İmam Rza (ə) başqa dinlərin nümayəndələri ilə münazirə və müzakirələrində həzrətdən hansı kəlamlar nəql olunmuşdur ?
İmam Əli ibn Musa ər-Rza (ə) — şiə məzhəbinin səkkizinci imamı — öz dövründə müxtəlif dinlərin alimləri və dini rəhbərləri ilə elmi, fəlsəfi və etiqadi münazirələr aparmışdır.
Xüsusilə Abbasi xəlifəsi Məmunun sarayında keçirilən məşhur elmi məclisdə İmam Rza (ə) xristian, yəhudi, zərdüşti, sabi və digər dini-fəlsəfi cərəyanların nümayəndələri ilə müzakirələr etmişdir.
....
Bu münazirələrdə onun buyurduğu hədis və dəlillər əsasən aşağıdakı məsələləri əhatə edirdi.
1. Allahın birliyi və tövhid
مرقد الإمام علي الرضا عليه السلام.. مهوى القلوب - إسلام أصيل
İmam Rza (ə) xüsusilə sabi alimlərindən olan İmran əs-Sabii ilə Allahın varlığı, birliyi və sifətləri haqqında geniş müzakirə aparmışdır.
Bu müzakirələrdə aşağıdakı məsələlər izah olunmuşdur:
Allahın varlığının əqli dəlilləri.
Allahın vahid olması və şərikinin olmaması.
Allahın cisim və maddə olmaması.
Allahın məkan və zamanla məhdudlaşmaması.
Allahın elmi, qüdrəti və iradəsi.
Xaliqin məxluqatdan fərqli olması.
İmran əs-Sabii Allahın birliyini əqli baxımdan sübut etməsini istədikdə İmam Rza (ə) ona geniş və məntiqi cavablar vermişdir.
Mənbə: Uyunu Əxbarir-Rza, cild 1, 12-ci fəsil. Al-Islam.org
.....
2. Peyğəmbərlik və peyğəmbərlərin həqiqiliyi
İmam Rza (ə) xristian və yəhudi alimləri ilə müzakirələrində peyğəmbərliyin sübutları haqqında danışmışdır.
Əsas mövzular bunlar idi:
Peyğəmbərlərin Allah tərəfindən göndərilməsinin zəruriliyi.
Peyğəmbərliyin möcüzələrlə sübut olunması.
Peyğəmbərlərin doğru danışması.
Peyğəmbərlərin ilahi vəzifələri.
Həzrət Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyinin dəlilləri.
İmam (ə) zərdüşti dininin rəhbəri ilə müzakirəsində belə bir məntiqi dəlil gətirmişdir:
Əgər siz Zərdüştün peyğəmbərliyinə əcdadlarınızdan eşitdiyiniz xəbərlərə əsasən inanırsınızsa, onda Musa (ə), İsa (ə) və Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyinə dair nəql olunmuş xəbərləri də nəzərə almalısınız.
Mənbə: Uyunu Əxbarir-Rza, cild 1, 12-ci fəsil. Al-Islam.org
.....
3. Həzrət İsanın (ə) peyğəmbərliyi və İncil
İmam Rza (ə) xristianların dini rəhbəri olan Cəsaliq ilə müzakirəsində Həzrət İsanın (ə) məqamını izah etmişdir.
Bu müzakirədə İmam (ə):
Həzrət İsanın (ə) peyğəmbərliyini təsdiqləmişdir.
İncilin Allah tərəfindən nazil edilməsini qəbul etmişdir.
İsanın (ə) Allahın qulu və peyğəmbəri olduğunu bildirmişdir.
İsanın (ə) Allahın oğlu olması fikrini rədd etmişdir.
İsanın (ə) özündən sonra gələcək peyğəmbər haqqında verdiyi müjdələri müzakirə etmişdir.
İmam Rza (ə) xristian aliminə müraciət edərək müzakirəni onun özünün qəbul etdiyi İncilin dəlilləri əsasında aparmağı təklif etmişdir.
Bu, İmamın (ə) qarşı tərəfin inandığı mənbələrdən istifadə edərək elmi mübahisə aparmasının gözəl nümunəsidir.
Mənbə: Uyunu Əxbarir-Rza, cild 1, 12-ci fəsil.
....
4. Tövrat və yəhudi alimlərinin etiqadları
İmam Rza (ə) yəhudilərin dini rəhbəri Rəisul-calut ilə də müzakirə aparmışdır.
Burada əsas müzakirə mövzuları:
Həzrət Musanın (ə) peyğəmbərliyi.
Tövratın ilahi kitab olması.
Peyğəmbərlərin möcüzələri.
