Qum şəhərinin dini elmlər baxımından əhəmiyyəti nədir və İmamlardan hədis vardırmı ?
Qum şəhəri (قم) İslam tarixində, xüsusilə İmamiyyə şiəliyinin dini elmləri, hədis, fiqh, üsul, təfsir və əqidə sahələrində çox mühüm yer tutur. Qumun əhəmiyyəti yalnız orada böyük dini mədrəsələrin fəaliyyət göstərməsi ilə məhdudlaşmır. Bu şəhər Əhli-beyt (ə) məktəbinin əsrlər boyu qorunub saxlanıldığı və inkişaf etdirildiyi əsas elmi mərkəzlərdən biridir.
Maraqlı məqam budur ki, Qumun fəziləti haqqında İmam Cəfər Sadiqdən (ə) və digər imamlardan bir sıra rəvayətlər nəql edilmişdir.
...
1. Qumun dini elmlər baxımından əhəmiyyəti
Qumun əhəmiyyətini bir neçə istiqamətdə izah etmək olar:
İmamların dövründə: Qum Əhli-beyt (ə) tərəfdarlarının mühüm mərkəzlərindən biri idi. Burada hədis raviləri və İmamların elmi məktəbinə bağlı alimlər yetişmişdi.
Hədis elmi: Qum alimləri İmamların hədislərinin toplanması, qorunması və nəqlində mühüm rol oynamışlar.
Fiqh və üsul: Qum əsrlər boyu fiqh və ictihad ənənəsinin inkişaf etdiyi şəhərlərdən olmuşdur.
Müasir dövr: 1922-ci ildə Ayətullah Əbdülkərim Hairi Yəzdi Qum elmi hövzəsini yenidən təşkil etmiş, sonradan bu hövzə Nəcəflə yanaşı şiə dünyasının ən mühüm elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. \Al-Islam.org
.....
2. İmam Sadiqdən (ə) Qum haqqında rəvayətlər
Ən məşhur rəvayətlərdən bir neçəsini qeyd edim.
Birinci hədis: Qum bizim hərəmimizdir
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur:
إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَهُوَ مَكَّةُ، وَلِلرَّسُولِ حَرَماً وَهُوَ الْمَدِينَةُ، وَلِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَرَماً وَهُوَ الْكُوفَةُ، وَلَنَا حَرَماً وَهُوَ قُمُّ
Tərcüməsi:
«Allahın hərəm yeri Məkkədir, Peyğəmbərin (s) hərəm yeri Mədinədir, Əmirəl-mömininin (ə) hərəm yeri Kufədir və bizim hərəmimiz isə Qumdur».
Bu rəvayət Qumun Əhli-beyt (ə) məktəbində xüsusi mənəvi və dini məqama malik olduğunu göstərir. \Al-Islam.org
....
İkinci hədis: Qum torpağı müqəddəsdir
İmam Sadiq (ə) buyurur:
تُرْبَةُ قُمَّ مُقَدَّسَةٌ، وَأَهْلُهَا مِنَّا وَنَحْنُ مِنْهُمْ
Tərcüməsi:
«Qumun torpağı müqəddəsdir. Onun əhalisi bizdəndir, biz də onlardanıq».
Rəvayətin davamında İmam (ə) Qum əhalisini İmam Mehdi (ə.f) üçün yardımçılar və haqqın tələbkarları kimi vəsf edir. Al-Islam.org
.....
Üçüncü hədis: Qum elmin mərkəzinə çevriləcək
İmam Sadiqə (ə) aid edilən məşhur rəvayətlərdən birində belə nəql olunur:
سَتَخْلُو كُوفَةُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَيَأْزِرُ عَنْهَا الْعِلْمُ كَمَا تَأْزِرُ الْحَيَّةُ فِي جُحْرِهَا، ثُمَّ يَظْهَرُ الْعِلْمُ بِبَلْدَةٍ يُقَالُ لَهَا قُمُّ
Tərcüməsi:
«Bir zaman Kufə möminlərdən boşalacaq və elm, ilan öz yuvasına çəkildiyi kimi, oradan çəkiləcək. Sonra elm Qum adlanan bir şəhərdə zahir olacaq».
