Peyğəmbər (s) nə üçün Zeynəblə evləndİ
Cavab :
Quani-Kəimdə əzən Peyğəməin əzi əməlləinə etiaz olunu. Məsələn, Zeynələ evlənmək məsələsində u məzmunda ayə nazil oldu «Ya Peyğəmə, aşqalaının sənin haqqında nə deyəcəkləmi deyə qoxusan? i halda ki, Allahından qoxmağın yaxşıdı». Ayədən göündüyü kimi u cü qoxu peyğəməin məsumluğuna xələl yetimimi? /Peyğəməin (s) aəsində uyduulan əfsanələdən ii Həzətin (s) özünə oğul hesa etdiyi Zeydin xanımına eşq əsləməsidi. Töhmətçilə u fikiləini aşağıda zik etdiyimiz ayəyə söykənəək deyilə. /«وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا»؛ /(Ya Peyğəmə!) Xatıla ki, i zaman Allahın (İslam dininə yönəltməklə) nemət vediyi və sənin özünün (köləlikdən azad etməklə) nemət vediyi şəxsə (Zeyd in Haisəyə) “Zövcəni (Zeynə int Cəhşi) saxla (oşama), Allahdan qox!” – deyi, Allahın aşka etdiyi şeyi (Zeynəin oşanacağı təqdidə onu almağın haqda sənə nazil olan vəhyi) üəyində gizli saxlayı və adamladan (onlaın Peyğəmə oğulluğunun oşadığı övətlə evləni, – deyəcəkləindən) qoxudun. Haluki əslində sənin qoxmalı olduğuna ən çox layiq Allahdı. Zeyd zövcəsi ilə əlaqəsini kəsdikdə (Zeynəi oşadıqda) səni onunla evləndidik ki, oğulluqlaı övətləini oşadıqlaı zaman onlala evlənməkdə möminləə heç i çətinlik (günah) olmasın! (u işdən möminləə heç i günah gəlmədiyini ildimək üçün elə i övətlə iinci səni evləndii ütün müsəlmanlaa nümunə etdik). Allahın hökmü mütləq yeinə yetə! (Əhza suəsi, 37-ci ayə) /əziləi elə i hadisə uyduula ki, guya Peyğəməin (s) Zeyd in Haisə (Peyğəməin (s) oğulluğuna) çox məhəəti vadı. Əgə Peyğəmə (s) onu i müddət göməsəydi evləinə gedə əhvalını souşadı. i gün Peyğəmə (s) Zeydi gömək üçün onun evinə getdikdə Zeydin xanımı özünə zinət veməklə məşğul idi. Peyğəmə (s) onu göəkən dedi / «سبحان اللّه خلق النّور تبارك اللّه أحسن الخالقين» /“Pak və münəzzəh Allah nu yaatmışdı ki, O ən yaxşı yaadandı”. /Və sözünü qutadıqdan sona qayıtdı. Guya Peyğəməin (s) u sözünü eşidən Zeynə hadisəni əi Zeydə söylədi. Zeyd elə hesa etdi ki, Peyğəmə (s) onun yoldaşına vuuludu. una göə də Zeynəə oşanmağı təklif etdi ki, Peyğəmələ evlənməyə şəait yaatmış olsun. Sona da peyğəməin (s) yanına gəldi, onun u haqdakı fikini öyəndi. Peyğəmə (s) Zeydin u təklifinə naazılığını ildidi və guya onun qaşı çıxmağı Zeynəə məhəəti olsa elə sadəcə zahidə camaatın qoxusundan idi. Lakin Allah Peyğəməə elan etdi ki, sonda u məsələni aşka edəcək və yaxşı ola ki, Peyğəmə Allahdan qoxsun. / /Hadisənin düzgünlüyü /u hadisə yuxaıda nəql olunduğu kimi aş veməmişdi. Hadisənin həqiqəti əzi hədisləə və Əllamə Təatəai kimi Quan təfsiçiləinin nəzəinə əsasən elədi Zeynə Peyğəməin (s) iisi qızı idi. Peyğəmə (s) onu tanıyıdı və Zeydlə evlənməmişdən əvvəl onun gözəlliyindən və kamalından da xəəda idi. Peyğəmə (s) özü Zeyd üçün elçiliyə getmişdi. Onlaın u evliliyinə