Qara Təsvir

Batinin (qəlbin və ruhun) qaralması və insanın ondan paklanmasının yolu necə mümkündür ?

Cavab :

İslamda insanın paklığı yalnız zahiri bədəninin təmizliyi ilə məhdudlaşmır. İnsanın bir də batini, yəni qəlbi, ruhu, düşüncəsi, niyyəti və əxlaqı vardır. Zahiri nəcasət necə insanın bədənini və geyimini çirkləndirirsə, günahlar və mənəvi xəstəliklər də insanın qəlbini çirkləndirə bilər.
Quran və Əhli-beyt (ə) məktəbinə əsasən, insanın mənəvi yüksəlişi üçün təkcə ibadət etməsi kifayət deyil; qəlbinin də paklanması, niyyətinin düzəlməsi və əxlaqi xəstəliklərdən xilas olması lazımdır.
Bu mövzunu bir neçə əsas istiqamətdə araşdıraq.
.....
1. Batini çirklənmə nədir?
Batini çirklənmə insanın qəlbində və ruhunda yaranan, onu Allahdan uzaqlaşdıran mənəvi vəziyyətdir.
Bunlara daxildir:
Şirk və nifaq: Allahdan qeyrisinə mütləq bağlılıq və ikiüzlülük.
Kibr: Özünü başqalarından üstün görmək.
Həsəd: Başqasının nemətinin aradan getməsini istəmək.
Riya: İbadəti Allah üçün deyil, insanların tərifi üçün etmək.
Kin və düşmənçilik: Qəlbdə başqalarına qarşı zərərli nifrət saxlamaq.
Qeybət və böhtan: Başqalarının hörmətini və hüquqlarını pozmaq.
Dünya məhəbbətinin ifratı: Dünyanı Allahdan və axirətdən üstün tutmaq.
Şəhvətə və nəfsani istəklərə əsir olmaq.
Bunların hamısı eyni dərəcədə və eyni mənada deyil. Bəziləri etiqadi, bəziləri əxlaqi, bəziləri isə əməli günahlardır. Lakin hamısı insanın mənəvi həyatına zərər verə bilər.
....
2. Quran baxımından qəlbin çirklənməsi
A. Günahlar qəlbin üzərinə pas çəkir
Allah-taala buyurur:
Mütəffifin surəsi, 83:14
كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَىٰ قُلُوبِهِم مَّا كَانُوا يَكْسِبُونَ
«Xeyr! Əksinə, qazandıqları əməllər onların qəlblərini paslandırmışdır.»
Burada işlədilən رَانَ (ran) sözü qəlbin üzərinə pas və örtük çökməsi mənasını ifadə edir.
Bu ayədən belə nəticə çıxır:
Günah yalnız insanın xarici davranışına təsir etmir.
Günahın qəlbdə də mənəvi izi qalır.
Günah təkrarlandıqca qəlbin həqiqəti qəbul etməsi çətinləşə bilər.
İnsan günahdan tövbə etdikdə bu mənəvi pasdan təmizlənmək imkanı qazanır.
....
B. Nəfsin təmizlənməsi insanın nicatıdır
Şəms surəsi, 91:7–10
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا ۝ فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ۝ قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا ۝ وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا
Mənası:
«And olsun nəfsə və onu yaradıb nizama salana! Sonra ona günahını və təqvasını ilham edənə! Həqiqətən, nəfsini paklayan nicat tapmışdır. Onu günaha batıran isə ziyana uğramışdır».
Bu ayələr batini paklığın İslamda nə qədər mühüm olduğunu göstərir.
Diqqət yetirək: Allah burada insanın var-dövlətini, vəzifəsini və zahiri görünüşünü deyil, nəfsini paklamasını nicatın əsaslarından biri kimi göstərir.
....
C. Allah paklanmaq istəyənləri sevir
Bəqərə surəsi, 2:222
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ
«Həqiqətən, Allah çox tövbə edənləri və paklananları sevir».
Bu ayədə iki mühüm xüsusiyyət yanaşı qeyd olunur:
Təvvabin – daim tövbəyə qayıdanlar.
Mütətəhhirin – özlərini paklayanlar.
Deməli, mənəvi paklıq birdəfəlik görülən iş deyil. İnsan daim özünü islah etməlidir.
.....
3. Şiə hədis mənbələrində batini çirklənmə
Bu mövzuda ən mühüm mənbələrdən biri Şeyx Kuleyninin əl-Kafi kitabıdır.
A. Günah qəlbdə qara ləkə yaradır
İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurur:
إِنَّهُ مَا مِنْ عَبْدٍ إِلَّا وَفِي قَلْبِهِ نُكْتَةٌ بَيْضَاءُ، فَإِذَا أَذْنَبَ ذَنْباً خَرَجَ فِي النُّكْتَةِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ...
Məzmunu:
«Elə bir bəndə yoxdur ki, onun qəlbində ağ bir nöqtə olmasın. O, günah etdikdə həmin ağ nöqtədə qara bir nöqtə meydana çıxar. Əgər tövbə edərsə, o qaralıq aradan gedər. Günahlarında israr edərsə, qara nöqtə artar və nəhayət ağlığı tamamilə örtər».
Mənbə: əl-Kafi, cild 2, səhifə 273; Kitab əl-İman vəl-küfr, günahlar bölməsi. Hədis həmçinin Bihar əl-Ənvarın 70-ci cildində nəql edilmişdir.
....
Bu hədisin mənəvi baxımdan çox dərin izahı vardır.
İnsan əvvəlcə günah etdikdə vicdanı narahat olur. Sonra həmin günahı təkrarladıqda vicdanın reaksiyası zəifləyə bilər. Bir müddət sonra insan əvvəl pis hesab etdiyi əməlləri adi qəbul etməyə başlayır.
Bu, qəlbin mənəvi xəstəliyinin əlamətlərindən biridir.
Lakin hədisdə ən ümidverici cümlə budur: Əgər tövbə edərsə, qara ləkə aradan gedər.
Yəni günah insanın mənəvi taleyini mütləq şəkildə məhv etmir.
........
B. Günah insanı ibadətin ləzzətindən məhrum edə bilər
Əl-Kafidə İmam Sadiqdən (ə) belə nəql olunur:
«İnsan bir günah etdiyinə görə gecə namazından məhrum ola bilər. Həqiqətən, pis əməlin öz sahibinə təsiri bıçağın ətə təsirindən daha sürətlidir».
Mənbə: əl-Kafi, cild 2, Kitab əl-İman vəl-küfr, günahlar bölməsi.

