Sual: Həzrət Zəhra (s.ə.) hansı ayədə adı çəkilən Əhli-beyt üzvlərindən hesab olunur?

Cavab: Həzrət Fatimeyi-Zəhra (s.ə.) Qurani-Kərimin Əhzab surəsinin 33-cü ayəsində, xüsusilə “Təthir ayəsi” adlandırılan hissədə bəyan olunan Əhli-beyt üzvlərindəndir. Bu məsələ həm şiə mənbələrində, həm də Əhli-sünnənin mötəbər hədis kitablarında nəql edilmiş rəvayətlərlə əsaslandırılır.

Burada mühüm bir məqama diqqət yetirmək lazımdır: Quranda Həzrət Fatimənin (s.ə.) adı şəxsən çəkilmir. Lakin Peyğəmbərin (s) Əhli-beytinin kimlərdən ibarət olduğunu açıqlayan hədislərdə onun adı açıq şəkildə qeyd olunur.
...........
1. Qurani-Kərimdən dəlil: Təthir ayəsi
Əhzab surəsi, 33-cü ayə:

Quran, 33:33 — ayənin müvafiq hissəsi

إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا
Mənası:

“Allah yalnız bunu istəyir ki, ey Əhli-beyt, sizdən hər cür çirkinliyi uzaqlaşdırsın və sizi layiqincə pak-pakizə etsin.”

Mənbə: Qurani-Kərim, Əhzab surəsi, 33-cü ayə

Ayədəki «أَهْلَ الْبَيْتِ» — “Əhli-beyt” ifadəsi Peyğəmbərin (s) ailəsinə aid edilir. Həzrət Fatimənin (s.ə.) bu ayənin əhatə etdiyi şəxslərdən olması aşağıdakı hədislərdə birbaşa göstərilir.
................
2. Əhli-sünnə mənbələrindən hədis dəlilləri
Dəlil 1: Səhih Müslim, hədis 2424
Mənbə: Səhih Müslim, 2424-cü hədis

Həzrət Aişədən (r.ə.) belə rəvayət olunur:

Peyğəmbər (s) üzərində qara naxışlı bir örtük olduğu halda Həsən ibn Əli (ə), Hüseyn ibn Əli (ə), Fatimə (s.ə.) və Əli ibn Əbu Talibin (ə) hər birini həmin örtüyün altına aldı. Sonra bu ayəni oxudu:

إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

Hədisdən çıxan nəticə: Rəvayətdə Həzrət Fatimənin (s.ə.) adı açıq şəkildə çəkilir və Peyğəmbər (s) Əhzab surəsinin 33-cü ayəsini həmin şəxslərlə əlaqələndirir. Bu, Əhli-sünnənin ən mötəbər hədis kitablarından biri olan Səhih Müslimdəki birbaşa dəlildir.

Sunnah
.....
Dəlil 2: Sünən ət-Tirmizi, hədis 3205
Mənbə: Cami ət-Tirmizi, 3205-ci hədis

Ömər ibn Əbu Sələmə (r.ə.) rəvayət edir ki, ayə Peyğəmbərə (s) Ümmü Sələmənin evində nazil olduqda o, Fatiməni, Həsəni və Hüseyni çağırdı, Əlini də yanına alaraq onların üzərinə örtük saldı və belə dua etdi:

اللَّهُمَّ هَؤُلاءِ أَهْلُ بَيْتِي فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا

Tərcümə: “Allahım! Bunlar mənim Əhli-beytimdir. Onlardan çirkinliyi uzaqlaşdır və onları tamamilə pak et!”

Ümmü Sələmə (r.ə.) soruşdu ki, o da onların arasındadırmı? Peyğəmbər (s) ona belə buyurdu:

أَنْتِ عَلَى مَكَانِكِ وَأَنْتِ عَلَى خَيْرٍ

Yəni: “Sən öz yerində qal; sən xeyir üzərindəsən.”

Hədisin göstərdiyi əsas məqam budur ki, Peyğəmbər (s) Fatimə, Əli, Həsən və Hüseyni xüsusi olaraq bir yerə toplayaraq onları öz Əhli-beyti adlandırmışdır. Tirmizi bu rəvayəti öz Cami əsərində, Təfsir bölməsində nəql edir; təqdim olunan Darussalam nəşrində hədis səhih qiymətləndirilib.

Sunnah
............
Dəlil 3: İmam Təbərinin təfsiri
Əhli-sünnənin məşhur Quran təfsirçisi Məhəmməd ibn Cərir ət-Təbəri Camiul-bəyan əsərində Əhzab surəsinin 33-cü ayəsini şərh edərkən Əhli-beytin kimlərdən ibarət olması haqqında müxtəlif rəvayətlər gətirir.

Təbəri Əbu Səid əl-Xudridən belə bir rəvayət nəql edir: ayə beş nəfər haqqında nazil olmuşdur — Peyğəmbər (s), Əli (ə), Fatimə (s.ə.), Həsən (ə) və Hüseyn (ə). Həmçinin Ümmü Sələmədən və digər ravilərdən örtük hədisinə dair rəvayətlər də təqdim edir.

