Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s.ə.) şəhadətindən almalı olduğumuz ibrətlər nələr ola bilər ?

Həzrət Fatimeyi-Zəhra (s.ə.) yalnız Peyğəmbərin (s) qızı deyildi. O, İslamın həqiqətlərinin qorunması, vilayət və imamət məktəbinin müdafiəsi, iffət, səbir, ibadət və haqq qarşısında təslim olmamaq nümunəsi idi.
...
Onun şəhadətini yad etmək yalnız kədərlənmək və göz yaşı tökməkdən ibarət deyil. Əsl məqsəd onun həyatını, mübarizəsini və mövqeyini öz həyatımız üçün meyar seçməkdir.
Şiə hədis və tarix mənbələrinə əsaslanaraq bu hadisədən bir neçə mühüm dərs çıxara bilərik.
.......
1. Haqqı tanımaq və haqqın müdafiəsində susmamaq
Həzrət Zəhranın (s.ə.) həyatından çıxaracağımız ən mühüm dərslərdən biri budur: İnsan haqqı tanıdığı zaman onu müdafiə etməkdən çəkinməməlidir.
Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra baş verən hadisələrdə Həzrət Zəhra (s.ə.) öz mövqeyini açıq şəkildə bildirdi. Xüsusilə Fədək məsələsində onun çıxışı sadəcə bir mülkiyyət mübahisəsi deyildi. O, Quranın hökmlərini, Peyğəmbər ailəsinin hüquqlarını, ümmətin dini məsuliyyətini və imamət məsələsini gündəmə gətirmişdi.
Bu çıxış şiə mənbələrində Xütbeyi-Fədək adı ilə tanınır.
Əsas mənbələr:
Şeyx Səduq, Məanil-əxbar.
Şeyx Təbərsi, əl-İhticac.
Şeyx Tusi, əl-Əmali.
Seyyid Mürtəza, əş-Şafi.
Xütbənin müxtəlif rəvayət yolları mövcuddur. Al-Islam.org
........
Aldığımız ibrət:
Haqqı bilmək kifayət deyil, onu müdafiə etmək də lazımdır.
Dini məsələlərdə şəxsi mənafe deyil, Allahın hökmü əsas götürülməlidir.
Cəmiyyətdə yanlışlıq baş verəndə insan ən azı öz mövqeyini haqq əsasında müəyyən etməlidir.
Susmaq bəzən zülmün davam etməsinə şərait yarada bilər.
Həzrət Zəhranın (s.ə.) Fədək xütbəsi bizə öyrədir ki, qadın da İslam cəmiyyətində elmi, siyasi və ictimai məsuliyyət daşıyır.
........
2. Vilayət və imamət məsələsində bəsirətli olmaq
Həzrət Zəhranın (s.ə.) mübarizəsinin əsas istiqamətlərindən biri Əmirəl-möminin Əlinin (ə) vilayətini müdafiə etmək idi.
Buradan belə bir dərs alırıq: İslamı yalnız ibadətlərin cəmi kimi görmək düzgün deyil. İslamın rəhbərlik, ədalət və haqqın qorunması ilə bağlı prinsipləri də var.
Həzrət Zəhra (s.ə.) hadisələrə yalnız özünün və ailəsinin mənafeyi baxımından yanaşmırdı. O, Peyğəmbərin (s) müəyyən etdiyi dini istiqamətin qorunmasını mühüm hesab edirdi.
......
Aldığımız ibrət:
Dini hadisələrə bəsirətlə yanaşmaq.
Hər deyilənə kor-koranə inanmamaq.
Quranı və Əhli-beytin (ə) təlimlərini əsas meyar seçmək.
Haqqı insanların sayına və mövqeyinə görə ölçməmək.
İmam Əlinin (ə) rəhbərliyi ilə bağlı məsələlərdə Həzrət Zəhranın (s.ə.) mövqeyi şiə məktəbində vilayətə sədaqətin mühüm nümunəsi hesab olunur.
.......
