Quranı oxumağı öyrənmək nə üçün vacibdir ?Quran və şiə hədis mənbələrİ əsasında araşdırılması
İslamda Quranı oxumağı öyrənmək insanın Allahın kəlamı ilə birbaşa əlaqə qurması, namazını düzgün yerinə yetirməsi, dini maarifini artırması və mənəvi cəhətdən inkişaf etməsi üçün çox mühüm əməldir. Əhli-beyt (ə) məktəbində Quranı öyrənmək, onu oxumaq, mənasını anlamaq və ona əməl etmək bir-birini tamamlayan dəyərlərdir.
...
Burada bir məqama diqqət etmək lazımdır: Quranı oxumağı öyrənməyin fəziləti böyükdür, lakin hər bir müsəlmanın Quranın bütün surələrini əzbərləməsi vacib deyil. Həmçinin oxumağı öyrənmək ilə Quranın hökmlərini və mənalarını dərindən öyrənmək eyni məsələ deyil.
1. Quran Allahın hidayət kitabıdır
Allah-taala buyurur: Quran — hidayət və mənəvi inkişaf mənbəyi
Qurani-Kərim, Bəqərə surəsi, 2:2
ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ
Mənası: “Bu, heç bir şəkk-şübhə olmayan, müttəqilər üçün hidayət olan bir kitabdır.”
...
İzah: Quran insanın Allaha, ibadətə, əxlaqa və həyatın düzgün istiqamətinə dair yolunu aydınlaşdırır. İnsan Quranı oxumağı öyrənmədikdə onun ayələri ilə birbaşa ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkə bilər. Oxumağı öyrənmək isə bu ilahi hidayət mənbəyindən müntəzəm faydalanmaq üçün ilk addımlardan biridir.
Allah başqa bir ayədə buyurur:
İsra surəsi, 17:9
إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ
Mənası: “Həqiqətən, bu Quran ən doğru yola yönəldir.”
Deməli, Quranı öyrənməyin məqsədi yalnız ərəb hərflərini səsləndirmək deyil; onun göstərdiyi doğru yolu tanımaqdır.
....
2. Peyğəmbər (s) Quranı öyrənməyi və öyrətməyi tövsiyə edib
Şiə hədis mənbələrində Quranı öyrənməyin fəziləti barədə mühüm rəvayətlər nəql olunur.
Hədis 1 — “Ən xeyirliniz Quranı öyrənən və öyrədəndir”
Peyğəmbərdən (s) belə nəql olunur:
خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ
Mənası: “Sizin ən yaxşılarınız Quranı öyrənən və onu öyrədəndir.”
Mənbə: Bihar əl-ənvar, cild 92, səhifə 186, hədis 2; rəvayətin istinadı üçün baxın.
....
İzah: Bu hədis Quranı öyrənməyin və başqalarına öyrətməyin nə qədər dəyərli olduğunu göstərir. İnsan Quranı öyrənməklə özü faydalanır, öyrətməklə isə həmin xeyrin başqalarına da çatmasına vasitə olur.
Burada yaş məhdudiyyəti də yoxdur: insan uşaq vaxtı öyrənə bilməyibsə, böyüdükdən sonra da Quranı öyrənməyə başlaya bilər.
....
3. İmam Sadiq (ə): İnsan Quranı öyrənməyə çalışaraq yaşamalıdır
Şiəliyin mötəbər hədis kitablarından biri olan *əl-Kafi*də İmam Cəfər Sadiqdən (ə) belə bir rəvayət nəql olunur:
يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ لَا يَمُوتَ حَتَّى يَتَعَلَّمَ الْقُرْآنَ أَوْ يَكُونَ فِي تَعْلِيمِهِ
Mənası: “Mömin Quranı öyrənmədən və ya onu öyrənmək yolunda olmadan dünyadan köçməməlidir.”
Mənbə: Şeyx Kuleyni, əl-Kafi, cild 2, səhifə 444, hədis 3. Həmçinin Şeyx Hürr Amili, Vəsailuş-şiə, cild 6, səhifə 167.
...
Bu hədisdən çıxan nəticə nədir?
Quranı öyrənmək insanın ömrü boyu davam edən mənəvi bir fəaliyyətdir.
İnsan gec öyrənməyə başlasa belə, ümidsizliyə qapılmamalıdır.
Quranı mükəmməl oxuya bilməyən insan da onu öyrənmək üçün səy göstərməklə dəyərli bir yoldadır.
Hədisin məqsədi insanları qorxutmaq deyil, Quranla əlaqəni həyatın sonuna qədər davam etdirməyə təşviq etməkdir.
.....
4. Quranı çətinliklə oxuyan insanın da böyük savabı var
Bəzi insanlar ərəb əlifbasını öyrənməkdə, hərfləri düzgün tələffüz etməkdə və ayələri birləşdirərək oxumaqda çətinlik çəkirlər. Bu, onların Quran öyrənməkdən çəkinməsinə səbəb olmamalıdır.
İmam Sadiq (ə) buyurur:
إِنَّ الَّذِي يُعَالِجُ الْقُرْآنَ وَيَحْفَظُهُ بِمَشَقَّةٍ مِنْهُ وَقِلَّةِ حِفْظٍ لَهُ أَجْرَانِ
Mənası: “Quranı çətinliklə öyrənən və yadda saxlamaqda çətinlik çəkən şəxs üçün ikiqat savab vardır.”
Mənbə: əl-Kafi, cild 2, “Quranı çətinliklə əzbərləyənlər” bölməsi, hədis 1.
....
İzah: Burada mühüm bir mənəvi dərs var: Allah yolunda göstərilən səy dəyərlidir. Bir insan Quranı səlis oxuyur, digəri isə bir ayəni öyrənmək üçün dəfələrlə təkrar edir. İkinci insan öz çətinliyinə görə ruhdan düşməməlidir.
Buna görə də Quranı öyrənmək üçün heç vaxt “artıq gecdir” düşüncəsinə qapılmaq düzgün deyil.
....
5. Quranı oxumağı öyrənmək namazı düzgün qılmağa kömək edir
Namaz İslamın əsas ibadətlərindəndir. Cəfəri fiqhinə görə, vacib namazların müəyyən rükətlərində “Həmd” surəsinin düzgün oxunması vacibdir. Buna görə də Quranın zəruri hissələrini öyrənmək namazın düzgün yerinə yetirilməsi ilə birbaşa əlaqəlidir.
Allah buyurur:
Muzzəmmil surəsi, 73:20
فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ
Mənası: “Qurandan sizə müyəssər olanı oxuyun.”
Bu ayə Quran oxumağa təşviq edir. Namazın konkret oxunuş qaydaları isə ayənin özündən əlavə, Peyğəmbərin (s) sünnəsi və Əhli-beytdən (ə) nəql olunan rəvayətlər əsasında müəyyənləşdirilir.
....
Şiə fiqh mənbələrində namazda “Həmd” surəsinin oxunmasının hökmləri ayrıca izah olunur. Bax: Vəsailuş-şiə, cild 6, “Namazda Quran oxumaq” bölməsi.
Deməli, Quran oxumağı öyrənmək insana:
Namazda oxuduğu ayələri daha düzgün tələffüz etməyə;
İbadət zamanı diqqətini artırmağa;
Oxuduğu sözlərin mənasını anlamağa kömək edir.
Qeyd edək ki, öyrənməkdə çətinlik çəkən və hələ düzgün oxuya bilməyən şəxsin namazı ilə bağlı xüsusi hökmlər var. Belə hallarda öz mərcəyi-təqlidinin fətvasına müraciət etməlidir.
....
6. Quran insanın qəlbini və əxlaqını tərbiyə edir
Əmirəl-möminin İmam Əli (ə) *Nəhcül-bəlağə*də buyurur:
وَتَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ رَبِيعُ الْقُلُوبِ
Mənası: “Quranı öyrənin, çünki o, qəlblərin baharıdır.”
Mənbə: Nəhcül-bəlağə, xütbə 110-un bəzi nömrələmələrdəki qarşılığı olan xütbə 105; nəşrlərə görə nömrələmə fərqlənə bilər. Bu söz Vəsailuş-şiədə də nəql olunur.