الآية 33
..............
Burada elmi dəqiqlik üçün qeyd edilməlidir ki, Təbərinin əsərindəki bütün rəvayətlərin sənəd dərəcəsi eyni deyil. Buna görə onun təfsirində rəvayətin mövcudluğunu avtomatik olaraq hər bir sənədin səhih olması kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Lakin bu material Əhli-sünnənin erkən təfsir ənənəsində Həzrət Fatimənin (s.ə.) Təthir ayəsi ilə əlaqələndirildiyini təsdiqləyir.
................
3. Şiə mənbələrindən hədis və təfsir dəlilləri
Dəlil 1: Əllamə Təbatəbai — əl-Mizan fi təfsiril-Quran
Mənbə: Təfsir əl-Mizan, Əhzab surəsi 28–35-ci ayələrin təfsiri

Əllamə Seyid Məhəmmədhüseyn Təbatəbai Əhzab surəsinin 33-cü ayəsini şərh edərkən şiə və sünni mənbələrində nəql edilmiş rəvayətləri araşdırır. O, Əli (ə), Fatimə (s.ə.), Həsən (ə) və Hüseynin (ə) ayənin əhatə etdiyi şəxslər olduğunu bildirən rəvayətlərin müxtəlif sənədlərlə nəql edildiyini qeyd edir.

Müəllif xüsusilə Ümmü Sələmədən nəql olunan rəvayətlərə diqqət çəkir; bu rəvayətlərdə Peyğəmbərin (s) həmin şəxsləri örtüyün altına alaraq onları öz Əhli-beyti adlandırması vurğulanır.

سورة الأحزاب، الآيات ٢٨–٣٥
..............
Bu mənbə şiə təfsir ənənəsində Təthir ayəsinin Həzrət Fatimə (s.ə.) və digər Əhli-kisa üzvləri ilə əlaqələndirilməsinin əsas elmi izahlarından biridir.

Dəlil 2: Şiə hədis və tədqiqat ənənəsində Kisa hədisi
Şiə mənbələrində Hədisi-Kisa Həzrət Məhəmməd (s), Həzrət Əli (ə), Həzrət Fatimə (s.ə.), İmam Həsən (ə) və İmam Hüseynin (ə) Əhli-beyt məqamını izah edən mühüm rəvayətlərdən sayılır.

Bu rəvayətin şiə mənbələrindəki nəqlləri və müxtəlif sənədləri haqqında “Ayətüt-Təthir: Quran və hədis işığında” adlı tədqiqatda məlumat verilir:

Ayətüt-Təthirin şiə mənbələrində nəqli — Al-Islam.org

Ayət 33:33 və Əhli-beytin kimliyi — Academy for Learning Islam

Bu mənbələrdəki izaha görə, Peyğəmbərin (s) Fatiməni (s.ə.), Əlini (ə) və iki oğlunu bir yerə toplayaraq onlar üçün dua etməsi ayənin təfsirində mühüm dəlildir.
..............
4. Ayənin konteksti və şiə-sünni təfsirlərində fərq
Məsələnin elmi araşdırılmasında bir mühüm fərqi nəzərə almaq lazımdır.

Şiə təfsirində: Təthir ayəsinin xüsusi məzmunu Əhli-kisaya — Peyğəmbərə (s), Əliyə (ə), Fatiməyə (s.ə.), Həsənə (ə) və Hüseynə (ə) aid edilir. İmamiyyə şiəliyində bu ayə Əhli-beytin paklığı və məsumluğu mövzusunda əsas dəlillərdən biridir.

Əhli-sünnə təfsirində: Əhli-beytin dairəsi barədə müxtəlif izahlar mövcuddur. Bir sıra alimlər Peyğəmbərin (s) zövcələrini də Əhli-beyt anlayışına daxil edirlər. Bununla belə, Səhih Müslimdəki örtük hədisi Əli, Fatimə, Həsən və Hüseynin də bu ayə ilə əlaqələndirildiyini açıq şəkildə göstərir.

Al-Islam.org
................
Deməli, sünni və şiə yanaşmaları arasındakı əsas fərq Həzrət Fatimənin (s.ə.) Əhli-beytə aid olub-olmaması deyil, ayədəki Əhli-beyt anlayışının yalnız Əhli-kisa ilə məhdudlaşıb-məhdudlaşmaması məsələsidir.

5. Dəlillərin ümumiləşdirilməsi
Mənbə

Əsas dəlil

Qurani-Kərim, Əhzab 33:33

Əhli-beytin paklığı haqqında ayə

Səhih Müslim, 2424

Fatimə (s.ə.), Əli (ə), Həsən (ə) və Hüseynin (ə) örtük altına alınması

Cami ət-Tirmizi, 3205

Peyğəmbərin (s) onları “mənim Əhli-beytim” adlandırması

Təfsir ət-Təbəri, Əhzab 33:33

Əhli-kisanın ayə ilə əlaqələndirildiyi rəvayətlər

Təfsir əl-Mizan, Əhzab 33:33

Şiə və sünni rəvayətlərinin təhlili
................
Yekun cavab
Həzrət Fatimeyi-Zəhra (s.ə.) Qurani-Kərimin Əhzab surəsinin 33-cü ayəsində — Təthir ayəsində — bəyan olunan Əhli-beyt üzvlərindən biridir.

Bu nəticənin ən güclü dəlillərindən biri Əhli-sünnənin Səhih Müslim əsərindəki 2424-cü hədis və Cami ət-Tirmizi əsərindəki 3205-ci hədisdir. Hər iki rəvayətdə Həzrət Fatimənin (s.ə.) adı açıq şəkildə çəkilir və Peyğəmbərin (s) onu Əhli-beytinin digər seçilmiş üzvləri ilə birlikdə örtüyün altına aldığı bildirilir.

Beləliklə, həm şiə mənbələrində, həm də Əhli-sünnənin mötəbər hədis mənbələrində Həzrət Zəhranın (s.ə.) Təthir ayəsi ilə əlaqəsi üçün birbaşa rəvayət dəlilləri mövcuddur. Ayənin Əhli-beytin bütün üzvlərini əhatə etməsi və məsumluq dəlili kimi təfsiri isə məzhəblər arasında ayrıca izah olunan məsələlərdir.\sualcavab.ge