“Əmr sahİblərİ” ayəsİ və İsmət məsələsİ

Quan təfsiçiləindən i neçəsi “Əm sahiləi” ayəsini İmamlaın ismətinə dəlil olaaq istifadə etmişlə. Ayə elədi /«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ». /“Ey iman gətiənlə! Allaha, Peyğəməə (s) və özünüzdən olan ixtiya (əm) sahiləinə itaət edin!” (Nisa suəsi, 59-cu ayə) /Ayə elə izah olunu /• Allah Əhli-eyt İmamlaına hamının tae olması və hə kəsin onlaa itaət etməsini tapşıı; /• Allah-taala Əhli-eyt İmamlaına mütləq tae olmağı tapşımışdı və u haqda heç istisna hal, qeyd və şət zik etməmişdi. /1. i kəsə mütləq tae olmaq onun hə i xəta və günahdan məsum olmasını zəui edi; /2. una göə də deyə iləik ki, Quan axımında İmamla (ə) məsumdula. / /Ayədə itaət əminin mütləq və istisnasız olduğu diqqətdən kənada qalmamalıdı. Allah-taala özünün və məsum Peyğəm-əinin (s) itaətinin vaci olduğu miqdada \"əm sahiləinin” də itaətini vaci etmişdi. /Allah-taalaya öz əndələi təəfindən mütləq şəkildə itaət olunması müzakiə və təhlilə ehtiyacı olmayan i məsələdi. Həmçinin Peyğəməə (s) itaətin soğusuz-sualsız vaci olması o qədə də dəin fiki və aaşdıma tələ etmi. Çünki, Peyğəmə (s) ilk növədə İlahi vəhylə həmişə əlaqədədi, uyuduğu ütün əmlə ilavasitə ilahi əm kimi qəul olunu. Lakin \"əm sahiləinin” itaətinin mütləq şəkildə əm olunması, yəni onun itaətinin Allah və Peyğəməin (s) itaəti ilə fəqli olmaması i anlaşılmazlıq və sual doğuandı u \"əm sahiləi” kimləə deyili? Şühəsiz ki, söhət ütün ümmətin vahid əhəə itaət etməsindən gedi. Lakin u əhə hansı keyfiyyətləə malik olmalı, kim təəfindən təyin olunmalıdı? Ötən əhsləimizdə İslam ümmətinin əhəinin təyin olunması yollaı aədə söhət açmışdıq. /u ayədə itaətin vaci olunduğu «əm sahiləi» qeyd olunan yollaın hansı ii ilə təyin olunan əhələə deyili? / / 1) İsi yolla təyin olunan əhələ; /2) Zo gücü ilə hakim olan əhələ; /3) İcma və səs vemə yolu ilə təyin olunan əhələ. / /Çox təəssüflə olsun ki, əzi alimlə ko-koanə şəkildə təyin olunma üsullaına axmayaaq, ütün hakim və əhələin \"əm sahii” olduğunu və onlaa itaətin vaci olduğunu demişlə. /u fikin atil və ütün səmavi dinləin mahiyyətinə zidd olduğunu isat etmək o qədə də çətin deyil. /Elə isə ilahi peyğəmələ nə üçün öz zamanlaının zalım hakimləinə itaət etmədilə? Nə üçün Musa peyğəmə (ə) Fionun, İahim peyğəmə (ə) Nəmudun zülm və tüğyanlaı qaşısında qiyam etdi? /Zahiindən göündüyü kimi, u təfəkkü təzinin ünövəsi qəska əməvilə sülaləsinin hakimiyyət illəinə təsadüf edi. elə çıxı ki, İmam Hüseyn (ə) Allahın dinini təkzi edən mənfu Yezid ini Müaviyəni (l.