Quran insanı səbirli, ədalətli, mərhəmətli və dürüst olmağa çağırır. Onu müntəzəm oxuyan və mənasını düşünən insan öz davranışlarını ilahi göstərişlərlə müqayisə etmək imkanı qazanır.
Lakin vacib bir fərq var: Quranı yalnız səsləndirmək onun bütün mənəvi məqsədlərinə çatmaq demək deyil. Həqiqi fayda oxumaq, düşünmək və əməl etmək birlikdə olduqda daha aydın görünür.
Allah buyurur:
Sad surəsi, 38:29
كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ
Mənası: “Bu, ayələri üzərində düşünsünlər və ağıl sahibləri ibrət alsınlar deyə sənə nazil etdiyimiz mübarək bir Kitabdır.”
....
7. Quran oxumağın savabı və axirət faydası
Şeyx Kuleyninin əl-Kafi kitabında Peyğəmbərdən (s) Quranın insanın axirət həyatında onun üçün şəfaətçi olacağına dair rəvayət nəql olunur. Həmin rəvayətlərdə Quranla bağlılığın, onu oxumağın və onun haqqını qorumağın fəziləti vurğulanır.
الصفحة ٦٠٣
İmam Baqirdən (ə) də Quran oxumağın savabı barədə belə bir rəvayət nəql edilir:
مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ ... كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ حَرْفٍ ...
Rəvayətin məzmununa görə, Quranı oxuyan şəxsə oxuduğu hər hərfə görə savab yazılır.
Mənbə: əl-Kafi, cild 2, “Quran oxumağın savabı” bölməsi, hədis 1.
....
Bu rəvayətlər Quran oxumağın yalnız dünyəvi bilik olmadığını, ibadət və mənəvi yaxınlıq vasitəsi olduğunu göstərir. Bununla belə, savab haqqında rəvayətlər insanı təkcə savab qazanmağa deyil, Quranın göstərişlərinə uyğun yaşamağa da təşviq etməlidir.
Bəs Quranı öyrənməyə haradan başlamaq lazımdır?
Quranı öyrənmək istəyən insan üçün aşağıdakı ardıcıllıq faydalıdır:
.....
1. Ərəb əlifbasını öyrənmək
Hərfləri tanımaq, onların sözün əvvəlində, ortasında və sonunda yazılışını, eləcə də hərəkələri öyrənmək.
Tajweed with Ease
– Alyusra Books
...
2. Düzgün tələffüzü öyrənmək
Hərflərin məxrəclərinə diqqət yetirmək, müəllimin oxunuşunu dinləmək və təkrar etmək.
Quran - Teacher Dahab's Class
....
3. “Həmd” və qısa surələri öyrənmək
Əvvəlcə namaz üçün lazım olan oxunuşları düzgün öyrənmək, sonra digər surələrə keçmək.
Tajweed Made Easy
....
4. Tərcümə və təfsirlə tanış olmaq
Oxuduğunuz ayələrin Azərbaycan dilində mənasını öyrənmək və onların həyatınızla əlaqəsi üzərində düşünmək.
....
Nəticə
Quran və şiə hədis mənbələrinə əsasən, Quranı oxumağı öyrənmək vacib və fəzilətli bir dini fəaliyyətdir. Bunun əsas səbəbləri Allahın hidayətindən faydalanmaq, namazı düzgün yerinə yetirmək, mənəvi inkişaf etmək və Quranla ömür boyu bağlı qalmaqdır.
Ən mühüm məqam budur: Quranı hələ oxuya bilmirsinizsə, bu, ümidsizliyə səbəb olmamalıdır. Əhli-beyt (ə) rəvayətləri öyrənmək yolunda çəkilən zəhmətin də dəyərini vurğulayır. Az-az, lakin davamlı şəkildə öyrənmək böyük bir başlanğıcdır.
Allah-taala bizi Quranı düzgün oxuyan, onun mənasını anlayan və ona əməl edən bəndələrindən qərar versin. Amin.\SUALCAVAB.GE