Əgər ağıl varsa, dİnə nə ehtİyac?

Cava İnsan ütün mümkün faydalaı əldə etmək istəyində olan i valıqdı. O, ağacın gövdəsindən, udaqlaından, meyvələindən istifadə edi. Heyvanlaın əti, südü, dəisi onun diqqətindən yayınmayı. Hətta canlılaın ifazatı da onun istifadəsindədi. Təii ki, əli çatan hə şeyi istisma edən insan öz həmnövləindən də yan ötməyi. Yəni hə i fəd aşqalaının xidmətindən istifadə edəək daha yaxşı yaşamağa çalışı. /Amma ütün insanla u fikidə olduğundan cəmiyyətdə ixtilafla yaanı. İnsanla aasında uyğun münasiəti tənzimləmək üçün qanunlaa ehtiyac yaanı. Qanunun zəuiliyini qəul edən əşəiyyət öz şüuunu işə salı qanunla toplusu hazılasa da, cəmiyyətdəki ixtilafla daha da atı. Çünki qanunu hazılayan şüuun dəinliyində şəxsi mənafe istəyi hə şeydən güclüdü. öyük i cəmiyyət üçün qanunla hazılayan qup öz məhdud təfəkküünü aşı milyonlaın mənafeyini dək edə ilmi. Ona göə də hakimiyyətə gələn digə qup dəhal qanunlaı dəyişməyə aşlayı. İnsanın yaatdığı qanunlaın tez-tez dəyişməsi cəmiyyətdəki inkişafla yox, təəqələaası ziddiyyətlələ ağlıdı. əli, əşəi qanunla hamını qane etmək gücündə deyil. /İncə i nöqtəyə diqqət yetiin. İnsanı şüu idaə edi. İxtilafla da şüudan doğu. Əgə qanun şüudan yan ötü, yalnız həəkətləi tənzimləyisə, ixtilafla sonadək həll ola iləmi? İxtilaf yaadan maşın (insan şüuu) tam gücü ilə işləyisə, cəmiyyət ixtilafdan yaxa qutaa iləmi? /Demək, qanun ilk əvvəl insanın daxili hissləini tənzimləməlidi. elə qanunla isə yalnız dində öz əksini tapı. Allahdan qoxan i cəmiyyətin polisə, məhkəməyə, zindana ehtiyacı qalmı. /Sual oluna ilə ki, nə üçün dinin hakim olduğu cəmiyyətlədə ixtilaf yaanı? Unutmayaq ki, dinin qəlləə hakim olduğu cəmiyyətlədə heç i ixtilaf nəzəə çapmaz. Əgə cəmiyyət şəhvət və günah gidaındadısa, ələttə ki, dinin özündən imtina edəcək.