Həzrət İsanın (ə) peyğəmbərliyinin dəlilləri.
Həzrət Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyinə dair əvvəlki səmavi kitablardakı müjdələr.
İmam (ə) qarşı tərəfə öz dini kitablarından dəlillər göstərərək peyğəmbərlərin həqiqiliyini izah etmişdir. Al-Islam.org
.....
5. Zərdüştlük və Zərdüştün peyğəmbərliyi
Zərdüşti dininin rəhbəri ilə müzakirədə İmam Rza (ə) peyğəmbərliyin sübutu məsələsinə toxunmuşdur.
O, Zərdüşti alimindən soruşmuşdur:
Zərdüştün peyğəmbər olmasının dəlili nədir?
Onun möcüzələri necə sübut olunur?
Əvvəlki peyğəmbərlərin möcüzələri haqqında nəql olunan xəbərlər niyə qəbul edilmir?
Bu müzakirədə İmam (ə) elmi və məntiqi müqayisədən istifadə etmişdir. Al-Islam.org
.....
6. Peyğəmbərlərin məsumluğu
İmam Rza (ə) Məmunun məclisində Məhəmməd ibn Cəhm ilə də peyğəmbərlərin ismət məsələsini müzakirə etmişdir.
Müzakirə zamanı aşağıdakı mövzulara toxunulmuşdur:
Adəmin (ə) Quranda qeyd edilən hadisəsi.
Yunisin (ə) qövmündən ayrılması.
Yusifin (ə) həyatı.
Davudun (ə) əhvalatı.
Həzrət Məhəmmədin (s) Quranda qeyd olunan bəzi hadisələri.
İmam (ə) bu ayələrin peyğəmbərlərin məsumluğu ilə ziddiyyət təşkil etmədiyini izah etmişdir.
Mənbə: Uyunu Əxbarir-Rza, cild 1, 14-cü fəsil. Al-Islam.org
.....
7. İmamət və ilahi rəhbərlik
İmam Rza (ə) dini və etiqadi müzakirələrdə imamətin də mahiyyətini izah etmişdir.
Əsas məsələlər:
İmamətin Allah tərəfindən təyin olunması.
İmamın ilahi elmlə əlaqəsi.
İmamın dini qorumaq vəzifəsi.
İmamın məsumluğu.
İmamın cəmiyyətdəki hidayət rolu.
Bu mövzular onun digər hədislərində və imamət haqqında buyurduğu rəvayətlərdə də geniş yer tutur.
İmam Rzanın (ə) münazirələrinin əsas mənbələri
Bu mövzuları ilkin mənbələrdən araşdırmaq üçün aşağıdakı kitablara müraciət etmək olar:
ʿUyūn akhbār al-Riḍā - Volume 1 - The Source of Traditions on Imam al-Riḍā | Thaqalayn
.....
1. Uyunu Əxbarir-Rza
Müəllif: Şeyx Səduq.
İmam Rzanın (ə) müxtəlif dinlərin nümayəndələri ilə münazirələri üçün ən mühüm mənbələrdən biridir.
12-ci fəsil: Müxtəlif dinlərin nümayəndələri ilə münazirə .
التوحيد - تاليف شيخ الجليل الصدوق (Al-tauheed, by Sheikh Al-Saduq) – Imam Al-Khoei Islamic Store
.....
2. Kitab ət-Tövhid
Müəllif: Şeyx Səduq.
Allahın birliyi, sifətləri və İmran əs-Sabii ilə tövhid müzakirələri baxımından əhəmiyyətlidir.
Münazirələrin tarixi və mənbələri haqqında araşdırma .
بحار الأنوار – ج43 | مركز تجديد للفكر والثقافة
.....
3. Biharul-Ənvar
Müəllif: Əllamə Məclisi.
İmam Rzanın (ə) həyatına, elminə, hədislərinə və münazirələrinə dair geniş rəvayət məcmuəsidir.
....
Nəticə
İmam Rzanın (ə) başqa dinlərin nümayəndələri ilə müzakirələrinin əsas məqsədi yalnız qarşı tərəfin fikirlərini tənqid etmək deyildi. O, həqiqəti elmi dəlillərlə ortaya qoyur, qarşı tərəfin qəbul etdiyi müqəddəs kitablara istinad edir və əqli məntiqdən istifadə edirdi.
Onun münazirələrindən beş mühüm elmi istiqamət ayrılır:
Tövhid və Allahın sifətləri.
Peyğəmbərlik və səmavi kitablar.
İsanın (ə) və Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyi.
Peyğəmbərlərin məsumluğu.
İmamət və ilahi rəhbərlik.\sualcavab.ge