Zeynəin qadaşı Adullah azı deyildi. Çünki o, azı qalmıdı ki, Haşimi tayfasından olan i qız Xədicənin aldığı i qulamla (ki sona onu Peyğəməə (s) ağışlamış idi) evlənsin. Adullah digə əələ kimi, unu acısına əskiklik hesa edidi. Ancaq Peyğəmə (s) istəyidi ki, u cahil təəssükeşliyi aadan qaldıaaq heç i əəin əcəmdən üstün olmadığını və Allah yanında üstünlüyün məhz təqvada olduğunu elan etsin. una göə də, o, istəyidi ki, u cahil ənənəni öz yaxınlaı vasitəsilə, fədakalıq göstəəək sındısın. u səədən öz Allahına təslim olan iisi qızını Zeydlə evləndiməklə əəin cahil ənənəsinə qaşı çıxsın. O pak xanım Allaha göə və Peyğəməin (s) u qəaı qaşısında təslim idi. Həmin suənin 36-cı ayəsində ildiili /وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا /“Allah və Peyğəməi (s) i işi hökm etdiyi zaman heç i mömin kişiyə və qadına öz işləində aşqa yol seçmək (öz ixtiyalaı ilə ayı cü həəkət etmək) yaaşmaz. Allaha və Onun Peyğəməinə (s) asi olan kəs, şühəsiz ki, (haqq yoldan) açıq-aydın azmışdı!” /Elə ki, u ayə nazil oldu, Adullah və acısı Zeynə qəul etməkdən aşqa i çıxış yolu tapmayaaq dedilə Ey Allahın Peyğəməi, iz azıyıq. Zeynə evləni ə evinə getdikdən sona, onlaın əftalaı i-iinə uyğunlaşmadı. Dəfələlə Zeyd onu oşamaq qəaına gələkən Peyğəmə (s) ona uyuadı /أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ /“Zövcəni (Zeynə int Cəhşi) saxla (oşama), Allahdan qox!” – deyidin. /Lakin Zeyd onunla aş edə ilmədi. Aadakı anlaşılmazlıqla şiddətləndi və nəhayət oşandıla. Peyğəmə (s) onlaın aasında olan anlaşılmazlıqlaı ilsə də Zeyd ona oşanmadan söhət açanda onu evliliyi davam etdiməyə dəvət etmişdi. Hətta u evliliyin oşanma ilə nəticələnəcəyini vəhy yolu ilə ilsə də. /Ehtimal olunu ki, Həzət sonunun nə ilə nəticələnəcəyini vəhy vasitəsilə ilidi. Və onu da ilidi ki, ona Allah təəfindən Zeynələ evlənməklə o zamanın digə i cahil adətini aadan qaldımaq məmuiyyəti alacaqdı. Həmin cahil adət-ənənə undan iaətdi ki, o zaman əələ iinə oğul deyəndə doğma oğula aid olan ütün əhkamı ona da aid edidilə. Həqiqi övlad kimi, oğul dedikləi şəxs is apaı və hətta oğul dediyinin xanımı oşandıqdan sona ata hesa olunan şəxsin i məhəm kimi həmin xanımla evlənməyi qadağan idi. Nəhayət, Peyğəmə (s) Allah təəfindən u adəti sındımaq üçün göəvləndiildiyindən Zeynələ evləndi. Quani-Kəim u aədə uyuu /«فَلَمّا قَضى زَيْدٌ مِنْها وَطَراً زَوَّجْناكَها لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُومِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْواجِ أَدْعِيائِهِمْ إِذا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً...» ؛ /“… Zeyd zövcəsi ilə əlaqəsini kəsdikdə (Zeynəi oşadıqda) səni onunla evləndidik ki, oğulluqlaı övətləini oşadıqlaı zaman onlala evlənməkdə möminləə heç i çətinlik (günah) olmasın! (u işdən möminləə heç i günah gəlmədiyini ildimək üçün elə