Qara Təsvir

Həzrət Məsumənin ziyarəti və ziyarətnaməsi kim tərəfindən nəql olunub ?

Cavab :

Araşdırmanın əsas nəticəsi budur: Həzrət Fatimə Məsumənin (s.ə) məşhur ziyarətnaməsi İmam Rza (ə) tərəfindən öyrədilmiş, onu İmamdan nəql edən şəxs isə Sə'd ibn Sə'd əl-Əşəri əl-Qummi olmuşdur.
Deməli, bu ziyarətnamə sadəcə sonrakı alimlər tərəfindən yazılmış adi ziyarətnamə kimi təqdim edilmir. Şiə hədis və dua mənbələrində onun İmam Rzaya (ə) aid nəqli göstərilir.
Lakin burada iki məsələni bir-birindən ayırmaq lazımdır:
Həzrət Məsumənin ziyarətinin fəziləti haqqında nəql olunan hədislər.
Onun qəbrinin ziyarəti zamanı oxunması tövsiyə edilən xüsusi ziyarətnamənin mətni.
Hər iki məsələnin mənbələrini ayrılıqda araşdıraq.
....
1. Ziyarətnaməni kim nəql edib?
Əllamə Məhəmməd Baqir Məclisi «Biharul-ənvar» kitabında Həzrət Məsumənin ziyarətnaməsini nəql edərkən belə bir rəvayət təqdim edir:
Ərəbcə mətn:
«حَدَّثَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ)»
Mənası:
Əli ibn İbrahim atasından, o isə Sə'ddən, Sə'd isə İmam Əli ibn Musa ər-Rzadan (ə) nəql etmişdir.
Rəvayətin başlanğıcında İmam Rza (ə) Sə'də belə buyurur:
«يَا سَعْدُ عِنْدَكُمْ لَنَا قَبْرٌ»
"Ey Sə'd! Sizin yanınızda bizim bir qəbrimiz vardır".
Sə'd soruşur ki, məqsədiniz Musa ibn Cəfərin qızı Fatimənin qəbridir?
İmam Rza (ə) buyurur:
«نَعَمْ، مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ»
"Bəli! Hər kəs onu haqqını tanıyaraq ziyarət etsə, onun üçün Cənnət vardır".
Daha sonra İmam (ə) qəbrin ziyarət qaydasını və oxunacaq ziyarətnaməni öyrədir.
....
2. Sənədin raviləri və etibarlılığı
Ziyarətnamənin nəqlində göstərilən ravilər bunlardır:
İmam Əli ibn Musa ər-Rza (ə)
Ziyarətin qaydasını və mətnini öyrədən mənbə şəxsiyyətdir.
Sə'd ibn Sə'd əl-Əşəri əl-Qummi
İmam Rzadan (ə) rəvayət edən şəxsdir.
İbrahim ibn Haşim
Sə'd ibn Sə'ddən nəql edir.
Əli ibn İbrahim əl-Qummi
Atası İbrahim ibn Haşimdən nəql edir.
Burada mühüm bir məqam var: böyük şiə rical alimi Nəcaşi «Rical ən-Nəcaşi» əsərində Sə'd ibn Sə'd haqqında belə yazır:
«سعد بن سعد بن الأحوص بن سعد بن مالك الأشعري القمي، ثقة، روى عن الرضا وأبي جعفر عليهما السلام»
Yəni Sə'd ibn Sə'd əl-Əşəri əl-Qummi etibarlı ravidir və İmam Rza (ə) ilə İmam Cavad (ə) dövrünün ravilərindəndir.
Mənbə: Nəcaşi, Rical ən-Nəcaşi, tərcümeyi-hal № 470, s. 179 (bəzi nəşrlərdə səhifələnmə fərqlidir). \books.rafed.net
Bu, rəvayətin ravilərindən biri olan Sə'd ibn Sə'din etibarlılığına dair mühüm rical dəlilidir.
.....
3. Əllamə Məclisinin mühüm qeydi: ziyarətnamənin bütün mətni İmam Rzaya (ə) aiddirmi?
Araşdırmanın ən diqqətəlayiq hissəsi məhz budur.
Əllamə Məclisi «Biharul-ənvar»da bu rəvayəti təqdim edərkən yazır:
«رَأَيْتُ فِي بَعْضِ كُتُبِ الزِّيَارَاتِ»
Yəni: «Bəzi ziyarət kitablarında gördüm».
Bu ifadə göstərir ki, Məclisi ziyarətnaməni özündən əvvəlki bəzi ziyarət kitablarından götürmüşdür.
Daha maraqlısı budur ki, Məclisinin «Tuhfətuz-zair» əsərində ziyarətnamənin uzun mətninin hədisin davamı olmaması və alimlər tərəfindən tərtib edilməsi ehtimalına da toxunulur.
Bu fərqi nəzərə almaq lazımdır:
İmam Rzanın (ə) Sə'də Həzrət Məsumənin qəbrinin ziyarətini öyrətməsi nəql olunmuşdur.
