Allah hər şeyin sahibidirsə və bütün insanlar da Allahın bəndələridirsə, onda Allah nə üçün Öz haqqını bağışlaya bilir, amma başqa insanın haqqını onun razılığı olmadan bağışlamır? ...

Bu məsələ İslam fəlsəfəsində və əxlaqında çox mühüm bir fərqə əsaslanır: Allahın haqqı ilə insanların bir-birinin üzərində olan haqqı eyni mahiyyət daşımır.
Burada əsas sual budur: Əgər bütün insanlar Allahın mülküdürsə, Allah nə üçün bir insanın digər insana vurduğu zərəri həmin insanın razılığı olmadan bağışlamır?
.....
Bunun cavabını üç məqamda izah etmək olar:
1. Allahın Öz haqqından keçməsi: Allah heç kimin haqqını tapdalamır. İnsan Allaha qarşı günah etdikdə, tövbə və ilahi mərhəmət vasitəsilə Allah həmin günahı bağışlaya bilər. Çünki burada bağışlanan haqq Allahın Öz haqqıdır.
....
2. İnsan haqqının qorunması: Bir insan digərinə zülm etdikdə, məsələ artıq yalnız Allahla bəndə arasında deyil. Burada zülmə məruz qalmış başqa bir insanın haqqı var. Allah ədalət sahibidir və həmin insanın haqqını onun razılığı olmadan yox saymır.
....
3. Allahın mülkiyyət sahibi olması ədalət prinsipini aradan qaldırmır: Allahın hər şeyin sahibi olması o demək deyil ki, O, Öz yaratdığı ədalət prinsipinə zidd davranır. Əksinə, Allahın ədaləti Onun kamil sifətlərindəndir. İnsanların hüquqlarının qorunması da həmin ədalətin təzahürüdür.
Burada ən incə fəlsəfi məqam budur:
Allah insanın sahibidir, lakin insanın haqqı Allahın yanında etibarsız deyil. Allah bir insanı bağışlamaqla digər insanın məruz qaldığı haqsızlığı yox saymış olmur.
....
Məsələn, bir şəxs başqa birinin malını haqsız yerə mənimsəyibsə, Allah həmin şəxsin tövbəsini qəbul edə bilər. Lakin bu, zərərçəkənin malının və ya haqqının avtomatik olaraq aradan qalxması demək deyil.
Quranda buyurulur:
«Həqiqətən, Allah zərrə qədər də zülm etməz». (Nisa, 40)
Nəticə: Allahın bağışlaması mərhəmətinin, insan haqqını qoruması isə ədalətinin təzahürüdür. Mərhəmət ədaləti ləğv etmir; əksinə, ilahi kamillikdə hər ikisi bir-birini tamamlayır.\sualcavab.ge