı istə-istəməz qocalıq və ölümə çatdıı. Məsələni u axımdan da aaşdısaq zəui deyildi ki, u təii qanunda heç i istisna olmasın; əgə elə i qanun danılmaz və həqiqi suətdə mövcud olasa, yenə də onda istisna xaaktei daşıyan hal ola ilə. Çünki həm iz öz adi həyatımızda, həm də mütəxəssislə öz elmi təcüələində müşahidə edilə ki, qocalıq i fizioloji poses və fenomendi və zamanla heç i aitəsi yoxdu. əzən yaxın, əzən də uzaq zaman fasiləsi ilə aşka olu. əzi şəxslə yaşlaının ötməsinə axmayaaq gec qocalı və onlada qocalıq əlamətləi çox gec müşahidə olunu. əziləində isə unun tamam əksi aşka olu. Həkimlə və mütəxəssislə də u qanunun müstəsna hallaa malik olmasını təsdiq edilə. Hətta alimlədən əziləi i sıa mütəxəssisləin iddiasının xilafını süuta yetimiş və dəyişməz hesa olunan u qanuna istisnala gətiəək heyvanladan əziləinin ömünü təii ömüləindən i neçə yüz qat atıa ilmişlə. /Onla nəzəə çapacaq müvəffəqiyyətlə əldə etməklə təii qocalmaq qanununu pozdula və süut etdilə ki, qocalığın təxiə salınması müəyyən amil və şəaitləin yaadılması ilə elmi cəhətdən mümkün olan i işdi. Müasi elmin u kimi təcüələi insan üzəində apamaqda aciz olması yalnız insanın heyvanla müqayisədə daha müəkkə quuluşa malik olması ilə əlaqədadı. /una əsasən, elm özünün mütəəqqi fəaliyyətləi ilə göstəi ki, nəzəi axımdan insan ömünün uzun olmasının mümkünlüyünü inka etmək üçün heç i dəlil mövcud deyildi. İstə qocalığı ədənin xaici amillələ müaizə apaı onladan təsilənməsinin nəticəsi, istəsə də canlı valıqlaa hakim kəsilən və onlaı ölümə doğu süükləyən təii i qanunun nəticəsi hesa edək. /Qeyd olunanlaın nəticəsi kimi həzət Məhdinin (ə) uzun ömü aəsində aaşdıma apaııq və u aədə yaanan suallaa cava veiik. Uzun ömülülüyün məntiqi və elmi mümkünlüyü aydın olduqdan sona, haelə elmin u nəzəiyyəni əməli olaaq həyata keçimək aədə səy apadığını nəzəə alsaq, təəccü üçün heç i ye və dəlil qalmaz. Yeganə əhanə yei u ola ilə ki, Məhdinin (ə) elmində şəkk edək və onun elminin əşə elmindən iəlidə olmasını qəul etməyək! /əs İslam u əhəin həyat və sağlamlığının qounu saxlan-masında əşə elmindən necə qaağa keçə ildi? - deyə souşsala, cavaında demək lazımdı /u yeganə hal deyildi ki, İslam əşə elminin inkişafından qaağa düşmüş olsun; Əksinə çoxlu halla vadı ki, İslam əşəiyyətin çata ilmədiyi elmi zivələi uzun illə undan öncə fəth etmişdi. /Məgə İslamın şəiət məcmuəsi öz elmi həəkətində və insani əndişələin təii inkişafında misilsiz nailiyyətlə əldə etmə-mişdimi?! /Məgə u müqəddəs amal insana düzgün əhəlik aəsində möhkəm və tutalı poqamla təqdim etməmişdimi ki, əşə övladı öz müstəqil həəkətində yüz illə addımladıqdan sona o poqamlaa çatmağa ləyaqət tapmışdı?! /Məgə İslam düzgün və möhkəm qanunla gətiməmişdimi ki, son əslədə o qanunlaın fəlsəfə və siləinin yalnız müəyyən i hissəsini dək edə ilsin?! /Məgə İslam Peyğəməi (s) yaadılış