Qara Təsvir

İnsan, qəlbini kin və düşmənçilikdən necə təmizləyə bilər?

Cavab :

İslamda qəlbi kin, düşmənçilik, həsəd və insanlara qarşı nifrətdən təmizləmək mənəvi təkamülün mühüm mərhələlərindən biridir. Quran və Əhli-beyt (ə) məktəbində bu məsələyə xüsusi əhəmiyyət verilir.
Ən mühüm məqam budur: Qəlbi təmizləmək insanın ona zülm edən şəxsin etdiklərini unutması və ya haqsızlığa razılaşması demək deyil. Qəlbi təmizləmək həmin hadisənin nifrətə, intiqama və daxili düşmənçiliyə çevrilməsinə imkan verməməkdir.
Quran və şiə hədislərində bu mənəvi xəstəlikdən xilas olmaq üçün bir neçə mühüm yol göstərilir.
....
1. Quranın tövsiyəsi: Qəlbdə kin saxlamamaq
Allah-taala möminlərin xüsusiyyətlərindən birini belə bəyan edir:
Həşr surəsi, 10-cu ayə:
«وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ»
Mənası:
"Ey Rəbbimiz! Qəlblərimizdə iman gətirənlərə qarşı heç bir kin və ədavət qoyma. Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, Sən mehriban və rəhm edənsən."
Bu ayə çox dərin bir həqiqəti göstərir: Mömin yalnız özünün günahlarının bağışlanmasını istəmir, həm də qəlbinin başqalarına qarşı kin və düşmənçilikdən təmizlənməsini Allahdan diləyir.
Deməli, qəlbin təmizlənməsi üçün dua etmək özü də mühüm ibadətdir.
Tövsiyə: Hər gün bu ayəni dua niyyəti ilə oxumaq və mənasını düşünmək.
.........
2. Pisliyə yaxşılıqla cavab vermək
Fussilət surəsi, 34-cü ayə:
«ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ»
Mənası:
"Pisliyi ən gözəl şəkildə dəf et. O zaman səninlə arasında düşmənçilik olan kəs sanki yaxın və səmimi bir dost olar."
Bu ayə bizə öyrədir ki, insan başqasının pis davranışını öz əxlaqına çevirməməlidir.
Kimsə sənə kobudluq edirsə, sən də kobudlaşma. Kimsə səni incidirsə, sən də qəlbini nifrətlə doldurma.
Burada söhbət hər kəslə mütləq yaxın olmaqdan getmir. Bəzən insanla məsafə saxlamaq lazımdır, amma bunu kin və düşmənçiliklə etməmək mümkündür.
.......
3. Əhli-beyt (ə): Qəzəbi özünlə evə aparma
Bu mövzuda çox gözəl bir rəvayət nəql olunur.
İmam Cəfər Sadiqdən (ə) nəql edilən bir rəvayətdə insanın qəzəb və incikliyi özündə uzun müddət saxlamaması tövsiyə edilir. Rəvayətin məzmununa görə, insan bir məclisdə başqasının davranışından qəzəblənə bilər, lakin həmin qəzəbi məclisdən çıxarkən özü ilə aparmamalıdır. Al-Islam.org
........
Bu, çox mühüm psixoloji və mənəvi prinsipdir:
Kimsə səni incidəndə həmin anda qəzəblənməyin insani haldır.
Lakin hadisəni günlərlə, aylarla zehnində təkrar yaşatmaq qəlbdə kin yaradır.
Hər dəfə həmin insanı xatırlayanda onun haqqında pis düşünmək düşmənçiliyi daha da gücləndirir.
Özünə deməlisən: «Bu hadisə baş verdi, amma mən onun mənəvi əsirinə çevrilməyəcəyəm».
Burada məqsəd hissləri zorla boğmaq deyil, onları idarə etməyi öyrənməkdir.
........
4. İmam Əlinin (ə) tövsiyəsi: Öz nəfsinlə mübarizə apar
İmam Əli (ə) insanın ən böyük mübarizələrindən birinin öz nəfsi ilə mübarizə olduğunu öyrədir.
İnsan bəzən başqasına qarşı kin bəsləyərkən özünü haqlı hesab edir. Amma həmin kin onun öz ruhunu yorur, ibadətinin ləzzətini azaldır və düşüncəsini məşğul edir.
Burada bir mühüm fərq var:
Haqsızlığa qarşı çıxmaq haqqdır.
Zülmə məruz qaldıqda ədalət tələb etmək haqqdır.
Lakin qəlbi intiqam hissinin əsirinə çevirmək mənəvi zərərdir.
İmam Sadiqdən (ə) nəql edilən əl-Kafi rəvayətində Tövratdan belə bir nəsihət çatdırılır:
«يَا ابْنَ آدَمَ اذْكُرْنِي حِينَ تَغْضَبُ»
"Ey Adəm övladı! Qəzəbləndiyin zaman Məni yada sal!"
Rəvayətin davamında Allahın qəzəb zamanı Onu xatırlayan bəndəsini Öz mərhəmətinə daxil etməsi və haqsızlığa məruz qalan insanın intiqam məsələsini Allaha həvalə etməsinin daha xeyirli olması bildirilir.
Mənbə: Şeyx Kuleyni, əl-Kafi, cild 2, Qəzəb bölməsi, hədis 10. Al-Kāfi