ə.) əm sahii hesa edəək onun əlləini öpməli idi!? /Söhət yalnız icma və səsvemə üsulu ilə seçilən əhədən gedə iləsə, Allah-taala u üsulla təyin olunan əhəə mütləq şəkildə itaət olunmasını vaci etmişdimi? Diqqət etsək cavaın mənfi olduğunu qəul etməli olacağıq. /İcma və səsvemə yolu ilə təyin olunan əhəin müəyyən dəəcədə səhv etməsinə ehtimal olunmumu? /Xalqın əksəiyyətinin seçdiyi hə hansı i şəxs günahdan uzaq və məsum hesa olunumu? /Şühəsiz ki, insanlaın zahii keyfiyyətlələ qiymətləndii seçdikləi heç i şəxs səhv və günah ehtimalından uzaq deyil. Çünki, iz insanla i-iimizin atinini gömək, qəlindən xəə veməyə qadi deyilik. əzən insanlaı tanımaqda, öz nikinlikləimizdə elə öyük səhvləə yol veiik ki, sona illələ peşimançılıq çəkiik. əs Allah-taala səhv və günah ehtimalı olunan i şəxsin (ehtimal az olsa elə) itaətini Öz itaəti qədəində vaci edə iləmi? /u, yolu yaxşı tanımayan i şəxsi aşqalaına ələdçi təyin etməyə ənzəmimi? ütün aqil insanla qəul edilə ki, mütləq şəkildə itaəti vaci olan şəxs hökmən məsum və günah ehtimalından uzaq olmalıdı. /İmam Fəx azi «Məfatihul-ğey» təfsiində u ayəni şəh edəkən yazı /«Әgə u ayədə «əm sahiləinin» məsum olmadığını desək, iki zidd məfhumu i yeə cəm etmiş olaıq – gecə ilə gündüzün i vaxtda cəm olması kimi... (iki zidd məfhum dedikdə günah və itaəti nəzədə tutu).» /əli, təsdiq etməliyik ki, itaəti soğusuz-sualsız vaci olan şəxs mütləq məsum olmalıdı. /əs məsum şəxslə kimlədi? /Əvvəlki əhsləimizin iində Әhza suəsinin 33-cü ayəsində Әhli-eytin ütün günah və pisliklədən paklanması və məsum olması aədə məlumat vemişik. Müxtəlif əhli-sünnət kitalaında Әhli-eytin Әli (ə)-a və onun övladlaına şamil olduğunu əyan etdik. u aədə i neçə mötəə hədis gətiməklə i daha həqiqəti açıqlayııq /Şeyx Süleyman Hənəfi «Yənaiul-məvəddə» kitaında Peyğəmədən (s) nəql edi /\"Mən, Әli, Həsən, Hüseyn və Hüseynin övladlaından doq-quz şəxs ütün pisliklədən paklanmış və ütün günahladan məsumuq.” /Şeyxul-islam Həmvini \"Fəaidus-simətəyn” kitaında Sal-man Fasidən nəql edi /\"Peyğəmə (s) əlini İmam Hüseynin çiyninə qoyu uyudu O, İmam oğlu İmamdı. Onun sülündən gələn doqquz İmam ən yaxşı insanla, əmanətda və məsumdula.” /Gödüyünüz kimi ütün mötəə hədislə göstəi ki, itaəti vaci olan \"əm sahiləi” ilahi əmlə təyin olunan məsum İmamladı. /undan əlavə, digə hədislədə və u ayənin şəhində \"əm sahiləinin” Әli (ə) və onun övladlaı olduğu açıq şəkildə əyan edilmişdi /Әu İshaq Şeyxul-islam Həmvini \"Fəaidus-simətəyn” kitaında, özünün mötəə saydığı hədisləə istinad edəək yazı /\"Peyğəmədən (s) izim əlimizə elə çatmışdı ki, «əm sahiləi» Әli (ə) və digə Əhli-eytdi (ə).” / /İsa in Yusif Həmədani Şafei Səlim ini Qeysdən nəql edi /\"i gün Әli (ə) i dəstə səhaənin müqailində Peyğəm-ədən (s) \"əm sahiləi” /ayəsindən souşdu. Həzət uyudu Ya Әli! Sən onlaın iincisisən.” /Məhəmməd in Mömin \"isalətul-etiqadat” kitaında yazı /\"Әm sahiləi Әli (ə)-ın aəsində nazil olmuşdu.” /Şeyx Süleyman Hənəfi «Yənaiul-məvəddə» kitaında