Buradan mühüm bir nəticə çıxır:
Bəzən insan ibadət etmək istəyir, amma qəlbində ibadətə qarşı ağırlıq, süstlük və həvəssizlik hiss edir. Günahlar bu vəziyyətin səbəblərindən biri ola bilər.
Ancaq hər bir ibadət süstlüyünü günahın nəticəsi hesab etmək düzgün deyil. Yorğunluq, xəstəlik və digər amillər də mövcuddur.
....
C. Ən təhlükəli çirklənmə – günahı adi qəbul etməkdir
İmam Əli (ə) Nəhcül-bəlağədə buyurur:
تَرْكُ الذَّنْبِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِ التَّوْبَةِ
«Günahı tərk etmək, sonradan tövbə axtarmaqdan daha asandır».
Mənbə: Nəhcül-bəlağə, Hikmət 170.
Burada məqsəd tövbəni çətin və ya əlçatmaz göstərmək deyil. Məqsəd insanın günaha alışmasının qarşısını almaqdır.
.....
4. İnsan batinini necə təmizləyə bilər?
Quran və Əhli-beyt (ə) təlimlərinə əsasən, mənəvi paklanma bir neçə mərhələdən ibarətdir.
....
1. Həqiqi tövbə – qəlbin təmizlənməsinin başlanğıcı
İmam Əli (ə) istigfarın həqiqətini altı əsasla izah edir.
Nəhcül-bəlağənin 417-ci hikmətində belə buyurulur:
أَوَّلُهَا: النَّدَمُ عَلَى مَا مَضَى
Birincisi, keçmiş günahlara görə peşman olmaqdır.
وَالثَّانِي: الْعَزْمُ عَلَى تَرْكِ الْعَوْدِ إِلَيْهِ أَبَدًا
İkincisi, həmin günaha qayıtmamağa qəti qərar verməkdir.
Digər şərtlər isə:
İnsanların hüquqlarını qaytarmaq.
İtirilmiş vacib əməlləri mümkün və şəriətə uyğun şəkildə qəza etmək.
Haram yolla əldə edilmiş qazanc və malın məsuliyyətini aradan qaldırmaq.
Nəfsi itaətə alışdırmaq və günahın əvəzinə saleh əməl etmək.
Mənbə: Nəhcül-bəlağə, Hikmət 417.
Bu hədisə əsasən, tövbə yalnız dildə «Əstəğfirullah» demək deyil. Tövbə insanın daxilində və davranışında dəyişiklik yaratmalıdır.
....
2. Quran oxumaq və Quran üzərində düşünmək
Quran qəlbin hidayət və şəfa mənbəyidir.
Yunus surəsi, 10:57
يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِّمَا فِي الصُّدُورِ
«Ey insanlar! Rəbbinizdən sizə bir öyüd-nəsihət və sinələrdə olanlara şəfa gəlmişdir».
Quranı yalnız tilavət etmək deyil, onun mənasını anlamaq və öz həyatına tətbiq etmək də mühümdür.
......
3. Allahı çox zikr etmək
Rəd surəsi, 13:28
أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
«Bilin ki, qəlblər Allahı zikr etməklə aramlıq tapar».
Zikr insanın qəlbini Allahdan qəflətdə qalmaqdan qoruyur.
Faydalı zikrlər:
Əstəğfirullahə Rabbi və ətubu iləyh.
Subhanəllah.
Əlhəmdulillah.
La ilahə illəllah.
Allahummə səlli əla Muhəmmədin və Ali Muhəmməd.
........
4. Namazı qəlbin təmizlənməsi vasitəsinə çevirmək
Namaz yalnız vacib bir əməl deyil, həm də insanın mənəvi tərbiyəsinin vasitəsidir.
Ənkəbut surəsi, 29:45
إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ
«Həqiqətən, namaz insanı çirkin və pis işlərdən çəkindirir».