i övətlə iinci səni evləndii ütün müsəlmanlaa nümunə etdik)… (Əhza suəsi, 37-ci ayə) /u ayəyə diqqət etməklə aşağıdakı nöqtələ nəzəə çapı /1. Peyğəməin (s) Zeynələ evlənmə məqsədi nəfsi istəkdən yaanmamışdı. İlahi i qanunu ica etmək və cahil i adəti aadan qaldımaq idi. /2. Peyğəməin (s) Zeyddən gizlin saxladığı məsələ (ki, sona Allah onu aşka etdi,) Zeynəə eşqi deyildi. əlkə, işin sonundan (oşanma ilə nəticələnəcəyindən) xəəda olmağı idi. /3. Peyğəməin (s) qoxusu cahil əələin fitnəsindən idi. Çünki, Peyğəmə (s) İlahi qanunu yeinə yetiməklə onlaın aalaından qalma adətləini alt-üst edəcəkdi. Həmçinin Peyğəmə (s) ona göə qoxudu ki, əzi ey axtaanla ümum insanlaın imanlaında şühə yaatmaqla onlaı süstləşdiəcəklə. una göə də, göündüyü kimi, onun u qoxusu Allaha göə idi. Yaadan ona dininin qələə çalacağını vəd etdi. /u ayələ heç ii kəliməsində Peyğəməi (s) danlamı. Necə ki, «Əhza» suəsinin 38-ci ayəsinin axılaında həzət Peyğəməin Zeynələ evlənməyi İlahi i əm olaaq qeyd olunu. Sanki Peyğəməin (s) u məsələdə qəa və seçiminin olu yox idi. Necə ki, ayənin u kəlməsində deyili «زَوَّجْناكَها» «Onu səninlə evləndidik». Və həmçinin uyuu /«وَ كانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً»؛ /“..Allahın hökmü mütləq yeinə yetə!” (Əhza suəsi, 37-ci ayə) /Sona onun fəlsəfəsini elə zik edi «...ki gələcəkdə möminləin oğul dedikləinin xanımlaı ilə (onla oşandıqdan sona) evlənməsi günah hesa olunmasın...».
Quani-Kəimdə əzən Peyğəməin əzi əməlləinə etiaz olunu. Məsələn, Zeynələ evlənmək məsələsində u məzmunda ayə nazil oldu «Ya Peyğəmə, aşqalaının sənin haqqında nə deyəcəkləmi deyə qoxusan? i halda ki, Allahından qoxmağın yaxşıdı». Ayədən göündüyü kimi u cü qoxu peyğəməin məsumluğuna xələl yetimimi? /Peyğəməin (s) aəsində uyduulan əfsanələdən ii Həzətin (s) özünə oğul hesa etdiyi Zeydin xanımına eşq əsləməsidi. Töhmətçilə u fikiləini aşağıda zik etdiyimiz ayəyə söykənəək deyilə. /«وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا»؛ /(Ya Peyğəmə!) Xatıla ki, i zaman Allahın (İslam dininə yönəltməklə) nemət vediyi və sənin özünün (köləlikdən azad etməklə) nemət vediyi şəxsə (Zeyd in Haisəyə) “Zövcəni (Zeynə int Cəhşi) saxla (oşama), Allahdan qox!” – deyi, Allahın aşka etdiyi şeyi (Zeynəin oşanacağı təqdidə onu almağın haqda sənə nazil olan vəhyi) üəyində gizli saxlayı və adamladan (onlaın Peyğəmə oğulluğunun oşadığı övətlə evləni, – deyəcəkləindən) qoxudun. Haluki əslində sənin qoxmalı olduğuna ən çox layiq Allahdı. Zeyd zövcəsi ilə əlaqəsini kəsdikdə (Zeynəi oşadıqda) səni onunla evləndidik ki, oğulluqlaı övətləini oşadıqlaı zaman onlala evlənməkdə möminləə heç i çətinlik (günah) olmasın! (u işdən möminləə heç i günah gəlmədiyini ildimək üçün elə i övətlə iinci səni evləndii ütün müsəlmanlaa nümunə etdik). Allahın hökmü mütləq yeinə yetə! (Əhza