siləini əyan etmidimi? Hansı ki, o silə heç i insanın xatiindən silinməmiş və yalnız elmi təkamül yolunu qət etdikdən sona unla isat olunmuşdu. /Əgə ütün unlaa inanııqsa, onda İslam şəiətini nazil edən qadi Allahın Məhdinin (ə) elmini zamandan qaağa salmasını necə mümkünsüz hesa edə iləik?! /iz uada İslamın elmdən qaağa düşməsinin yalnız i hissəsini özümüz üçün istinad nöqtəsi seçiik ki, iaşa onlaı dək edə ilək. Mümkündü ki, İslamın qaaqcadan xəə vediyi aşqa nümunələi də ona əlavə edək ki, hələ əşə elmi təkamüldə ona çatmamışdı. /Misal üçün, Allah-təala izi agah etmişdi ki, öz Peyğəməini (s) (i gecədə) Məkkədəki evindən Məscidul-Əqsaya doğu apamışdı. u apaılmanın necəliyini əgə təii qanunla çəçi-vəsində aaşdısaq, onun təiət qanunlaına hakim olan qanunladan əhələndiyini göəcəyik. elə ki, elm hələ də onun xüsusiyyətləini aaşdıa ilməmişdi. Hətta onun keyfiyyəti və necəliyinin əyan olunması üçün yüz illələ vaxt lazımdı. /Allah-təala Peyğəməi (s) işıq süətindən də atıq süətlə həəkət etdimək qüdətini xəə vemişdi. Allah-təala əməldə mümkün olmayan elə azulaı Peyğəməin (s) axııncı canişininə müqəddə etmiş və əşə elmi elə azulaa çatmamışdan əvvəl ona uzun ömü əxş etmişdi. /öyük Allah təəfindən insanlaın xilaskaına, intizaı çəkilən elə i şəxsə uzun ömü əta edilməsi əzi insanla üçün onun valığında qəti elm hasil etdikləi səhədlədə təəccülü i iş kimi göünü. Amma u əhəin dünyanı dəyişdii yenidən quacağı camaatın qəul edəcəyi səhədlə daxilində, həmçinin keçmiş taixi dəyişiklikləin aş veməsi zamanı təəccülü deyildimi? Məgə dünyanın dəyişdiilməsi və onun ünövəsinin yeni mədəniyyət əsasında yenidən quulması onun öhdəsinə qoyulduğu halda həyatının qeyi-adiliyi öyük i qəiəlik sayılı təəccü doğu-malıdı?! /əs nə üçün öyük tapşıığın aşlanğıc işləi izim qəul edə iləcəyimiz çəçivədən xaicdə olan valıqlala qaşılaşdıqda (İmam Zamanın (ə) uzun ömü kimi) təəccü ediik? Çünki u işləin xüsusiyyətləindən yaanan təəccülə o öyük vəzifənin vədə veilən Məhdi (ə) təəfindən yeinə yetiməsindəki təəccüdən heç də fəqi yoxdu. /İndi əgə əşə taixində elə i nadi işin aş veəcəyini qəul etsək (haluki keçmiş insanlaın taixində elə i şey göməmişik) onda nə üçün taixdə una oxşa i şeyi gömədiyimizi əhanə edəək onun uzun ömünü qəul etməyək? /əlkə də u yalnız əşə taixində aş vemiş i təsadüfi iş olsun. Yalnız iki nəfə əşə mədəniyyətini və taixini paklaşdımaq, fəsad və tüğyançılığın kökünü kəsmək, insan cəmiyyətini yenidən qumaq üçün əm olunmuşdu. Onlaın hə ikisi adi i insanın ömündən on dəfələlə atıq ömü sümüşdülə. iincisi həzət Nuh (ə) idi ki, öz vəzifəsini keçmişdə yeinə yetiəək aşa çatdımış və Quanın aşka uyuduğu kimi 950 il öz ümməti aasında təliğ etmişdi. Nəticədə Nuhun (ə) tufanının adınca dünya mədəniyyəti yenidən quuldu. /Digəi isə Məhdidi (ə) ki, öz olunu gələcəkdə ifa edəcəkdi və indiyə qədə öz