Bu hədisdən çıxan əməli nəticə: Qəzəblənəndə dərhal cavab vermə. Bir qədər sus, Allahı yad et və qərarını sakitləşəndən sonra ver.
.......
5. Bağışlamaq qəlbi azad edir
Ali-İmran surəsi, 134-cü ayə:
«وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ»
Mənası:
"O kəslər ki, qəzəblərini udar, insanları bağışlayarlar. Allah yaxşılıq edənləri sevir."
Ayədə üç mənəvi mərhələ diqqət çəkir:
Qəzəbi udmaq: Hirsin təsiri altında yanlış hərəkət etməmək.
Bağışlamaq: İnsanın qəlbindəki intiqam istəyini azaltmaq.
Ehsan etmək: İmkan daxilində pisliyə yaxşılıqla cavab vermək.
Bağışlamaq qarşı tərəfin haqlı olduğunu qəbul etmək deyil. Bu, insanın öz daxilindəki nifrət yükündən azad olmasıdır.
......
6. Həsəd və kin qəlbi qaraldır
İmam Əli (ə) hikmətlərində həsəd və kin kimi daxili xəstəliklərin insanın ruhuna zərərini vurğulayır.
Bu baxımdan insan özünü tez-tez yoxlamalıdır:
Başqasının uğurunu görəndə narahat olurammı?
Mənə pislik etmiş insanın uğursuzluğuna sevinirəmmi?
Onun adını eşidəndə daxilən qəzəblənirəmmi?
Keçmiş hadisələri zehnimdə təkrar-təkrar yaşadırammı?
İnsanların yanında həmin şəxsi pisləməkdən zövq alırammı?
Bu suallara dürüst cavab vermək qəlbin təmizlənməsinin başlanğıcıdır.
.....
7. Praktiki mənəvi proqram
Quran və Əhli-beyt (ə) təlimləri əsasında aşağıdakı gündəlik proqramı tövsiyə edirəm.
Hər gün 10–15 dəqiqə
Səhər – Həşr surəsi, 10-cu ayə
Qəlbində möminlərə qarşı kin qalmaması üçün dua et.
Gün ərzində – istiğfar
100 dəfə «Əstəğfirullahə rabbi və ətubu iləyh» de.
Qəzəblənəndə – susmaq və zikr
Dərhal cavab vermə. «Əuzu billahi minəş-şeytanir-rəcim» de.
Axşam – özünümühakimə
Bu gün kimdən incidiyini, kimə qarşı kin bəslədiyini düşün. Qəlbindəki yükü Allaha həvalə et.
Dua – səni incidən insan üçün də hidayət istə
«Allahım, məni də, onu da islah et. Qəlbimi kin və düşmənçilikdən təmizlə».
.......
8. Qəlbi təmizləmək üçün xüsusi dua
Quranın Həşr surəsinin 10-cu ayəsindəki duanı tez-tez oxumağı xüsusilə tövsiyə edirəm:
رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ
Rəbbənəğfir lənə və li-ixvaninəl-ləzinə səbəqunə bil-iman, və la təcəl fi qulubinə ğillən lilləzinə amənu, Rabbənə innəkə Rəufur-Rəhim.
Mənası:
Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəl iman gətirmiş qardaşlarımızı bağışla. Qəlblərimizdə iman gətirənlərə qarşı heç bir kin qoyma. Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, Sən şəfqətli və mehribansan. Həşr, 59:10
Nəticə: Ən mühüm mənəvi həqiqət
Əhli-beyt (ə) məktəbinin bizə öyrətdiyi əsas dərslərdən biri budur: İnsan başqasının səhvlərinə görə öz qəlbini zəhərləməməlidir.
Sən kimisə bağışlamaqla onun etdiyi haqsızlığı təsdiqləmirsən. Sadəcə öz ruhunu həmin hadisənin əsarətindən azad edirsən.
Bəzən bağışlamaq uzun zaman tələb edir. Özünü buna görə qınama. Kin azaldıqca, dua və zikr artdıqca qəlbin də tədricən yumşalır.
İstifadə edilən əsas mənbələr:
Qurani-Kərim: Həşr, 10; Fussilət, 34; Ali-İmran, 134.
Şeyx Kuleyni, əl-Kafi, cild 2, Qəzəb bölməsi.
Əhli-beyt rəvayətləri və əxlaqi təlimlər: Qəlbin paklanması və Allaha yaxınlaşmaq haqqında mənbə .
Bir məsələni də xüsusi vurğulamaq istəyirəm: İnsan bəzən özünə zülm edən şəxsi bağışlamaq istəyir, amma qəlbindəki incikliyi aradan qaldıra bilmir. Bu, mənəvi tərbiyənin mərhələli prosesidir.
İstəsən, növbəti mərhələdə İmam Əlinin (ə), İmam Səccadın (ə) və İmam Sadiqin (ə) hədisləri əsasında qəlbdəki kin, həsəd, düşmənçilik və intiqam hissini aradan qaldırmaq haqqında daha geniş, mənbəli əxlaqi araşdırma da təqdim edə bilərəm.\sualcavab.ge

0 Şərh

Hələ ki heç bir şərh yoxdur. İlk şərh verən siz olun!

Şərh yazın

Ad və soyadınızı qeyd edin. Mobil nömrəniz yalnız təsdiq üçün saxlanılacaq və saytda görünməyəcək.