Rəvayətin davamında Qumun elm və fəzilət mərkəzinə çevriləcəyindən danışılır. Bu hədis Qumun elmi gələcəyi ilə əlaqələndirilən ən diqqətəlayiq nəqllərdəndir. Al-Islam.org
.....
Dördüncü hədis: Həzrət Məsumənin (s.ə) Qumda dəfn olunması
İmam Sadiq (ə) buyurur:
أَلَا إِنَّ قُمَّ الْكُوفَةُ الصَّغِيرَةُ ... تُقْبَضُ فِيهَا امْرَأَةٌ مِنْ وُلْدِي اسْمُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ مُوسَى وَتُدْخَلُ بِشَفَاعَتِهَا شِيعَتِي الْجَنَّةَ بِأَجْمَعِهِمْ
Tərcüməsi:
«Agah olun! Qum kiçik Kufədir... Mənim övladlarımdan Fatimə adlı bir xanım – Musanın qızı orada vəfat edib dəfn olunacaq və onun şəfaəti ilə mənim bütün şiələrim Cənnətə daxil olacaqlar».
Bu rəvayət Həzrət Fatimeyi Məsumənin (s.ə) Qumdakı məqamı ilə əlaqələndirilir. \Al-Islam.org
....
3. Qumun böyük hədis alimləri
Qumun elmi əhəmiyyətini yalnız fəzilət rəvayətləri ilə deyil, tarixdə yetişdirdiyi alimlərlə də görmək mümkündür.
Alim
Elmi sahəsi
Şeyx Səduq
Hədis və etiqad
İbn Vəlid Qummi
Hədis və rical
İbrahim ibn Haşim Qummi
Hədis
Əhməd ibn Məhəmməd ibn İsa Əşəri
Hədis və ravilərin araşdırılması
Məhəmməd ibn Həsən Səffar Qummi
Hədis
Bu alimlər şiə hədis irsinin qorunmasında və sistemləşdirilməsində mühüm rol oynamışlar. \Al-Islam.org
....
4. Rəvayətlərin sənədi haqqında mühüm qeyd
Elmi baxımdan bir məsələni də vurğulamaq lazımdır: İmamların (ə) adından nəql edilən hər bir hədis avtomatik olaraq səhih hesab olunmur.
Yuxarıda qeyd etdiyim rəvayətlər şiə mənbələrində nəql edilmişdir. Lakin onların hər birinin sənədini ayrıca araşdırmaq, ravilərin etibarlılığını yoxlamaq və hədis alimlərinin qiymətləndirmələrinə baxmaq lazımdır.
Məsələn, bu rəvayətlərin araşdırılması üçün aşağıdakı mənbələr əhəmiyyətlidir:
Şeyx Səduqun Fəzailuş-Şiə və digər əsərləri.
Şeyx Hürr Amilinin Vəsailuş-Şiə əsəri.
Əllamə Məclisinin Biharul-Ənvar əsəri.
Həsən ibn Məhəmməd Qumminin Tarixi-Qum əsəri.
........
Nəticə
Qumun əhəmiyyəti üç əsas istiqamətdə cəmlənir:
Mənəvi məqam: İmam Sadiq (ə) Qumu Əhli-beytin hərəm yeri kimi təqdim edən rəvayətlə tanıtmışdır.
Elmi məqam: Qum erkən dövrlərdən etibarən Əhli-beyt hədislərinin qorunması və yayılması mərkəzlərindən biri olmuşdur.
Tarixi məqam: Həzrət Fatimeyi Məsumənin (s.ə) orada dəfn olunması şəhərin dini nüfuzunu daha da artırmışdır.
Mənim diqqətinizi xüsusilə bir məsələyə yönəltməyim maraqlı olardı: Qumun elmi hövzəsinin tarixi əhəmiyyəti ilə yanaşı, İmam Sadiqin (ə) «Qumda elm zahir olacaq» məzmunlu rəvayəti üzərində ayrıca dayanmaq lazımdır.
Bu rəvayətlərin sənədini, ərəb mətnlərini, ravilərini və Şeyx Səduq, Məclisi, Hürr Amili kimi alimlərin münasibətini ayrıca araşdırmaq mümkündür.\sualcavab.ge