qövmünün aasında 1000 ildən atıq ömü süməkdədi. Allahın təqdii elə olmuşdu ki, o, vədə veilən gündə zühu edi dünyanı yenidən qusun. əs necə ola ilə ki, Nuhun (ə) uzun ömülülüyünü qəul edək, amma eyni şeyin həzəti Məhdiyə (ə) aid olunmasında şühəyə düşək?! / /Uzun ömülülük və möcüzə / /Məlum oldu ki, uzun ömülülük elmi cəhətdən mümkün i işdi. Amma uada fəzən, gətidiyimiz dəlil-süutlaı kənaa qoyu, elmi nöqteyi-nəzədən uzun ömülülük məsələsini qeyi-mümkün, qocalığı isə elə i qətiyyətli qanun hesa ediik ki, əşə nə müasi dövdə, nə də gələcəkdə u təii qanuna üstün gəlmək acaığına malik deyildi. Amma həmin fəzdən alınan nəticə yalnız u ola ilə ki, yüz illələ ömü sümək təii qanunlala uyğun gəlmi və u məsələni elm, müasi texnoloji təcüələ və statistika təsdiq etmi. Göəsən undan aşqa i nəticə almaq olmazmı? /elə olan halda uzun ömülülük xaiquladə hadisə hesa olunmalıdı, yəni Allah-təala elə i təii qanunu müəyyən şəaitlədə təsidən salı ki, səmavi dəvətin keşikçisini məhv olmaq təhlükəsindən qouyu saxlasın. Və u, Quan ayələi və Peyğəmə sünnətinin aşka əyan etdiyi kimi, müsəlmanlaın möcüzəyə olan etiqadıdı. u isə öz növəsində təii qanunladan istisna xaaktei daşıyı və uada təəccüə səə olacaq heç i şey yoxdu. Çünki qocalıq qanunu isti cisimdən soyuq cismə istiliyin nəql olunması və onlaın həaətinin əaələşməsi qanunundan heç də üstün deyildi. Haluki u qanun İahimin (ə) həyatını qouyu saxlamaq üçün təsidən düşdü. İahimi (ə) oda atdıqda onun məhv olunmamasının yeganə yolu yalnız u qanunun qüvvədən, təsidən düşməsi idi. Allah-təala təəfindən oda əm olundu ki, İahim (ə) üçün səin və sağlamlıq vasitəsi ol! /Odun içəisinə sağlam şəkildə atıldığı kimi, sağlam halda da qıağa çıxdı və ona heç i zəə və xəsaət dəymədi. undan əlavə çoxlu təii qanunla peyğəmələə və ye üzündəki ilahi höccətləə kömək olsun deyə, qüvvədən və təsidən düşmüşdü. O cümlədən /öyük Nil çayı Musa (ə) üçün yaıldı. omalılaın casusu oxşa qiyafəyə düşdü, səhv salındı və İsanın (ə) tutulması təsəvvü olundu, haluki onu həs etməmişdilə. Həzət Muhəmməd (s) Qüeyş kafiləinin mühasiəsində olan zaman kafilə pusquda dumuşdula ki, onu tutsunla, lakin o çıxı getdi və onu heç kəs gömədi. Çünki Allah istəyidi ki, öz Peyğəməini (s) onlaın gözündən gizli saxlasın. /unlaın hə ii təii qanunladan hə hansı iinin təsidən düşməsini göstəi ki, ununla Allahın hikməti onlaın sağ qalmasını və onla üçün dayaq olmasını göstəi. İndi u məsələnin, qocalıq qanununun pozulmasının həmin qəildən olmasının nə kimi iadı vadı? /Keçən əhslədən ümumi i nəticə alaaq demək ola həgah Allahın höccətləindən iinin həyatının qounu saxlanması, onun işinin davam etdiilməsi və islahatçılıq vəzifəsinin sona çatdıılması zəui olasa Allahın lütfü məsələyə müdaxilə edi və onu qouyu saxlamaq üçün təii qanunladan iini təsidən salı. unun əksinə olaaq, onun isaləti və müəyyən