İnsan namazda kimin qarşısında dayandığını dərk etməyə çalışmalıdır. Bu, namazın ruhunu gücləndirir.
..........
5. Nəfsi hesaba çəkmək (mühasibeyi-nəfs)
İnsan hər gün özünü yoxlamalıdır.
İmam Musa Kazimdən (ə) belə nəql olunur:
لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ
«Hər gün öz nəfsini hesaba çəkməyən kəs bizdən deyil».
Mənbə: əl-Kafi, cild 2, Kitab əl-İman vəl-küfr, mühasibeyi-nəfs bölməsi.
Bu prinsipə əsasən, hər axşam insan özünə bu sualları verməlidir:
Bu gün kimin qəlbini sındırdım?
Kimə qarşı təkəbbür göstərdim?
Kimə həsəd apardım?
Hansı günahı bilərəkdən etdim?
Hansı yaxşılığı Allah rizası üçün deyil, insanların tərifi üçün etdim?
Bu gün Allahı nə qədər xatırladım?
Bu suallar insanın öz batinini tanımasına kömək edir.
........
6. Qəlbi kin, həsəd və təkəbbürdən təmizləmək
Bəzən insan namaz qılır, oruc tutur, Quran oxuyur, amma qəlbində insanlara qarşı kin, həsəd və təkəbbür saxlayır.
Belə insan öz əxlaqı üzərində də işləməlidir.
Məsələn:
Təkəbbürün dərmanı təvazökarlıqdır.
Həsədin dərmanı başqasının nemətinə sevinməyi öyrənməkdir.
Kinin dərmanı bağışlamaq və qəlbi düşmənçilikdən azad etməkdir.
Riyanın dərmanı gizli ibadətlər etməkdir.
Dünya hərisliyinin dərmanı qənaət və axirəti xatırlamaqdır.
Qəzəbin dərmanı səbir və özünü idarə etməkdir.
........
7. İnsanların haqqını qaytarmaq
Bu məsələ xüsusilə əhəmiyyətlidir.
İnsan Allah qarşısında tövbə edə bilər, lakin başqasının haqqını pozubsa, həmin haqqın məsuliyyətini də aradan qaldırmalıdır.
Məsələn:
Kiminsə malını götürübsə, qaytarmalıdır.
Kiməsə böhtan atıbsa, bu zərəri mümkün qədər düzəltməlidir.
Kiminsə haqqını tapdalayıbsa, haqqını ödəməlidir.
Kiminsə qəlbini qırıbdırsa, münasib şəkildə halallıq almalıdır.
İmam Əlinin (ə) yuxarıda qeyd etdiyimiz istigfar haqqında hədisində də insanların hüquqlarının qaytarılması tövbənin əsaslarından sayılır.
.......
5. Batinin təmizlənməsi üçün gündəlik proqram
Aşağıdakı proqram Quran və Əhli-beyt (ə) təlimlərindən çıxarılan praktik bir mənəvi tərbiyə planıdır. Bu, xüsusi olaraq hədislərdə müəyyən edilmiş vacib saylar deyil.
Səhər – qəlbi hazırlamaq
5 dəqiqə istiğfar.
5–10 dəqiqə Quran tilavəti və təfəkkür.
Gün ərzində günahdan uzaq durmaq üçün niyyət.
Gün ərzində – nəfsi qorumaq
Dili qeybət və yalandan qorumaq.
İnsanlara qarşı təvazökar olmaq.
Qəzəbi və şəhvəti idarə etmək.
Namazları diqqət və ixlasla qılmaq.
Axşam – qəlbi hesaba çəkmək
Günün əməllərini nəzərdən keçirmək.
Günahlara görə həqiqi peşmanlıq.
İnsanların haqqı varsa, onu qaytarmaq üçün addım atmaq.
Allahdan bağışlanma diləmək.
........
6. Şiə məktəbində qəlbin paklığı ilə bağlı mühüm dualar
Lot - SAHIFA SAJJADIYA DATE 1758-59, AVEC BELLE RELIURE QÂJÂR

