Həzrət Zəhra ə.s özündən sonra ümmətə hansı mirası qoydu ?

Həzrət Fatimə Zəhranın (s.ə.) ümmətə qoyduğu miras – Şiə hədisləri əsasında araşdırma
Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim.
Həzrət Fatimə Zəhra (s.ə.) Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) qızı, Əhli-beytin (ə) anası və İmamət məktəbinin ən mühüm şəxsiyyətlərindən biridir.
Sualınız çox mühümdür: Həzrət Zəhra (s.ə.) bu dünyadan köçərkən ümmətə hansı mirası qoydu?
Şiə hədis mənbələrinə nəzər saldıqda görürük ki, onun mirasını yalnız maddi irslə, Fədəklə və ya müəyyən tarixi hadisələrlə məhdudlaşdırmaq olmaz. Onun mirası bir neçə böyük istiqaməti əhatə edir:
Quran və Peyğəmbər sünnəsinə bağlılıq.
Fatimə elmi və «Mushəfi-Fatimə».
Tövhid, ibadət və «Təsbihati-Fatimə».
Fədək xütbəsi və haqqı müdafiə məktəbi.
Əhli-beyt və İmamət xəttinin qorunması.
Şəhadət, səbir və haqqın tarix qarşısında şahidliyi.
İndi bunları hədislər və mənbələr əsasında araşdıraq.
.........
1. «Mushəfi-Fatimə» – elmi və mənəvi mirası
Həzrət Zəhranın (s.ə.) qoyduğu ən diqqətəlayiq miraslardan biri «Mushəfi-Fatimə» adlanan əsərdir.
Bu barədə ən mühüm mənbələrdən biri Şeyx Kuleyninin «əl-Kafi» kitabıdır.
Mənbə: əl-Kafi, cild 1, səhifə 239, «Cəfr, Came və Mushəfi-Fatimə» babı.
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur:
إِنَّ فَاطِمَةَ مَكَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ خَمْسَةً وَسَبْعِينَ يَوْماً، وَكَانَ دَخَلَهَا حُزْنٌ شَدِيدٌ عَلَى أَبِيهَا...
Məzmunu:
«Fatimə (s.ə.) Rəsulullahdan (s) sonra 75 gün yaşadı. Atasının vəfatına görə çox böyük hüzn içində idi. Cəbrail (ə) onun yanına gəlir, atasının vəfatına görə ona təsəlli verir, atasının məqamı haqqında məlumat verir və ondan sonra övladlarının başına gələcək hadisələrdən xəbər verirdi. Əli (ə) isə bunları yazırdı. Bu yazılanlar Mushəfi-Fatimədir». الکتاب
......

Bu rəvayətdən üç mühüm nəticə çıxır:
Həzrət Zəhra (s.ə.) atasının vəfatından sonra böyük mənəvi sınaq yaşamışdır.
Cəbrail (ə) onunla danışmış və ona təsəlli vermişdir.
Əmirəl-möminin Əli (ə) həmin məlumatları yazıya almışdır.
Mühüm etiqadi məqam: Mushəfi-Fatimə Qurani-Kərim deyil. Şiə hədislərində bu fərq açıq şəkildə bildirilir.
İmam Sadiq (ə) buyurur:
وَاللَّهِ مَا فِيهِ مِنْ قُرْآنِكُمْ حَرْفٌ وَاحِدٌ
«Allaha and olsun, sizin Quranınızdan orada bir hərf belə yoxdur». imamhussain.gov.iq
........

Deməli, Mushəfi-Fatimə başqa bir Quran, Quranın alternativi və ya onun əvəzi deyil. Bu, Həzrət Zəhraya (s.ə.) verilmiş xəbərlərin və elmi məlumatların Əli (ə) tərəfindən yazıldığı xüsusi bir əsərdir.
Bu mirasın əhəmiyyəti ondadır ki, İmamət məktəbində ilahi elmin və Peyğəmbər ailəsinin elmi irsinin qorunmasını göstərir.
..........
2. «Təsbihati-Fatimə» – ümmətə qoyduğu ibadət mirası
Həzrət Zəhra (s.ə.) ümmətə yalnız elmi miras deyil, gündəlik ibadət və zikr məktəbi də qoymuşdur.
Bu gün şiələrin namazdan sonra oxuduğu 34 dəfə «Allahu Əkbər», 33 dəfə «Əlhəmdulillah» və 33 dəfə «Subhanallah» zikrləri onun adı ilə bağlıdır.
İmam Sadiq (ə) buyurur:
تَسْبِيحُ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ
«Fatimə Zəhranın təsbihi».
İmam (ə) bu zikrin yatmazdan əvvəl oxunmasını da tövsiyə edir.