Ziyarətnamənin uzun mətninin bütünlüklə İmam Rzanın (ə) öz sözləri olması məsələsində isə ehtiyatlı olmaq lazımdır.
Məclisinin öz qeydi bu iki məsələni qəti şəkildə eyniləşdirməyə imkan vermir.
Bu, araşdırmada gözdən qaçırılmamalı olan mühüm elmi fərqdir.
.....
4. Digər hədis mənbələri nə deyir?
Həzrət Məsumənin (s.ə) ziyarətinin fəziləti haqqında ayrıca rəvayətlər də mövcuddur.
Mənbə
Nəql olunan məzmun
Şeyx Səduq, Səvabul-əmal, s. 98–99
Sə'd ibn Sə'din İmam Rzadan (ə) nəqli
İbn Quləveyh, Kamiluz-ziyarat, s. 324
İmam Rzadan (ə) ziyarətin savabı haqqında rəvayət
İbn Quləveyh, Kamiluz-ziyarat, s. 324
İmam Cavadın (ə) bibisinin qəbrini Qumda ziyarət etmək haqqında hədisi
Əllamə Məclisi, Biharul-ənvar, c. 99, s. 265–267
Ziyarətin qaydası və xüsusi ziyarətnamə
İmam Cavadın (ə) rəvayəti belədir:
«مَنْ زَارَ قَبْرَ عَمَّتِي بِقُمَّ فَلَهُ الْجَنَّةُ»
«Hər kəs Qumda bibimin qəbrini ziyarət etsə, onun üçün Cənnət vardır».
Bu hədis də ziyarətin fəzilətini təsdiqləyir, lakin xüsusi ziyarətnamənin nəql sənədi ilə qarışdırılmamalıdır. \islamquest.net
.....
5. Əsas mənbələr və elmi ədəbiyyat
Araşdırmanı daha dərindən aparmaq istəyənlər üçün aşağıdakı mənbələri tövsiyə edirəm:
Əllamə Məclisi – Biharul-ənvar, cild 99, səhifə 265–267. Xüsusi ziyarətnamənin əsas istinadlarından biridir.
Əllamə Məclisi – Tuhfətuz-zair. Ziyarətnamənin mətninin hədisin davamı olub-olmaması məsələsini araşdırmaq üçün əhəmiyyətlidir.
Şeyx Səduq – Səvabul-əmal, səhifə 98–99. Həzrət Məsumənin ziyarətinin fəziləti haqqında rəvayət.
İbn Quləveyh – Kamiluz-ziyarat, səhifə 324. İmam Rza (ə) və İmam Cavad (ə) haqqında ziyarət rəvayətləri.
Nəcaşi – Rical ən-Nəcaşi, № 470. Sə'd ibn Sə'din ravilik etibarlılığı.
Əlavə elektron araşdırma mənbələri:
Həzrət Məsumənin ziyarətnaməsinin sənədi – əl-Şiə
İslamQuest – Həzrət Məsumənin ziyarətinin savabı
Ayətullah Cavad Amulinin ziyarətnamə haqqında izahı
Ziyarətnamənin sənədinin geniş araşdırılması
....
Yekun elmi nəticə
Araşdırmadan üç nəticə əldə edirik:
Ziyarətnamənin nəqlində adı çəkilən şəxs Sə'd ibn Sə'd əl-Əşəridir. O, İmam Rzadan (ə) rəvayət etmiş etibarlı şiə ravisidir.
Ziyarətin qaydası və onun fəziləti İmam Rzaya (ə) aid edilən rəvayət əsasında nəql olunur.
Ziyarətnamənin tam, uzun mətninin hər bir hissəsinin İmam Rzanın (ə) sözləri olması qəti şəkildə sübuta yetirilmiş hesab edilməməlidir. Çünki Əllamə Məclisi özü də mətnin hədisin davamı deyil, alimlərin tərtibi olması ehtimalını qeyd etmişdir.
Mənim elmi baxımdan qənaətim budur ki, bu ziyarətnaməni bütövlükdə İmam Rzaya (ə) aid etmək əvəzinə, onun İmam Rzadan (ə) nəql olunan əsasına və sonrakı mətnin ötürülmə tarixinə ayrı-ayrılıqda yanaşmaq daha düzgündür.
Xüsusilə «Tuhfətuz-zair»dəki qeydin araşdırılması vacibdir. Çünki bu qeyd ziyarətnamənin hədis kimi dəyərləndirilməsi ilə dua və ziyarət mətni kimi qəbul edilməsi arasındakı elmi fərqi aydınlaşdırır.\sualcavab.ge

0 Şərh

Hələ ki heç bir şərh yoxdur. İlk şərh verən siz olun!

Şərh yazın

Ad və soyadınızı qeyd edin. Mobil nömrəniz yalnız təsdiq üçün saxlanılacaq və saytda görünməyəcək.