suəsi, 37-ci ayə) /əziləi elə i hadisə uyduula ki, guya Peyğəməin (s) Zeyd in Haisə (Peyğəməin (s) oğulluğuna) çox məhəəti vadı. Əgə Peyğəmə (s) onu i müddət göməsəydi evləinə gedə əhvalını souşadı. i gün Peyğəmə (s) Zeydi gömək üçün onun evinə getdikdə Zeydin xanımı özünə zinət veməklə məşğul idi. Peyğəmə (s) onu göəkən dedi / «سبحان اللّه خلق النّور تبارك اللّه أحسن الخالقين» /“Pak və münəzzəh Allah nu yaatmışdı ki, O ən yaxşı yaadandı”. /Və sözünü qutadıqdan sona qayıtdı. Guya Peyğəməin (s) u sözünü eşidən Zeynə hadisəni əi Zeydə söylədi. Zeyd elə hesa etdi ki, Peyğəmə (s) onun yoldaşına vuuludu. una göə də Zeynəə oşanmağı təklif etdi ki, Peyğəmələ evlənməyə şəait yaatmış olsun. Sona da peyğəməin (s) yanına gəldi, onun u haqdakı fikini öyəndi. Peyğəmə (s) Zeydin u təklifinə naazılığını ildidi və guya onun qaşı çıxmağı Zeynəə məhəəti olsa elə sadəcə zahidə camaatın qoxusundan idi. Lakin Allah Peyğəməə elan etdi ki, sonda u məsələni aşka edəcək və yaxşı ola ki, Peyğəmə Allahdan qoxsun. / /Hadisənin düzgünlüyü /u hadisə yuxaıda nəql olunduğu kimi aş veməmişdi. Hadisənin həqiqəti əzi hədisləə və Əllamə Təatəai kimi Quan təfsiçiləinin nəzəinə əsasən elədi Zeynə Peyğəməin (s) iisi qızı idi. Peyğəmə (s) onu tanıyıdı və Zeydlə evlənməmişdən əvvəl onun gözəlliyindən və kamalından da xəəda idi. Peyğəmə (s) özü Zeyd üçün elçiliyə getmişdi. Onlaın u evliliyinə Zeynəin qadaşı Adullah azı deyildi. Çünki o, azı qalmıdı ki, Haşimi tayfasından olan i qız Xədicənin aldığı i qulamla (ki sona onu Peyğəməə (s) ağışlamış idi) evlənsin. Adullah digə əələ kimi, unu acısına əskiklik hesa edidi. Ancaq Peyğəmə (s) istəyidi ki, u cahil təəssükeşliyi aadan qaldıaaq heç i əəin əcəmdən üstün olmadığını və Allah yanında üstünlüyün məhz təqvada olduğunu elan etsin. una göə də, o, istəyidi ki, u cahil ənənəni öz yaxınlaı vasitəsilə, fədakalıq göstəəək sındısın. u səədən öz Allahına təslim olan iisi qızını Zeydlə evləndiməklə əəin cahil ənənəsinə qaşı çıxsın. O pak xanım Allaha göə və Peyğəməin (s) u qəaı qaşısında təslim idi. Həmin suənin 36-cı ayəsində ildiili /وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا /“Allah və Peyğəməi (s) i işi hökm etdiyi zaman heç i mömin kişiyə və qadına öz işləində aşqa yol seçmək (öz ixtiyalaı ilə ayı cü həəkət etmək) yaaşmaz. Allaha və Onun Peyğəməinə (s) asi olan kəs, şühəsiz ki, (haqq yoldan) açıq-aydın azmışdı!” /Elə ki, u ayə nazil oldu, Adullah və acısı Zeynə qəul etməkdən aşqa i çıxış yolu tapmayaaq dedilə Ey Allahın Peyğəməi, iz azıyıq. Zeynə evləni ə evinə getdikdən sona, onlaın əftalaı i-iinə uyğunlaşmadı. Dəfələlə Zeyd onu oşamaq qəaına gələkən Peyğəmə (s) ona uyuadı /أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ /“Zövcəni (Zeynə int Cəhşi) saxla (oşama), Allahdan qox!” – deyidin. /Lakin Zeyd onunla aş edə