olunmuş ilahi vəzifələ sona çatdıılmış olsa, onda həyatın təii qanunlaına müvafiq olaaq ya təii ölümlə, ya da şəhadət vasitəsi ilə həyatını aşa çatdıı. uada i sual qaşıya çıxı ki, göəsən hə hansı i təii qanunun təsidən düşməsi necə mümkün ola ilə? Və təiət valıqlaının və hadisələin aasında olan sait qanunauyğunluqla necə pozula ilə? /Sualın cavaında deməliyik ki, təiət qanunlaının sait və zəui olmasını əyan edən elmin özü u qanundan i addım geidədi və məhz u məsələ yuxaıdakı suallaa cava vei. Təcüə və müşahidələ i təii ağlılığı kəşf edi iki müxtəlif hadisə və valıq aasında i növ qanunauyğunluq olduğunu göstəi və u vəziyyəti təii qanun adlandıaaq ildii ki, istənilən vaxt və şəaitdə u hadisə meydana gəlsə, həmin qanun yenidən təkalanacaqdı. Amma heç vaxt i təii qanun hadisələin zatından və dəinlikləindən nəşət tapan zəui və laüd peyvəndlə ağlanmamışdı, çünki laüd və zəui olmaq aşka i şey deyildi, elmi və təcüi aaşdımalala onu zəui saymaq olmaz. una göə də müasi elm və məntiq etiaf edi ki, hə hansı təii qanunun elm üçün müəyyən i fomada məlum olması heç də laüd i ağlılığın göstəicisi deyil, sadəcə olaaq iki hadisənin müdavim olaaq i-iinin adınca gəlməsini və i-iinin yanında olmasının təzahüüdü. /Deməli, əgə möcüzə aş veəsə və iki hadisənin aasında olan təii ağlılıq qıılasa, deməli u aitənin qıılmaması laüd deyildi. /Doğudan da möcüzənin dini mənası yeni elm və məntiq sayəsində keçmişdəkilədən daha öyük məna kəs etmişdi və mədəsə səhaələinin səə-nəticə aasındakı ağlılıqdan dək etdikləindən daha geniş səviyyədə iəli çəkili. /Qədim alimləin nəzəiyyələindən məlum olu ki, əgə iki hadisə ii digəindən sona aş veisə, onlaın aasında laüd və qaçılmaz i ağlılıq mövcuddu. Laüd dedikdə məqsəd udu ki, o iki hadisə i-iindən ayı təsəvvü oluna ilməz. Amma müasi elm məntiqində u laüd ağlılıq pinsipi öz yeini iki hadisənin ağlılığı, i-iinin adınca gəlməsi və yanaşı olması kimi ifadələlə dəyişmişdi. Amma u iki hadisənin aasında laüd və qaçılmaz ağlılıq zəui hesa olunmu. ununla elə, möcüzə o iki hadisənin həmişə yanaşı gəlməsi zəuətindən istisna xaaktei daşıyı və heç də məntiqdə deyilən laüd poseslələ qaşılaşmı ki, qeyi-mümkün hesa olunsun. /Müasi elm nəzəindən axdıqda, haelə istiqanın məntiqi əsaslaını aaşdıdıqda anlayııq ki İstiqa iki hadisənin aasında laüd zəui i ağlılıq üçün dəlil ola ilməz, əksinə u yalnız o iki hadisənin aasındakı müdavim aitənin dəlili ola ilə. Haluki u müdavim hadisə və ağlılıq ilahi hikmət əsasında iki şeyin aasında yaanmışdı. aşqa sözlə desək, kainatı Yaadanın nəzm hikməti tələ edidi ki, hadisələ aasında müəyyən ağlılıq müdavim şəkildə olsun və i-iinin adınca, yanaşı aş vesin. Məhz hikmət əsasında əzən u ağlılıq pozulu və Allah hikmət əsasında təii i qanunu təşkil edən hadisələin aasındakı ağlılığı qımaqla müstəsna şəaiti yaadı və möcüzə göstəi. / //span