İmam Rza (ə) həyatı haqda qısa şəkildə tarixi məlumat ....
İmam Rza (ə) — tam adı Əli ibn Musa ibn Cəfər ər-Rza — şiə müsəlmanlarının səkkizinci imamıdır. O, Peyğəmbər Məhəmmədin (s) Əhli-beyt nəslinə mənsub olmuş, Abbasilər xilafəti dövründə yaşamışdır.
Onun ailəsi, valideynləri, övladı və nəsil şəcərəsi haqqında həm şiə dini mənbələrində, həm də müasir akademik tarixşünaslıqda məlumatlar mövcuddur.
Aşağıda tarixi məlumatları dini rəvayətlərdən ayıraraq təqdim edirəm.
....
1. İmam Rzanın (ə) ata nəsli
İmam Rzanın (ə) atası yeddinci imam İmam Musa Kazım olmuşdur.
Ata tərəfdən nəsil şəcərəsi belə göstərilir:
İmam Əli ibn Əbu Talib (ə)
İmam Hüseyn ibn Əli (ə)
İmam Əli Zeynəlabidin (ə)
İmam Məhəmməd Baqir (ə)
İmam Cəfər Sadiq (ə)
İmam Musa Kazım (ə)
İmam Əli ibn Musa Rza (ə)
Beləliklə, İmam Rza (ə) həm İmam Hüseynin, həm də İmam Əlinin nəslindəndir.
Bu şəcərə şiə imamət ənənəsinin əsas genealogiyasını təşkil edir.
.....
2. Anası – Nəcmə xanım
İmam Rzanın (ə) anası haqqında tarixi mənbələrdə müxtəlif adlar göstərilir:
Nəcmə
Tuktəm (Tuktem)
Səkn
Şəhd
Ümmül-bənin
Wilferd Madelungun Encyclopaedia Iranica ensiklopediyasında yazdığına görə, onun anası Nubiya mənşəli ola bilərdi. Mənbələrdə onun adının müxtəlif formalarda çəkilməsi tarixi bioqrafiyalarda rast gəlinən fərqlərdən biridir.
Burada diqqət edilməli məqam: Nəcmə xanımın mənşəyi barədə məlumatlar tam qəti deyil. \Encyclopaedia Iranica
.....
3. İmam Rzanın (ə) həyat yoldaşı
İmam Rzanın (ə) Abbasi xəlifəsi Məmunun qızı Ümmü Həbibə ilə evləndirilməsi haqqında tarixi məlumat mövcuddur.
Bu nikah təxminən 817-ci ildə, İmam Rzanın Məmun tərəfindən vəliəhd təyin edilməsindən sonra baş vermişdi.
Bu evlilik təkcə ailə hadisəsi deyildi. Həmin dövrün siyasi şəraiti ilə də əlaqəli idi. Abbasi xəlifəsi Ələvilərlə öz hakimiyyəti arasında siyasi yaxınlaşma yaratmağa çalışırdı.
Bu məlumatı Wilferd Madelung özünün Əli ər-Rza adlı elmi məqaləsində araşdırır. \Encyclopaedia Iranica
.....
4. İmam Rzanın (ə) övladı – İmam Məhəmməd Təqi
الإمام الجواد (ع) وتطويع الظروف السياسية
İmam Rzanın (ə) ən mühüm ailə üzvü oğlu İmam Məhəmməd Təqi (Cavad) olmuşdur.
Tarixi mənbələrdə:
811-ci ildə Mədinədə doğulduğu göstərilir.
Atası 818-ci ildə vəfat edəndə təxminən yeddi yaşında idi.
Şiə imamət ənənəsində doqquzuncu imam hesab olunur.
Anasının adı Səbikə və ya Xeyzəran kimi göstərilir.
Louis Medoffun Encyclopaedia Iranica ensiklopediyasındakı araşdırmasına əsasən, Məhəmməd Cavad İmam Rzanın yeganə övladı idi.
Bu məlumat xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki İmam Rzanın vəfatından sonra imamət məsələsində ciddi mübahisələr yaranmışdı. \Encyclopaedia Iranica
.....