3. Allahın razılığını insanların razılığından üstün tutmaq
Həzrət Zəhranın (s.ə.) məqamını göstərən məşhur rəvayətlərdən biri Peyğəmbərin (s) onun haqqında buyurduğu bu kəlamdır:
«إِنَّ اللَّهَ لَيَغْضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَيَرْضَى لِرِضَاهَا»
Mənası: «Həqiqətən, Allah Fatimənin qəzəbinə görə qəzəblənər, onun razılığına görə razı olar».
Mənbə: Şeyx Səduq, Məanil-əxbar, «Şucnə» fəslində; həmçinin əl-Əmali. Hadith 3, Book 1, Chapter 338
..........
Bu hədisdən mühüm bir nəticə çıxır: Həzrət Zəhranın (s.ə.) razılığı adi şəxsi istəklər səviyyəsində deyil. Onun ilahi razılıqla əlaqələndirilməsi onun iman, təqva və haqq üzərindəki məqamını göstərir.
Aldığımız ibrət:
İnsan həyatında əsas sual bu olmalıdır:
«İnsanlar məndən razıdırmı?» deyil, «Allah məndən razıdırmı?»
Bəzən haqqı müdafiə etmək insanları narazı sala bilər. Lakin mömin öz həyatını insanların müvəqqəti razılığına deyil, Allahın razılığına uyğun qurmalıdır.
........
4. İbadətdə davamlılıq və Allahla mənəvi bağlılıq
Həzrət Zəhra (s.ə.) yalnız ictimai mübarizənin deyil, ibadət və mənəviyyatın da nümunəsidir.
İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan rəvayətdə Həzrət Zəhranın (s.ə.) təsbihi belə izah edilir:
34 dəfə «Allahu Əkbər».
33 dəfə «Əlhəmdulillah».
33 dəfə «Subhanallah».
Bu zikr «Təsbihati-Zəhra» adı ilə tanınır.
Mənbə: Şeyx Kuleyni, əl-Kafi, 2-ci cild, «Namazdan əvvəl və sonra zikrlər» bölməsi, hədis 34. Bu rəvayətin sənədi Əllamə Məclisinin qiymətləndirməsində səhih hesab edilmişdir.
.........
Digər bir rəvayətdə İmam Sadiq (ə) buyurur ki, Həzrət Zəhranın (s.ə.) təsbihini vacib namazdan sonra, insan öz yerindən qalxmamış demək Allahın bağışlamasına səbəb olar.
Aldığımız ibrət:
Namazı təkcə fiziki vəzifə kimi görməmək.
Gündəlik zikr və duaya vaxt ayırmaq.
Çətinliklər zamanı Allahla əlaqəni kəsməmək.
İbadəti həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevirmək.
Burada diqqətçəkən məqam budur: Həzrət Zəhra (s.ə.) həm haqqın müdafiəsində, həm də ibadətdə nümunədir. Deməli, həqiqi mömin həm ictimai məsuliyyətə, həm də mənəvi inkişafa diqqət yetirməlidir.
........
5. Zülm qarşısında səbirli olmaq, lakin zülmə razılaşmamaq
Həzrət Zəhranın (s.ə.) həyatında səbir mühüm yer tutur. Ancaq onun səbrini haqqdan əl çəkmək və ya zülmə razılaşmaq kimi başa düşmək olmaz.
O, haqqını müdafiə etdi, mövqeyini bildirdi və çətinliklərə baxmayaraq öz əqidəsindən dönmədi.
İmam Əlinin (ə) Həzrət Zəhranın (s.ə.) dəfnindən sonra Peyğəmbərə (s) xitabən söylədiyi sözlər *Nəhcül-bəlağə*də nəql olunur:
«قَلَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَنْ صَفِيَّتِكَ صَبْرِي»
Mənası: «Ey Allahın Rəsulu! Sənin seçilmiş qızının ayrılığı qarşısında səbrim azaldı».
Davamında İmam Əli (ə) öz dərdini Peyğəmbərə (s) ərz edir.
Mənbə: Nəhcül-bəlağə, 202-ci xütbə.
........