yazı /\"Peyğəmə (s) Әlini Mədinədə canişin təyin edəndən sona u ayə Әlinin aəsində nazil oldu.” /Allah-taala u ayədə “özünüzdən olan əm sahiləi” ifa-dəsindən istifadə edi. u, çox incə i mənaya malikdi. Yəni “əm sahiləi” ilahi mələk deyil, zahidə sizin kimi və sizin özünüzdən sayılıla. Onla əm və məqam sahiləi olduğu üçün siz müsəlmanla onlaa itaət etməlisiniz. /Ayədə uyuulmuş “Əm sahiləi”nin aşağıda qeyd olunan iki nümunəsi vadı. /1- “Əm sahiləi”nin nisi nümunəsi /“Əm sahiləi”nin nisi nümunəsindən məqsəd, müsəlmanla aasında xalqın əhəliyini qanuni yolla ələ alan müəyyən əhə və hakimlədi. u, ayədə uyuulmuş “Ulul-əm”, yəni “əm sahiləi” sözünün ifadə etdiyi ilkin və əhatəli mənadan əldə olunu. Eyni zamanda ağıl da u sözü təsdiq edi. Çünki xalqın əhəliyini ələ almış əm sahiinə itaət etməmək, cəmiyyətdə həc-məclik və özaşınalığın atmasına səə olu. u isə həm ağıl, həm də müqəddəs şəiət nöqteyi-nəzəindən mənfi hal sayılı. /Lakin unutmamalıyıq ki, u növ əhə və hakimləə itaət etmək heç də tam və mütləq şəkildə deyil, əksinə müəyyən şətlə əsasındadı. u şətlə aşağıdakıladan iaətdi /1-əhə və hakimləin vediyi göstəişləin xalqın mənafeyini təmin edən müəyyən i quuluşun möhkəmlənməsi naminə veilməsı; /2-u göstəişləin müqəddəs İslam şəiətinə uyğun olması, yaxud açıq-aşka haam (günah) olmaması. /Elə una göə də onlaın haqqında “Əm sahiləi”nin nisi nümunəsi ifadəsini işlədiik. Çünki onlaın “əm sahii” olmalaı, tam və mütləq şəkildə deyil, yalnız yuxaıda göstəilən müəyyən şətlə əsasındadı. /Əmiəl-möminin İmam Əli (ə) nəql edi ki, İslam Peyğəməi (s) uyumuşdu /“Allahın haam etdiyi əməllədə heç kimə itaət etmək olmaz.” /Deməli, u kimi şəxsləin əhəlik və hakimiyyətləi heç də tam və mütləq şəkildə deyil. una göə də onlaı “əm sahiləi”nin həqiqi və mütləq nümunəsi kimi qələmə vemək olmaz. u, həm ağıl, həm Quan ayələi, həm də qeyd olunmuş hədislədən əldə olunan nəticədi. /2-“Əm sahiləi”nin həqiqi və mütləq nümunəsi /“Əm sahiləi”nin həqiqi və mütləq nümunəsindən məqsəd isə müsəlmanlaın qeyd şətsiz, həqiqi əhə və hakimi sayılan ilahi əhələdi. Onla İslam Peyğəməi (s), haelə o Həzətin (s) həqiqi canişin və xələfləi olan məsum İmamladı. u, “əm sahiləi” ayəsində mövcud olan ümumi və mütləq ifadədən, ağılın çıxadığı nəticədən və mötəə hədisləin məzmunundan əldə olunu. elə ki, Allah-taala u ayədə İslam Peyğəməi (s) və “əm sahiləi”nə mütləq şəkildə və heç i şət qoyulmadan itaət etmək göstəişi vemişdi. Haluki, Allah-taalanın məsum olmayan müəyyən əhələ haqqında mütləq şəkildə və heç i şət qoymadan itaət göstəişi veməsi, həm ağıl, həm Quani-Kəim, həm də hədislə axımından qeyi-mümkün i məsələ sayılı. Deməli, ayədəki mütləq ifadə onlaın ütün hallada və ütün sahələdə hə növ ey, günah və səhvdən məsum olduqlaına