5. İmam Rzanın qardaşları
İmam Rzanın atası Musa Kazımın çoxsaylı övladları olmuşdur. Buna görə İmam Rzanın da bir neçə qardaşı var idi.
Tarixi mənbələrdə adı çəkilən qardaşlarından biri:
- Əhməd ibn Musa (Şahçıraq kimi tanınır).
Madelungun araşdırmasında İmam Rzanın qardaşlarının Abbasilər dövründəki siyasi hadisələrdə iştirakından da bəhs edilir.
Encyclopaedia Iranica
.....
6. İmam Rzanın (ə) həyatının əsas tarixi hadisələri
Tarix
Hadisə 765–770
Təxmini doğum tarixləri barədə fərqli rəvayətlər 799
Atası Musa Kazımın vəfatı 816
Mərvə səfəri 817
Məmun tərəfindən vəliəhd təyin edilməsi 818
Tus yaxınlığında vəfatı
Qeyd: Doğum tarixi barədə tarixçilər arasında fikir ayrılığı var. Ənənəvi şiə mənbələrində 765-ci il geniş yayılmışdır, lakin akademik araşdırmalarda başqa tarixlər də göstərilir.
Encyclopaedia Iranica
.....
7. Elmi araşdırma üçün əsas mənbələr
Bunlar mövzunu daha dərindən öyrənmək üçün istifadə edə biləcəyin konkret mənbələrdir.
Client Challenge
1. Wilferd Madelung – ʿAlī al-Reżā
Encyclopaedia Iranica, 1985; yenilənib 2018.
İmam Rzanın valideynləri, qardaşları, həyatı, Məmunla münasibətləri və vəfatı haqqında akademik araşdırma.
Məqaləni oxu
ایرانیکا با چهره ای تازه برای مخاطبان اینترنتی
........
2. Louis Medoff – Moḥammad al-Jawād
Encyclopaedia Iranica, 2016.
İmam Rzanın oğlu, onun anası Səbikə, ailə münasibətləri və imamət məsələsi.
Məqaləni oxu
Kitab Al-Irshad: The Book of Guidance
– House of Taha
.......
3. Şeyx Müfid – Kitab əl-İrşad
İmamların həyatları, nəsil şəcərələri və ailə tarixləri barədə klassik şiə mənbəsi.
Kitab haqqında məlumat
Al-Ma'mun (Makers of the Muslim World) by Michael Cooperson | Goodreads
....
4. Michael Cooperson – The Imam Ali al-Rida
Classical Arabic Biography, Cambridge University Press.
İmam Rzanın tarixi şəxsiyyəti və Məmun dövründəki siyasi mövqeyini araşdırır.
Cambridge University Press mənbəsi
....
8. Tarixi araşdırmanın mühüm nəticəsi
İmam Rzanın (ə) ailə tarixini araşdırarkən üç məsələni bir-birindən ayırmaq lazımdır:
Tarixi faktlar: Atasının Musa Kazım olması, oğlunun Məhəmməd Cavad olması və Məmunun qızı ilə nikahı.
Mənbələrdə fərqli verilən məlumatlar: Anasının adı, mənşəyi və doğum tarixi.
Dini rəvayətlər: Kəramətlər, şəhadətinin səbəbi və bəzi ailə hadisələrinin təfərrüatları.
Bu fərqləndirmə araşdırmanın elmi etibarlılığını artırır.
Bir mühüm məsələni dəqiqləşdirmək istəyirəm: Sən İmam Rzanın (ə) ailəsi haqqında hansı istiqamətdə daha dərin tarixi araşdırma istəyirsən?
A) İmam Rzanın ata-ana nəsli və 12 imamla qohumluq şəcərəsi.
B) İmam Rzanın həyat yoldaşları, övladları və onların sonrakı nəsilləri.
C) İmam Rzanın nəslinin Azərbaycana, xüsusilə Qarabağ, Naxçıvan, Təbriz və Marneuliyə qədər gəlib çıxması barədə tarixi və şəcərə araşdırması.
Xüsusilə C istiqamətində sənədlər, tarixi kitablar, türbələr və seyid nəsillərinin şəcərələri əsasında ayrıca araşdırma hazırlamaq olar.\sualcavab.ge