Mənbə: Şeyx Kuleyni, əl-Kafi, cild 2, Kitabud-dua və zikr bölməsi, 49-cu bab, 6-cı hədis.
........

Bu zikrin məşhur forması:
34 dəfə – الله أكبر
33 dəfə – الحمد لله
33 dəfə – سبحان الله
Burada mühüm məqam budur: Həzrət Zəhra (s.ə.) öz adını bir ibadət ənənəsi ilə ümmətin gündəlik həyatına daxil etmişdir.
İnsan hər gün bu zikri etdikdə onun mənəvi irsini yaşadır.
..........
3. Fədək xütbəsi – haqqı müdafiə etmək mirası
Həzrət Zəhranın (s.ə.) ümmətə qoyduğu ən mühüm tarixi və siyasi-mənəvi miraslardan biri Fədək xütbəsidir.
Bu xütbə «əl-İhticac» əsərində və digər tarixi-ədəbiyyat mənbələrində nəql olunmuşdur.
Xütbənin başlanğıcı tövhid, Allahın nemətləri, peyğəmbərlik və İslamın əsasları haqqındadır.
Mənbə: Əhməd ibn Əli ət-Təbərsi, əl-İhticac; Fədək xütbəsinin nəqli.
دار الزهراء (عليها السلام) الثقافية
............
Xütbənin əsas mövzularına diqqət yetirək:
Allahın birliyi və tövhid.
Peyğəmbərliyin fəlsəfəsi.
Quranın cəmiyyətdəki mövqeyi.
Namazın, zəkatın, orucun və digər ibadətlərin hikməti.
İslam cəmiyyətində ədalət və rəhbərlik.
Peyğəmbər Əhli-beytinin haqqı.
Fədək məsələsi və Peyğəmbərin irsi.
Xütbənin diqqətəlayiq cümlələrindən biri belədir:
فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِيمَانَ تَطْهِيراً لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ
Mənası:
«Allah imanı sizi şirkdən paklamaq üçün qərar verdi».
Bu xütbənin mühüm tərəfi odur ki, Həzrət Zəhra (s.ə.) Fədək məsələsini yalnız şəxsi mülkiyyət mübahisəsi kimi təqdim etmir. O, Quran, Peyğəmbər irsi, ictimai ədalət və rəhbərlik məsələlərini də müzakirəyə çıxarır.
Beləliklə, onun ümmətə verdiyi dərs budur:
Haqq məsələsində susmaq, şəxsi rahatlığı qorumaq naminə həqiqəti gizlətmək düzgün deyil.
Elmi dürüstlük baxımından bir qeyd də vacibdir: Fədək xütbəsi qədim mənbələrdə qorunub saxlanılmışdır, lakin onun bütün mətnlərinin sənəd baxımından eyni dərəcədə səhih olduğunu söyləmək olmaz. «Əl-İhticac»dakı nəqlin sənəd xüsusiyyətləri ayrıca araşdırılmalıdır.
.......
4. Əhli-beyt və İmamət məktəbi – ən böyük tarixi miras
Həzrət Zəhranın (s.ə.) ən böyük miraslarından biri İmamət xəttinin davamıdır.
O, Əmirəl-möminin Əlinin (ə) həyat yoldaşı, İmam Həsən (ə) və İmam Hüseynin (ə) anasıdır.
Bu ailədən İmamət silsiləsi davam etmişdir.
Burada Həzrət Zəhranın (s.ə.) rolunu yalnız ana olmaqla məhdudlaşdırmaq düzgün deyil. O, Peyğəmbər ailəsinin dini və mənəvi xəttinin qorunmasında mühüm mövqeyə sahibdir.
Onun həyatından öyrənilən əsas dərslər:
İmamətə sədaqət.
Haqq rəhbərliyin müdafiəsi.
Peyğəmbər Əhli-beytinə məhəbbət.
Dini dəyərlərin ailədə və cəmiyyətdə qorunması.
Bu baxımdan onun mirası yalnız öz dövrünün insanlarına deyil, sonrakı nəsillərə də ünvanlanmışdır.
..........
5. Gecə dəfni və gizli qəbir – tarixə qoyduğu şahidlik
Həzrət Zəhranın (s.ə.) vəfatından sonra gecə dəfn edilməsi şiə mənbələrində mühüm hadisə kimi nəql olunur.
«Biharul-ənvar»da nəql edilən rəvayətlərə görə, Həzrət Zəhra (s.ə.) Əmirəl-möminin Əliyə (ə) vəsiyyət etmişdi ki, onu gecə dəfn etsin və müəyyən şəxslərin onun dəfn mərasimində iştirak etməsinə icazə verməsin.
Əmirəl-möminin (ə) onun vəsiyyətinə əməl etmiş, gecə dəfn etmiş və qəbrinin yerini gizli saxlamışdır.
