İslamda borc verməyin fəziləti nədir?

İslam dinində ehtiyacı olan insana borc vermək, onun çətinliyini aradan qaldırmaq və maddi sıxıntısını yüngülləşdirmək böyük savab əməllərdən hesab olunur. Borc vermək yalnız maddi yardım deyil, həm də mərhəmət, qardaşlıq, fədakarlıq və möminə qarşı qayğının təzahürüdür.

İnsan bəzən ehtiyac içində olan qardaşına sədəqə verə bilməsə də, ona borc verməklə kömək edə bilər. Borc alan şəxs də bu imkanı düzgün qiymətləndirməli, borcunu qaytarmaq niyyətində olmalı və imkanı çatdıqda onu vaxtında ödəməlidir.
..........
1. Qurani-Kərimdə borc verməyin fəziləti

Allah-Təala buyurur:

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً

Tərcüməsi: “Kimdir o kəs ki, Allaha gözəl bir borc versin və Allah da onun üçün bunu dəfələrlə artırsın?” (Bəqərə surəsi, 245-ci ayə)

Burada “Allaha gözəl borc vermək” ifadəsi Allah yolunda ixlasla mal sərf etməyə, ehtiyacı olanlara yardım göstərməyə və savab qazanmağa təşviq edir. Allahın heç bir şeyə ehtiyacı yoxdur; bu ifadə insanın etdiyi yaxşılığın Allah yanında dəyərini göstərir.
.......
2. İmam Sadiqdən (ə) borc haqqında hədis

İslam maarifində borc vermək, xüsusilə də çətinliyə düşmüş möminin ehtiyacını aradan qaldırmaq, böyük savab gətirən əməllərdən sayılır.

Həzrət İmam Sadiqə (ə) aid edilən rəvayətlərdə möminin ehtiyacını ödəməyin və onun sıxıntısını aradan qaldırmağın fəziləti vurğulanır. Konkret hədisin mətnini və mənbəsini yoxlamadan ona dəqiq sözlər aid etmək düzgün olmaz.
.....
İmam Sadiq (ə) buyurur:

قَرْضُ الْمُؤْمِنِ غَنِيمَةٌ وَتَعْجِيلُ أَجْرٍ

Tərcüməsi: “Möminə borc vermək bir qazancdır və savabın tez əldə edilməsidir.”

Mənbə: əl-Kafi, cild 3, kitab 5, bab 39, hədis 1. Rəvayətdə İmam Sadiq (ə) borc verməyin fəzilətini bəyan edir.
........
3. Borc verən insanın savabı

Ayətullah Sistaninin rəsmi fiqh kitabında Peyğəmbərdən (s) və İmam Sadiqdən (ə) nəql edilən rəvayətlər əsasında möminə borc vermək, xüsusilə ehtiyaclı insana kömək etmək müstəhəb əməl kimi təqdim olunur.

İmam Sadiqdən (ə) nəql edilir ki, Allahın razılığını qazanmaq niyyəti ilə başqa bir möminə borc verən şəxsə, borcunu geri alanadək sədəqə savabı yazılır.
Sistani.org

Bu, borc verməyin fəzilətini göstərən mühüm məqamlardan biridir: insan verdiyi pulu geri alacağı halda belə, Allahın razılığı üçün etdiyi bu yardıma görə savab qazana bilər.
..........
4. Borc alanın çətinliyini nəzərə almaq

İslamda yalnız borc vermək deyil, borclunun vəziyyətini nəzərə almaq da əhəmiyyətlidir.

Allah-Təala buyurur:

وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ

Tərcüməsi: “Əgər borclu çətinlik içindədirsə, imkanı düzələnə qədər ona möhlət verin.” (Bəqərə surəsi, 280-ci ayə)

Bu ayədən belə nəticə çıxır ki, borclu həqiqətən maddi çətinlik çəkirsə, ona möhlət vermək mərhəmətli və savablı davranışdır. İnsanın imkanı olduğu halda borcunu qəsdən qaytarmaması isə ayrı məsələdir.
..........
5. Borc verərkən hansı niyyət olmalıdır?

Borc verən insan aşağıdakı prinsiplərə diqqət etməlidir:

İxlas: Allahın razılığını qazanmaq niyyəti ilə borc vermək.

Minnət qoymamaq: Etdiyi yaxşılığı borclunun başına qaxmamaq.

Faiz tələb etməmək: Borcun müqabilində əvvəlcədən şərt qoyulmuş əlavə mənfəət tələb etməkdən çəkinmək.

Möhlət vermək: Borclunun həqiqi çətinliyini nəzərə almaq.

Hüquqları qorumaq: Borcun məbləğini və qaytarılma vaxtını yazılı şəkildə qeyd etmək.

Qurani-Kərimdə borcların yazılması barədə Bəqərə surəsinin 282-ci ayəsində geniş göstəriş verilir.
.........
Nəticə

Borc vermək, ehtiyacı olan bir insanın çətinliyini aradan qaldıran, insanlar arasında qardaşlığı möhkəmləndirən və Allahın razılığına səbəb ola bilən xeyirli əməldir. Mömin borc verərkən yalnız pulunun geri qayıtmasını deyil, Allahın razılığını və savabını da düşünməlidir.

Hikmətli söz: Bəzən bir insana verilən borc onun maddi sıxıntısını aradan qaldırır, borc verənin ixlası isə ona axirət savabı qazandırır.\sualcacvab.ge