i süutdu. /Digə təəfdən Allah-taala Quani-Kəimdə müsəlmanla üçün, demək ola ki, Özü, İslam peyğəməi (s) və “əm sahiləi”ndən aşqa heç kimin itaətini tam və mütləq şəkildə vaci etməmişdi. Hətta müqəddəs Quanda Allahın yeganəliyindən sona haqqında çoxlu təkid edilən valideyn aəsində elə uyuulu /“iz, insana öz valideyninə qaşı yaxşılıq etməyi tövsiyə etdik. Amma onla, səni, Mənə, ilmədiyin şeyi şəik qoşmağa vada etsələ, onlaa itaət etmə...” /Gödüyünüz kimi u ayədə valideynə yaxşılıq etmək göstəişi müəyyən şət əsasında qeyd olunmuşdu. /ütün unla məsum İmamlaın (ə) həqiqi “əm sahiləi” olduqlaını deməyə tam əsas vei. /Ayənin u təhlilinə süut olan hədislə müxtəlif hədis və təfsi kitalaında mövcuddu. iz, uada onladan i neçəsini qeyd ediik /1-Cai in Adullah əl-Ənsai nəql edi ki, Allah-taala öz Peyğəməinə (s) “Ey möminlə! Allaha, Peyğəməə və özünüzdən olan əm sahiləinə itaət edin”, (Nisa/59)-deyə uyuduğu ayəni nazil etdikdə, souşdum /Ey Allahın elçisi! Allahı və Onun elçisini tanıdıq. Amma Allah öz itaətini sənin itaətinlə yanaşı uyuduğu əm sahiləi kimlədi? Həzət Peyğəmə (s) uyudu /“Ey Cai! Onla mənim xələfləim və məndən sona müsəlmanlaın İmamlaıdıla...” /Qeyd etmək lazımdı ki, o Həzət (s) sözünün davamında on iki İmamın adlaını sadalamışdı. /2-Əmiəl-möminin İmam Əli (ə) uyuu /“Həqiqətən, Allah-taala Peyğəməə itaət etməyi vaci etmişdi. Çünki Peyğəmə pak və məsumdu. Heç vaxt (xalqı) günaha doğu çəkməz. O, əm sahiləinə itaət etməyi də vaci etmişdi. Çünki onla da pak və məsumdula. Heç vaxt (xalqı) günaha doğu çəkməzlə.” /3-İmam aqi (ə) u ayəni oxuduqdan sona uyumuşdu /“(Allah-taala u ayədə) xüsusilə izi nəzədə tutmuş (və) qiyamətədək izim itaətimizi ütün möminləə vaci etmişdi.” /4-İmam aqi (ə) digə i hədisdə u ayə haqqında uyuu /“(Ayədə uyuulmuş əm sahiləi) Qiyamət gününədək Əli və Fatimənin (ə) övladlaından olan İmamladı.” /5-İmam Sadiq (ə) u ayə haqqında uyuu /“(Ayədə uyuulmuş) əm sahiləi, Əhli-eytdən olan İmamladı”. /İslam Peyğəməi (s) ilə “əm sahiləi”nin itaətinin igə əyan edilməsindən elə nəticə almaq ola ki, həqiqi “əm sahiləi”nə itaət etmək, əslində İslam Peyğəməinə (s) itaət etmək, o Həzətə (s) itaət etmək isə əslində Allaha itaət etmək deməkdi. /Allah-taala u ayənin davamında uyuu /“…Əgə (müəyyən) i məsələdə ixtilafınız çıxasa, Allaha və son günə (Qiyamətə) inanısınızsa, onun (həllini) Allah və Peyğəməinin öhdəsinə qoyun. u sizin üçün daha yaxşı və daha gözəl sonucludu“. /Həzət Əmiəl-möminin İmam Əli (ə) u aədə uyuu /“(Hə hansı i işi Allahın öhdəsinə qoymaq,) onu Quanın (möhkəm) açıq-aşka uyuduqlaı ilə uyğunlaşdımaq, Peyğəməin (s) öhdəsinə qoymaq“dan məqsəd isə, o Həzətin dolğun və müahisəli olmayan sünnəsi ilə uyğunlaşdımaqdı. iz Peyğəməin Əhli-eytiyik. (iz Quanın) aydın hökmünü