Həzrət Adəm (ə) məsum İdİmİ? Məsumdursa...

Əllamə Təatəainin nəzəinə əsasən iinci axışdan Həzət Adəmin (ə) gödüyü iş günah kimi nəzəə çapsa da ayələdə azacıq diqqət etdikdə Allahın o zaman çəkindidiyinin “işadi” (onun məsləhətinə göə) olduğunu və ona əməl etməyin onun özü üçün faydalı olduğunu anlayaıq. (u haqda öncəki əhsimizdə - hökmləin növü mövzusunda izah veilmişdi). Hökm işadi olduğundan, Həzətin u əməlinə qaşılıq axiət əzaı olmadığından onun ismətinə i xələl yetiməz. /u məsələnin isatı üçün çox dəlil zik etmək ola ki, uada onladan yalnız i neçəsini qeyd ediik / /A) Həzəti Adəmin (ə) sakin olduğu ehişt təklif və ilahi qanunladan öncə idi. una göə də işadi hökm növündən aşqası ola ilməzdi. u əməl pədəaxası xoşagəlməz təsiə malik olduğuna göə və insanın heyvani qəizələi həyata keçidiyindən dolayı Quan uyuu Ondan yedikləinə göə üyanlıqlaı aşka oldu. /«فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى»؛ /“(Adəm və Həvva) ondan (həmin ağacın meyvəsindən) yedilə və dəhal hə ikisinin ayı yeləi göündü. Onla (lüt ədənləinə) cənnət ağaclaının yapaqlaından yapışdımağa aşladıla. eləliklə, Adəm əinin əmindən çıxdı, amma mətləinə yetmədi. (Adəm əinə asi oldu və yoldan çıxdı. Qadağan olunmuş ağacın meyvəsindən yemək heç də onu Cənnətdə əədi qalmaq azusuna çatdımadı, əksinə, Həvva ilə ilikdə ye üzünə endiildi).” (Taha suəsi, 212-ci ayə) / /) Qanuni hökmlə işadi hökmü ayıd etməyin yolu onlaın nəticəsinə nəzə etməklə mümkündü. Misal üçün əgə deyilsə ki, filan işi gömə, çünki nəticəsi cəhənnəm əzaıdı. Aydın olu ki, uada nəhy etmə (çəkindimə) qəti qanun olduğundandı. Amma əgə deyilsə ki, u işi tutsan aqiəti dünya məşəqqəti və çətinlikləi ilə nəticələnəcəkdi, o zaman u hökmün işadi olduğu məlum olu. Çünki sonucda axiət əzaı onu gözləmi. /u qaydaya əsasən iz göüük ki, Həzət Adəmə (ə) ağaca yaxın dumamağı tapşıılsa da, o əməl etmədiyi təqdidə cəhənnəm əzaı ilə təhdid olunmamışdı. Sadəcə u işin nəticəsinin dünya çətinlikləi - dünyada qida, məskən, geyim və digə dünya yaşayışına gəək olanlaı əldə etməkdə çəkilən əzala olmuşdu. /«فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى...» ؛ /“iz də elə dedik “Ey Adəm! u (İlis) sənin də, övətinin də düşmənidi. (Ehtiyatlı olun ki) sizi (tovlayı) Cənnətdən çıxatmasın, yoxsa (ey Adəm!) məşəqqətə düşü ədəxt olasan! (Gecə-gündüz əziyyət çəki öz əlinin zəhməti ilə yaşamağa məcu olasan!) Həqiqətən, sən oada (Cənnətdə) acmaq nədi, çılpaq olmaq nədi ilməzsən! Sən oada susamaq nədi, günəşin həaətindən əziyyət çəkmək nədi, onu da ilməzsən!” (Taha suəsi, 117-119-cu ayə) / /u iki qism ayəni i-iinin kənaında müqayisə etdikdə anlaşılı ki /1-uada nəhy etmə (çəkindimə) işadi fomadadı, qanuni hökm deyil; /2-“Zülm”dən məqsəd onun özünə zülm etməsi – çətinliyə salmasıdı. uada zülm əndəçiliyə xələl gətiəcək günah və suç mənasında deyil. / /A) u ayədən sona «وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى» dəhal adınca Quani-Kəim uyuu / /«ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى»؛ /“Sona əi (tövə etdiməklə) onu seçdi (Özünə yaxın-laşdıdı), tövəsini qəul uyudu və doğu yola müvəffəq etdi.” (Taha suəsi, 122-ci ayə) /i şəxsin Allah təəfindən uca məqama yiyələnməsi onun şəxsiyyətinin əzəmətindəndi. Əgə ondan i xəta üz vedisə də günah olaaq isməti aadan apaacaq həddə deyildi. Çünki qəti hökm qaşısında əmə taesizlik, öyük zülmlədən hesa olunu. O da peyğəməlik məqamı ilə əsla uyğun deyil. /Allah-taala Həzət İahimin (ə) qissəsini əyan edəkən uyuu /«لا يَنالُ عَهْدِى الظَّالِمِينَ»؛ /“Zalımla mənim əhdimə (İmamlığıma) nail olmazla”. (əqəə suəsi, 124-cü ayə) / /D) Allah-taala ilahi hökm və şəiəti (ki, insanın oynuna təklif və məsuliyyət gətiə) Həzət Adəmin (ə) ye üzəinə enməsindən sonaya saxlayı. Necə ki, u haqda oxuyuuq /«قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّى هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُداىَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ. وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ»؛ /iz (onlaa) dedik “Hamınız uadan (ye üzünə) enin! Mənim təəfimdən sizə i hidayət (peyğəmə və kita) gəldiyi zaman Mənim hidayətimə tae olanlaa (axiət əzaından) heç i qoxu yoxdu və onla (qiyamətdə) qəmgin olmazla”. Kafi olaaq ayələimizi təkzi edənlə isə cəhənnəmlikdilə, onla oada (atəş içində) əədi qalacaqla. (əqəə suəsi, 38-39-cu ayələ) /Göündüyü kimi, Həzət Adəm (ə) ehiştdə olduğu müddətdə vaci şəiət qanunlaı Allah təəfindən göndəilməmişdi. u növ hökmlə insanın ye üzəindəki yaşayışına aiddi. / /E) u ayə isat edi ki, sözü gedən ağacın meyvəsindən yeməklə onlada şəhvət və maddi qəizələ (istəklə) vücuda gəldi. /«فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما...» ؛ /“(Adəm və Həvva) ondan (həmin ağacın meyvəsindən) yedilə və dəhal hə ikisinin ayı yeləi göündü. Onla (lüt ədənləinə) cənnət ağaclaının yapaqlaından yapışdımağa aşladıla. elə-liklə, Adəm əinin əmindən çıxdı, amma mətləinə yetmədi. (Adəm əinə asi oldu və yoldan çıxdı. Qadağan olunmuş ağacın meyvəsindən yemək heç də onu Cənnətdə əədi qalmaq azusuna çatdımadı, əksinə, Həvva ilə ilikdə ye üzünə endiildi).” (Taha suəsi, 121-ci ayə) /«فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى»؛ /“iz də elə dedik “Ey Adəm! u (İlis) sənin də, övətinin də düşmənidi. (Ehtiyatlı olun ki) sizi (tovlayı) cənnətdən çıxatmasın, yoxsa (ey Adəm!) məşəqqətə düşü ədəxt olasan! (Gecə-gündüz əziyyət çəki öz əlinin zəhməti ilə yaşamağa məcu olasan!” (Taha suəsi, 117-ci ayə) /Həzət Adəmin cənnətdən xaic olması Allahın ona qəzəi ucatından deyildi. Çünki ayədən göündüyü kimi, Allah onun tövəsini qəul edi onu ağışlamışdı. Onlaın ehiştdən uzaq-laşdıılması Adəm və Həvvanın gödüyü əməlin genetik nəticəsi idi. / /F) Həzət Adəmin məskunlaşdığı məkan müvəqqəti cənnət idi. Və o əədi cənnətlə əsaslı şəkildə fəqləni. aşqa cəhətdən isə Allah insanı yaadakən onun ye üzəində yaşaması üçün yaat-dığını elan etmişdi. /«وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّى جاعِلٌ فِى الْأَرْضِ خَليفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فيها مَنْ يُفْسِدُ فيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّى أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ»؛ /(Ya əsulum!) Sənin əin mələkləə “Mən ye üzündə i xəlifə (canişin) yaadacağam”, - dedikdə (mələklə) “iz Sənə şükü etdiyimiz, şəninə təiflə dediyimiz və Səni müqəddəs tutduğumuz halda, Sən oada (ye üzündə) fəsad töədəcək və qan tökəcək i kəsmi yaatmaq istəyisən?”- söylədilə. (Allah onlaa) “ Mən ildiyim şeyi siz ilmisiniz!” – uyudu. /u ayədən elə anlaşılı ki, insanın ye üzündə olması qəti olaaq Allahın istəyi idi. Həzət Adəmin xətası u məsələnin i cü tezləşdiməsinə gətii çıxatdı. u hadisə səə oldu ki, insanın diqqəti u məsələyə yönəldilsin ki, onun öyük və həmişəlik düşməni şeytandı. /Nəhayət, elə qənaətə gəliik ki, Həzət Adəm təklifi günah etmədi, əlkə o, onun (mələkləə ustad olan) peyğəməlik məqamına münasi olmayan i iş tutaaq dünya giiftaçılıqlaına və çətinlikləinə daha tez nail olmasına səə oldu.