Aldığımız ibrət:
Səbir insanın hissizləşməsi deyil. Səbir insanın ağrı və çətinliklər içərisində də Allahdan üz döndərməməsi, haqq yolunu tərk etməməsidir.
Həzrət Zəhra (s.ə.) bizə göstərir ki, insan həm qəlbində böyük hüzn daşıya, həm də əqidəsində möhkəm qala bilər.
.......
6. Haqqı müdafiə etmək üçün bəzən susqunluq da bir mesajdır
Şiə rəvayətlərində Həzrət Zəhranın (s.ə.) gecə dəfn olunması və qəbrinin yerinin gizli qalması mühüm hadisə kimi nəql edilir.
*əl-Kafi*də İmam Hüseynin (ə) nəql etdiyi rəvayətdə bildirilir ki, Həzrət Zəhra (s.ə.) vəfat etdikdən sonra İmam Əli (ə) onu gizli dəfn etmiş və qəbrinin yerini nişan verən izləri aradan qaldırmışdır. İmam Əli (ə) daha sonra Peyğəmbərin (s) qəbrinin yanında ona xitab etmişdir.
Mənbə: əl-Kafi, 1-ci cild, Həzrət Zəhranın (s.ə.) təvəllüdü və həyatı ilə bağlı bab, hədis 3.
.........
Bu hadisə şiə düşüncəsində sadəcə dəfn mərasiminin tarixi xüsusiyyəti kimi deyil, Həzrət Zəhranın (s.ə.) narazılığını və yaşanan hadisələrə etirazını ifadə edən mühüm bir tarixi işarə kimi də şərh olunur.
Aldığımız ibrət:
İnsan öz mövqeyini yalnız sözlə deyil, davranışı ilə də ifadə edə bilər.
Hər kəsin razı qaldığı bir vəziyyət mütləq haqq demək deyil.
Tarixi hadisələri araşdırmaq, onların səbəblərini və nəticələrini anlamaq lazımdır.
Haqqın müdafiəsində mənəvi prinsipiallıq qorunmalıdır.
........
7. Ailə tərbiyəsi və övladların düzgün yetişdirilməsi
Həzrət Zəhra (s.ə.) bizə göstərdi ki, ailə yalnız yaşayış və məişət məkanı deyil, həm də böyük şəxsiyyətlərin yetişdiyi məktəbdir.
Onun övladları İmam Həsən (ə), İmam Hüseyn (ə), Həzrət Zeynəb (s.ə.) və Ümmü Gülsüm (s.ə.) İslam tarixində mühüm rol oynamışlar.
Həzrət Zəhranın (s.ə.) ailə həyatı bizə öyrədir ki, övlad tərbiyəsi yalnız yemək, geyim və təhsil verməklə bitmir.
Aldığımız ibrət:
Övladlarımıza Allah sevgisini aşılamaq.
Onlara haqqı müdafiə etməyi öyrətmək.
Evdə Quran, dua və ibadət mühiti yaratmaq.
Ailədə sevgi, hörmət və məsuliyyət prinsiplərini qorumaq.
Övladlarımızı cəmiyyətə faydalı və mənəviyyatlı insanlar kimi yetişdirmək.
Həzrət Zəhranın (s.ə.) ailəsi bizə göstərir ki, böyük şəxsiyyətlərin yetişməsində ananın mənəvi tərbiyəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
......
8. Dünyaya bağlanmamaq və mənəvi dəyərləri üstün tutmaq
Həzrət Zəhranın (s.ə.) həyatında dünya malı əsas məqsəd deyildi. Onun həyatı Allahın razılığı, ibadət, ailə, elm və haqq uğrunda mübarizə üzərində qurulmuşdu.
Fədək məsələsindəki mövqeyi də bizə bir həqiqəti düşündürür: insanın haqqını müdafiə etməsi dünya malına hərislik demək deyil.
Burada iki məsələni fərqləndirmək lazımdır:
İnsan öz halal haqqını tələb edə bilər.
İnsan dünya malını həyatının əsas məqsədinə çevirməməlidir.
Aldığımız ibrət: Dünya malı əlimizdə olmalıdır, qəlbimizdə deyil.
.........