Mənbə: Əllamə Məclisi, Biharul-ənvar, cild 43 və cild 79-da nəql olunan dəfn rəvayətləri; həmçinin cild 79-da dəfn hökmləri ilə bağlı materiallar.
Исламская библиотека
..........
Bu hadisənin şiə düşüncəsində xüsusi mənası vardır.
Çünki Həzrət Zəhranın (s.ə.) qəbrinin dəqiq yerinin məlum olmaması bu günədək tarixə verilmiş açıq bir sual olaraq qalır.
Onun dəfninin gizli keçirilməsini şiə alimləri çox vaxt öz dövründə baş vermiş hadisələrə etirazın və narazılığın tarixi ifadəsi kimi şərh edirlər.
Burada bir incəlik var: Gecə dəfninin baş verməsi ilə bağlı rəvayətlər mövcuddur; lakin bunun bütün siyasi və tarixi səbəblərinin izahı rəvayətlərin mətnindən və onların qiymətləndirilməsindən asılıdır.
Həzrət Zəhranın (s.ə.) bu mirası bizə bir həqiqəti xatırladır: haqq məsələləri zaman keçdikcə unudulmaya da bilər; bəzən bir sual əsrlərlə tarix qarşısında qalır.
........
6. Səbir, iffət və mənəvi şəxsiyyət mirası
Həzrət Zəhra (s.ə.) ümmətə əxlaqi bir məktəb də qoymuşdur.
Onun həyatında üç xüsusiyyət xüsusi diqqət çəkir:
Birincisi, ibadət. Allahla bağlılığı, gecə ibadəti və dua ənənəsi.
İkincisi, ailə tərbiyəsi. İmam Həsən (ə), İmam Hüseyn (ə), Həzrət Zeynəb (s.ə.) və Ümmü Gülsümün (s.ə.) yetişdiyi ailənin mənəvi mühiti.
Üçüncüsü, ictimai məsuliyyət. Haqqı müdafiə etmək, cəmiyyətdə baş verən hadisələrə biganə qalmamaq.
Xüsusilə Həzrət Zeynəbin (s.ə.) Kərbəla və Kufə hadisələrində göstərdiyi mövqe ilə anasının haqqı müdafiə məktəbi arasında mənəvi davamlılıq görmək mümkündür.
..........
7. Şiə mənbələrində araşdırma üçün əsas kitablar
Bu mövzunu daha dərindən araşdırmaq istəyənlərə aşağıdakı əsərləri tövsiyə edirəm:
Kitab
Araşdırılmalı mövzu
əl-Kafi
Mushəfi-Fatimə və Təsbihati-Fatimə
Bəsairud-dərəcat
Fatimənin elmi və Mushəfi-Fatimə
əl-İhticac
Fədək xütbəsi
Biharul-ənvar
Həzrət Zəhranın həyatı, vəfatı və vəsiyyəti
Dəlailul-imamə
Həzrət Zəhranın həyatı və İmamlarla bağlı rəvayətlər
.........
Nəticə: Həzrət Zəhra (s.ə.) ümmətə əslində nə miras qoydu?
Bütün bu mənbələri birlikdə nəzərdən keçirdikdə, Həzrət Zəhranın (s.ə.) mirasını belə ümumiləşdirmək olar:
Miras
Ümmətə verdiyi dərs
Mushəfi-Fatimə
Elm və ilahi maarif
Təsbihati-Fatimə
Zikr və ibadət
Fədək xütbəsi
Haqqı müdafiə etmək
Əhli-beyt və İmamət
Dini rəhbərliyə bağlılıq
Gecə dəfni və vəsiyyəti
Tarixi hadisələrə şahidlik
Ailə və övlad tərbiyəsi
İslam əxlaqının qorunması
Məncə, burada ən mühüm nöqtə budur:
........
Həzrət Zəhra (s.ə.) ümmətə yalnız oxunacaq bir kitab, deyiləcək bir zikr və danışılacaq bir tarix qoymadı. O, haqqın necə tanınmasını, necə müdafiə olunmasını və çətinliklər qarşısında necə qorunmasını göstərən bir məktəb qoydu.
Onun mirası üç böyük xəttdə birləşir:
Allahla əlaqə – ibadət və təqva.
Həqiqətlə əlaqə – elm və Quran.
Haqqla əlaqə – Əhli-beytə sədaqət və ədalətin müdafiəsi.
Ən mühüm sual isə budur: Biz Həzrət Zəhranın (s.ə.) mirasını yalnız matəm məclislərində yad edirik, yoxsa onun elmini, ibadətini, əxlaqını və haqq müdafiəsi məktəbini də həyatımızda yaşadırıq?\sualcavab.ge