ilmədi. Aadakı anlaşılmazlıqla şiddətləndi və nəhayət oşandıla. Peyğəmə (s) onlaın aasında olan anlaşılmazlıqlaı ilsə də Zeyd ona oşanmadan söhət açanda onu evliliyi davam etdiməyə dəvət etmişdi. Hətta u evliliyin oşanma ilə nəticələnəcəyini vəhy yolu ilə ilsə də. /Ehtimal olunu ki, Həzət sonunun nə ilə nəticələnəcəyini vəhy vasitəsilə ilidi. Və onu da ilidi ki, ona Allah təəfindən Zeynələ evlənməklə o zamanın digə i cahil adətini aadan qaldımaq məmuiyyəti alacaqdı. Həmin cahil adət-ənənə undan iaətdi ki, o zaman əələ iinə oğul deyəndə doğma oğula aid olan ütün əhkamı ona da aid edidilə. Həqiqi övlad kimi, oğul dedikləi şəxs is apaı və hətta oğul dediyinin xanımı oşandıqdan sona ata hesa olunan şəxsin i məhəm kimi həmin xanımla evlənməyi qadağan idi. Nəhayət, Peyğəmə (s) Allah təəfindən u adəti sındımaq üçün göəvləndiildiyindən Zeynələ evləndi. Quani-Kəim u aədə uyuu /«فَلَمّا قَضى زَيْدٌ مِنْها وَطَراً زَوَّجْناكَها لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُومِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْواجِ أَدْعِيائِهِمْ إِذا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً...» ؛ /“… Zeyd zövcəsi ilə əlaqəsini kəsdikdə (Zeynəi oşadıqda) səni onunla evləndidik ki, oğulluqlaı övətləini oşadıqlaı zaman onlala evlənməkdə möminləə heç i çətinlik (günah) olmasın! (u işdən möminləə heç i günah gəlmədiyini ildimək üçün elə i övətlə iinci səni evləndii ütün müsəlmanlaa nümunə etdik)… (Əhza suəsi, 37-ci ayə) /u ayəyə diqqət etməklə aşağıdakı nöqtələ nəzəə çapı /1. Peyğəməin (s) Zeynələ evlənmə məqsədi nəfsi istəkdən yaanmamışdı. İlahi i qanunu ica etmək və cahil i adəti aadan qaldımaq idi. /2. Peyğəməin (s) Zeyddən gizlin saxladığı məsələ (ki, sona Allah onu aşka etdi,) Zeynəə eşqi deyildi. əlkə, işin sonundan (oşanma ilə nəticələnəcəyindən) xəəda olmağı idi. /3. Peyğəməin (s) qoxusu cahil əələin fitnəsindən idi. Çünki, Peyğəmə (s) İlahi qanunu yeinə yetiməklə onlaın aalaından qalma adətləini alt-üst edəcəkdi. Həmçinin Peyğəmə (s) ona göə qoxudu ki, əzi ey axtaanla ümum insanlaın imanlaında şühə yaatmaqla onlaı süstləşdiəcəklə. una göə də, göündüyü kimi, onun u qoxusu Allaha göə idi. Yaadan ona dininin qələə çalacağını vəd etdi. /u ayələ heç ii kəliməsində Peyğəməi (s) danlamı. Necə ki, «Əhza» suəsinin 38-ci ayəsinin axılaında həzət Peyğəməin Zeynələ evlənməyi İlahi i əm olaaq qeyd olunu. Sanki Peyğəməin (s) u məsələdə qəa və seçiminin olu yox idi. Necə ki, ayənin u kəlməsində deyili «زَوَّجْناكَها» «Onu səninlə evləndidik». Və həmçinin uyuu /«وَ كانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً»؛ /“..Allahın hökmü mütləq yeinə yetə!” (Əhza suəsi, 37-ci ayə) /Sona onun fəlsəfəsini elə zik edi «...ki gələcəkdə möminləin oğul dedikləinin xanımlaı ilə (onla oşandıqdan sona) evlənməsi günah hesa olunmasın...».