9. Həzrət Zəhranın (s.ə.) şəhadətindən çıxardığımız ümumi nəticələr
Zəhrayi-Kubranın bizə öyrətdiyi 9 dərs
Haqqı tanı və onu müdafiə et.
Vilayət və imamət məsələsində bəsirətli ol.
Allahın razılığını insanların razılığından üstün tut.
İbadət və zikri həyatının ayrılmaz hissəsinə çevir.
Zülmə razılaşma, çətinliklərdə səbirli ol.
Davranışınla da haqqın tərəfdarı olduğunu göstər.
Övladlarını iman və əxlaq əsasında yetişdir.
Dünya malına deyil, mənəvi dəyərlərə üstünlük ver.
Tarixi hadisələrdən ibrət götür və gələcək nəsillərə həqiqətləri çatdır.
.........
10. Şiə mənbələrindən əlavə mütaliə üçün əsas kitablar
Bu mövzunu daha dərindən öyrənmək istəyənlər üçün aşağıdakı mənbələri tövsiyə edirəm:
Mənbə
Araşdırılacaq mövzu
əl-Kafi – Şeyx Kuleyni
Həzrət Zəhranın (s.ə.) həyatı, təsbihi və rəvayətləri
Dəlailul-imamə – Məhəmməd ibn Cərir Təbəri (İmami)
Həzrət Zəhranın (s.ə.) həyatı və şəhadəti ilə bağlı rəvayətlər
əl-İhticac – Əhməd ibn Əli Təbərsi
Fədək xütbəsi və höccət gətirməsi
Məanil-əxbar – Şeyx Səduq
Həzrət Zəhranın (s.ə.) məqamı
əl-Əmali – Şeyx Səduq və Şeyx Tusi
Həzrət Zəhra (s.ə.) haqqında Peyğəmbər və imamların buyuruqları
Kitabu Süleym ibn Qeys
İlk dövr hadisələri və Əhli-beytin (ə) hüquqları
Biharul-ənvar – Əllamə Məclisi
Həzrət Zəhranın (s.ə.) həyatı və müsibətləri
Bu kitabları araşdırarkən mühüm elmi bir məqama diqqət etmək lazımdır: bütün rəvayətlərin sənədi eyni dərəcədə mötəbər deyil. Məsələn, əl-Kafidəki bəzi rəvayətlər zəif, bəziləri səhih qiymətləndirilib. Həmçinin Kitabu Süleym ibn Qeysin mövcud mətninin formalaşması haqqında alimlər arasında elmi müzakirələr var.
.........
Ona görə tarixi hadisələri araşdırarkən rəvayətin mənbəsini, sənədini, mətnini və digər tarixi mənbələrlə uyğunluğunu birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır.
Son söz: Biz Zəhranın (s.ə.) davamçılarıyıqmı?
Həzrət Zəhranın (s.ə.) şəhadət mərasimlərində ağlamaq, əzadarlıq etmək, onun müsibətlərini yad etmək böyük mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Lakin özümüzə bir sual da verməliyik:
.......
Əgər Zəhra (s.ə.) haqqı müdafiə edirdisə, biz haqqı müdafiə edirikmi?
Əgər o, Allahın razılığını hər şeydən üstün tuturdusa, biz həyatımızda bunu bacarırıqmı?
Əgər o, gecələr ibadət edirdisə, biz namazımıza nə qədər diqqət edirik?
Əgər o, övladlarını imanla yetişdirirdisə, biz övladlarımıza nə öyrədirik?
Əgər o, zülmə qarşı mövqe göstərirdisə, biz zülm qarşısında necə davranırıq?
Məncə, Həzrət Zəhranın (s.ə.) şəhadətindən götürəcəyimiz ən böyük ibrət budur:
Zəhraya (s.ə.) məhəbbət yalnız dilimizdə deyil, həyatımızda da görünməlidir. Onun müsibətinə ağlamaqla yanaşı, onun müdafiə etdiyi haqqın, əxlaqın, iffətin, ibadətin və vilayətin də müdafiəçisi olmalıyıq.\sualcavab.ge