Onun kitaından əldə edi, mütəşaih (oxşa) ayələini ayıd edi, haelə qüvvədən salınmış (ayə və göstəişləi)... tanıyııq”. /ütün unla, elə deməyə əsas vei ki, həzət Peyğəməin (s) həyatı dövündə o Həzətin özünə, vəfatından sona isə sünnəsinə və daha dəqiq ifadə ilə desək, o Həzətin (s) həqiqi xələfləi sayılan və sünnəsini olduğu kimi müsəlmanlaa çatdıan məsum Əhli-eytinə (ə) tapınmaq lazımdı. u, ayədə uyuulduğu kimi daha yaxşı və daha gözəl sonucludu. / /“MƏVƏDDƏT” AYƏSİ /Allah-taala Quani-Kəimdə uyuu /“(Ya Peyğəmə! Müsəlmanlaa) de ki, mən sizdən peyğəm-əlik (etdiyim müddətdə ümmətin hidayət olunması yolunda çəkilən zəhmət) müqailində Əhli-eytimi sevməkdən aşqa i şey istəmiəm.”» /Əziz Peyğəməimiz (s) u ayədə kimləin nəzədə tutulduğunu və kimləə itaət və dostluğun vaci olduğunu müsəlmanla üçün izah etmişdi. /Təfsi, hədis və taix kitalaında qeyd olunduğu kimi, u ayədəki, «zil-qua» kəlməsindən məqsəd Əli, Fatimə, Həsən və Hüseyn (ə) həzətləidi. /Zəməxşəi öz «Kəşşaf» təfsiində elə yazmışdı i gün müşiklə Məhəmməd öz isaləti (peyğəməliyi) üçün mükafat istəyimi?-deyə danışıdıla ki, cava olaaq u ayə nazil oldu /“(Ya Peyğəmə! Müsəlmanlaa) de ki, mən sizdən peyğəməlik (etdiyim müddətdə ümmətin hidayət olunması yolunda çəkilən zəhmət) müqailində Əhli-eytimi sevməkdən aşqa i şey istəmiəm.” /Zəməxşəi öz sözünə davam edəək yazı əvayətə göə u ayə nazil olandan sona həzət Peyğəmədən (s) souşdula Ya əsuləllah! izə dostluq və məhəətləi vaci olan yaxın adamlaın kimlədi? /Peyğəmə (s) cavaında uyudu /«Onla Əli, Fatimə və iki oğlanlaı Həsən və Hüseyndən iaətdi.» /Əllamə əhani u hədisi Əhməd in Hənəlin «əl-Müsnəd» adlı kitaından oada zik olunan silsilə sənədlə Səid in Cüeydən və o da in Aasdan elə nəql edi “Məvəddət” ayəsi nazil olandan sona Peyğəməə (s) dedilə «Ey Allahın Peyğəməi! izə dostluq və məhəətləi vaci olan yaxın adamlaın kimlədi?» O, Həzət (s) elə uyudu «Əli, Fatimə və iki oğlanlaı.» /«Təfsii-kəiin» müəllifi Fəx azi, Zəməxşəinin «Ali-Məhəmməd» (Peyğəməin Əhli-eyti) haqqındakı sözünü nəql etdikdən sona elə yazmışdı /Mənim nəzəimə göə «Ali-Məhəmməd» Peyğəmələ (s) əlaqələi daha sıx olan şəxslədi. u əlaqə nə qədə güclü və kamil olsa, yaxınlıq da i o qədə atıq ola. Şühəsiz, Əli, Fatimə, Həsən və Hüseynin (ə) Həzət Peyğəmə (s) ilə aitəsi hamıdan atıq idi. unun inkaolunmaz i həqiqət olduğu hamı təəfindən eyni cü söylənilmiş və süuta yetiilmişdi. Nəhayət, onlaın yalnız «Ali-Məhəmməd» olmalaı zəuəti meydana gəli. /Ələttə, «ali» kəlməsinin təcüməsində çoxlu müahisələ vadı. əziləinin fikincə, məqsəd «əqaa» və əziləinin nəzəincə isə «ümmət» kimi məna olunu. Əgə iinci mənanı götüsək, Peyğəməin (s) ailəsi, (Əli, Fatimə, Həsən və Hüseyn) «Ali-Məhəmməd» hesa olunu. Əgə ikinci mənanı da götüsək, yenə də onla