Səhifeyi-Səccadiyyə
İmam Səccadın (ə) duaları insanın nəfsini tərbiyə etməsi, tövbə, ixlas və əxlaqi paklığı üçün mühüm mənbədir. Xüsusilə 20-ci dua – Məkarimul-əxlaq duası çox əhəmiyyətlidir.
Ali B. Abi Talib, Du'a-i Kumail, Copied By Muhammad Kazim Al-gul
Dua Kumeyl
İnsanın günahlarını etiraf etməsi, Allahın rəhmətinə sığınması və mənəvi təmizlənməsi baxımından mühüm münacatdır.
Münacati-Təvvabin
Tövbə edənlərin münacatı. İnsanın günahdan peşman olması və Allahın rəhmətinə qayıtması mövzusundadır. Səhifeyi-Səccadiyyədə 31-ci duadır.
......
7. Ən mühüm nəticə: Batini çirklənmiş insan paklana bilərmi?
Bəli. Quran və Əhli-beyt (ə) təlimlərində tövbə qapısı açıqdır.
Zumər surəsi, 39:53
قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا
«De: Ey özlərinə qarşı həddi aşmış bəndələrim! Allahın rəhmətindən ümidinizi üzməyin. Həqiqətən, Allah bütün günahları bağışlayır».
Bu ayənin mühüm mesajı budur: insan nə qədər günah etmiş olsa da, Allahın rəhmətindən ümidsiz olmamalıdır. Əlbəttə, tövbə səmimi olmalı və insan günahdan dönməyə çalışmalıdır.\sualcavab.ge

0 Şərh

Hələ ki heç bir şərh yoxdur. İlk şərh verən siz olun!

Şərh yazın

Ad və soyadınızı qeyd edin. Mobil nömrəniz yalnız təsdiq üçün saxlanılacaq və saytda görünməyəcək.