ümmətin içəisinə daxil olula. Çünki, onla da Peyğəməin (s) ümmətindən sayılıla. Şühəsiz «ali» kəlməsinin mənası Əli, Fatimə, Həsən və Hüseynə (ə) şamil olunu. Amma, onladan aşqalaının daxil olmasında ixtilaf vadı. Həqiqətdə isə ayı şəxsləi “ali” kəlməsinin mənasına daxil etmək ağıl, məntiq və nəql olunan əvayətləə zidd getməkdi. /Yuxaıda qeyd olunduğu kimi, Zəməxşəi nəql etmişdi ki, u ayə (Məvəddət ayəsi) nazil olandan sona Peyğəmədən (s) souşdula «Ey Allahın Peyğəməi! Sənin yaxın adamlaından kimləin dostluq və məhəəti izləə vacidi?» O Həzət uyudu /«Əli, Fatimə və iki oğlanlaı, Həsən və Hüseyn.» /eləliklə, məlum olu ki, u död nəfə Həzət Peyğəməin (s) yaxınlaıdı və xüsusi təzim və ehtiam onla üçün olmalıdı. u sözümüzə i neçə süut vadı /1. “Məvəddət” ayəsi; Yuxaıda u aədə söhət açıldı. /2. Hamıya məlumdu ki, Həzət Peyğəmə (s) xanım Fatiməni (ə) çox sevədi və uyuadı «Fatimə mənim vücudumun i paçasıdı, onu incidi naahat edən, məni incidi naahat etmişdi.» /Deməli, elə i şey doğu olduğu halda, Peyğəməin (s) ümmətinə də onlaı sevmək vacidi. Çünki, Quan uyuu /«(Ya Peyğəmə! Müsəlmanlaa) de ki, əgə Allahı sevisizsə, mənə tae olun (yəni mənim etdikləimi edin və dedikləimi yeinə yetiin), o zaman Allah da sizi sevə.» /«Hidayət olasınız deyə Peyğəməə tae olun.» /«Peyğəməin əmindən çıxanla (Allahın əzaından) qoxma-lıdıla.» /«(Ey müsəlmanla!) Həqiqətən Peyğəmə sizin üçün yaxşı i nümunədi.» /u ayələdən məlum olu ki, Peyğəmə (s) Əli, Fatimə, Həsən və Hüseyni (ə) sevdiyi və onlaa fövqəladə əhəmiyyət vediyi üçün, müsəlmanla da Peyğəməin (s) u işini təka edəək onlaı sevməlidilə. /3. Həzət Peyğəməin (s) Əhli-eytinə (ə) dua etmək və salavat göndəməyin vaci olunması, onla üçün yüksək dəəcə və mətəədi. una göədi ki, namazda təşəhhüd oxuduqdan sona onlaa dua etmək və salavat göndəmək vacidi «Əllahummə səlli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd.» /Yəni «Ey Allah! Məhəmməd və onun Əhli-eytinə salavat və əhmət göndə. Məhəmməd və onun Əhli-eytinə əhmət et.» /u öyük təzim və ehtiam Əhli-eytdən (ə) aşqa heç i kəsin haqqında yoxdu. ütün u dedikləimiz Peyğəməin (s) Əhli-eytini (ə) sevməyin vaci olmasına aşka süutdu. Əhli-sünnə qadaşlaımızın tanınmış şəxsiyyətləindən ii olan Şafei öz şeində elə deyi /Məzmunu /«Ey səvaə olan, «Mina» qumluğunda i az du, «Xif» ölgəsində yatmışlaa, yaxud ayıq olanlaa nida eylə, səhə vaxtı hacıla Minadan keçəndə, öyük i çay axı gedəndə, söylə. Əgə Məhəmmədin Əhli-eytini sevmək dini tək etmək hesa olunsa, ütün insanla və cinlə şahid olsunla ki, mən dini tək etmişəm.» /Həmçinin, Şafei öz şeində o dövdə Əhli-eytin (ə) düşmənləinə Peyğəməin (s) dostlaı, onlaın dostlaına isə afizi deyildiyinə işaə edi deyi /«Əgə mənə Əhli-eytin dostluğuna göə afizi desələ, onda Quan və Əhli-eytdən öncə una şəhadət veməli idilə.» (Haluki, Quanda və Əhli-eytin sözləində «afizi» sözü işlənilməyi, deməli mənə afizi demək mənasızdı.) /Təəi in Aasdan nəql edi ki, «Məvəddət» ayəsi nazil olduqdan sona, müsəlmanla souşdula Ey Allahın Peyğəməi (s)! izə məhəət və dostluğu vaci olan yaxın adamlaın kimlədi? O Həzət (s) uyudu /«Əli, Fatimə və iki oğlanlaı, Həsən və Hüseyn.» /u hədisi Əhməd də «əl-Mənaqi» kitaında nəql etmişdi. /İn Münzə, in Əi Hatəm, in Mədəveyh və Təəani «Möcəmul-kəi» kitaında Adullah in Aasdan elə nəql etmişlə «Məvəddət» ayəsi nazil olandan sona müsəlmanla dedilə Ey Allahın Peyğəməi! izə dostluq və məhəətləi vaci olan adamlaın kimlədi? O Həzət (s) uyudu «Əli, Fatimə, Həsən və Hüseyn.» /Yenə də Möcəmul-kəi kitaında düzgün i sənədlə İmam Həsəndən (ə) nəql olunmuşdu ki, O Həzət (ə) i gün xalqa müaciət edəək elə uyudu /«iz, Allah-taala dostluğunu ütün müsəlmanlaa vaci etmiş Əhli-eytdənik.» /Quani-Kəim Təthi (Əhza/33) ayəsi ilə Əhli-eytin (ə) paklığını, ütün pisliklədən uzaq olduqlaını və eləliklə mənəvi dəyələini və insanlaın hidayət yolunda olan çox mühüm ollaını süuta yetidi. «Məvəddət» ayəsi Əhli-eytin (ə) getdiyi yolun düzgün olduğunu və insanlaın etiqadi məsələlədə və şəiət hökmləi öyənməkdə kimə müaciət etmələini müəyyən edi. əli, Quan u ayənin vasitəsi ilə İslam ümmətini Əhli-eytin (ə) yoluna sövq edi. Əgə Əhli-eytin (ə) yolu doğu i yol olmasaydı və onla ümməti səadət yoluna əhəlik etməyə qadi olmasaydıla, heç vaxt Quanda u ayələ nazil olmazdı. Həmçinin Həzət Peyğəmə (s) zəhmətləinin qaşısında Əhli-eyti (ə) sevməyi ümmətindən istəməzdi. Şühəsiz, Quanın u ayəsi izə Əhli-eytin (ə) yolundan ayılmamağın və ütün işləimizdə onlaa tae olmağın zəuətini və lazım olduğunu aşa salmaq üçündü. Çünki, Quan o öyük şəxsiyyətləin pakizə və hətəəfli üstünlükləə malik olmağına zəmanət vemişdi. eləliklə, Quan u kimi ayələdə Əhli-eytin (ə) yolunu tutmaq və İslamı onladan öyənmək haqqında ümmətə xaticəmlik və zəmanət vemək istəyi. u, Quani-Kəimin nəzəi idi. Amma, Həzət Peyğəməin (s) nəzəini isə u ayənin təfsii ilə əlaqəda hədis və əvayətlədə aydın şəkildə nəzəinizə çatdıııq. /izim əziz Peyğəməimiz (s) öz müqəddəs kəlam və təfsiləi ilə Əhli-eytin (ə) məhəətini müsəlmanlaın qəlinə və vicdanına yeləşdidi. O, müsəlmanlaın Əhli-eyt (ə) haqqında necə düşünə-cəkləini, onlaın dostlaı və düşmənləi ilə necə davanacaqlaını və i daha Əhli-eytin (ə) hədis, fiqh və təfsii düşüncələi, həm-çinin əqidələi və hətəəfli əhəlikləi qaşısında vəzifələinin nədən iaət olduğunu hamıya izah etmişdi. Nəhayət, u ayə haqqında son sözümüz udu ki, onun şəhində əyan olunan yüksək dəəcə və məqamın özünəməxsus məna və məqsədi vadı. eləliklə, ütün müsəlmanla ağıl və məntiq əsasında onu düşünü dək etməlidilə.