Quran və Əhli beyt ə. hədislərində qohumluq əlaqələrinin əhəmiyyət və faydaları haqda nələr buyurululr ?

İslamda qohumluq əlaqələrini qorumaq — ərəb dilində “siləyi-rəhim” (صِلَةُ الرَّحِم) — çox mühüm dini və əxlaqi vəzifələrdən biridir. Qurani-Kərimdə və Peyğəmbərimizin (s) və Əhli-beyt imamlarının (ə) hədislərində qohumlara yaxşılıq etmək, onları ziyarət etmək, ehtiyaclarına kömək göstərmək, hal-əhvallarını soruşmaq və inciklikləri aradan qaldırmaq xüsusi vurğulanır.

Bu mövzuda ən mühüm məqamlardan biri budur: qohumluq əlaqəsini qorumaq yalnız sənə yaxşılıq edən qohuma yaxşılıq etmək deyil; hətta sənə qarşı soyuq davranan qohumla da münasibəti mümkün həddə qorumaqdır.
..............
1. Qurani-Kərimdə qohumluq əlaqələri
1. “Qohumluq bağlarından çəkinin”
Allah-Təala buyurur:

“...Adını çəkərək bir-birinizdən istədiyiniz Allahdan qorxun və qohumluq əlaqələrini kəsməkdən çəkinin. Həqiqətən, Allah sizə nəzarət edəndir.”

Mənbə: Nisa surəsi, 4:1.

Bu ayədə Allahdan qorxmaqla qohumluq əlaqələrinin qorunması yanaşı qeyd edilir. Bu, qohumluq münasibətlərinin İslamda sadəcə ictimai adət deyil, mənəvi və dini məsuliyyət olduğunu göstərir.
............
2. Qohumlara haqqını vermək
Allah buyurur:

“Qohuma, miskinə və yolda qalana haqqını ver...”

Mənbə: İsra surəsi, 17:26.

Ayənin mənasına görə, insanın imkanları daxilində qohumlarına maddi və mənəvi dəstək göstərməsi mühüm əxlaqi vəzifədir. Bura ehtiyacı olan qohuma kömək etmək, xəstəni ziyarət etmək, çətin gündə yanında olmaq və tənhalığını azaltmaq daxildir.
.........
3. Qohumluq əlaqəsini kəsmək pislənir
Allah-Təala buyurur:

“Əgər üz döndərsəniz, yer üzündə fitnə-fəsad törətməyiniz və qohumluq əlaqələrini kəsməyiniz gözlənilirmi?”

Mənbə: Məhəmməd surəsi, 47:22–23.

Bu ayələr qohumluq bağlarının qəsdən qırılmasını ciddi şəkildə pisləyir. İnsan ailə daxilində ixtilaf yaşasa belə, kin, düşmənçilik və uzunmüddətli küsülülüyün münasibətləri tamamilə dağıtmasına yol verməməyə çalışmalıdır.
.............
4. Pisliyə yaxşılıqla cavab vermək
Allah buyurur:

“Yaxşılıqla pislik eyni ola bilməz. Sən pisliyi ən gözəl şəkildə dəf et...”

Mənbə: Fussilət surəsi, 41:34.

Bu ayə ümumi əxlaqi prinsipdir. Qohumlarla münasibətdə də səbirli, yumşaq və ədalətli davranmağa təşviq edir. Lakin pisliyə yaxşılıqla cavab vermək zülmə razı olmaq və ya özünü təhlükəyə atmaq demək deyil.
.............
2. Əhli-beyt (ə) hədislərində siləyi-rəhim
1. İmam Sadiq (ə): Qohumluq bağını hətta salamla da qorumaq olar
İmam Əli (ə)-dan belə nəql olunur:

“Qohumluq əlaqələrinizi qoruyun, hətta salam verməklə də olsa.”

Mənbə: əl-Burhan fi Təfsiril-Quran, Nisa surəsinin 1-ci ayəsinin təfsiri, hədis 16.

Shia Library

Bu hədisin bizə göstərdiyi mühüm dərs odur ki, qohumluq əlaqəsini qorumaq üçün həmişə böyük maddi imkanlara ehtiyac yoxdur. Bəzən bir salam, telefon zəngi, xoş söz və ya hal-əhval tutmaq kifayət qədər əhəmiyyətli addımdır.
..........
2. İmam Sadiq (ə): Qohumun başqa əqidədə olması əlaqəni kəsməyə səbəb deyil
İmam Sadiq (ə)-dan nəql olunur ki, bir şəxs ondan soruşdu: “Mənim İslam dinində olmayan qohumlarım var. Onların mənim üzərimdə haqqı varmı?”

İmam (ə) cavab verdi:

“Bəli, qohumluq haqqını heç nə aradan qaldırmır. Əgər onlar səninlə eyni dində olsalar, onda onların iki haqqı var: qohumluq haqqı və İslam haqqı.”

Mənbə: əl-Kafi, siləyi-rəhim mövzusu; həmçinin
Əhli-beyt hədisləri və siləyi-rəhim haqqında izah .

Al-Islam.org

Bu rəvayət göstərir ki, insan qohumlarına dini və ya dünyagörüşü fərqlərinə görə avtomatik olaraq arxa çevirməməlidir. Qohumluq haqqı ayrıca bir məsuliyyətdir.
.............
3. Peyğəmbər (s): Səndən əlaqəni kəsənlə sən əlaqəni kəsmə
Peyğəmbərimiz Məhəmməd (s)-dən belə nəql olunur: Bir şəxs dedi ki, qohumları ilə əlaqə saxlayır, amma onlar ona əziyyət verir və münasibəti kəsirlər. O, həmin qohumlarla əlaqəni kəsmək istədiyini bildirdi.

Peyğəmbər (s) ona belə buyurdu:

“Səndən məhrum edənə ver, səndən üz döndərənə yaxınlaş və sənə zülm edəni bağışla.”

Mənbə: Əhli-beyt ənənəsində nəql edilən rəvayət;
rəvayətin geniş izahı .

Al-Islam.org

Burada söhbət insanın əxlaqi üstünlüyündən gedir: başqalarının davranışı sənin öz əxlaqını müəyyən etməsin. Qohumun kobud davranırsa, sən də kobudluqla cavab verməyə məcbur deyilsən.
..........
4. İmam Sadiq (ə): Həqiqəti qəbul etməyən qohumla belə əlaqəni kəsməmək
əl-Kafi kitabında Əbu Bəsir İmam Sadiq (ə)-dan soruşur ki, haqqı tanımayan qohumlarla əlaqəni kəsmək olarmı? İmam (ə) cavab verir:

“Onunla qohumluq əlaqəsini kəsməsi münasib deyil.”

Mənbə: əl-Kafi, “əl-Hicran” (əlaqəni kəsmək) bölməsi,
rəvayətin mətni .

Thaqalayn

Bu, çox mühüm bir nöqtədir: qohumluq münasibətini qorumaq üçün mütləq bütün məsələlərdə razılığa gəlmək lazım deyil. İnsan öz dini mövqeyini saxlayaraq da qohumlarına hörmət edə bilər.
...............
3. Qohumluq əlaqəsini qorumağın bərəkətləri
Əhli-beyt (ə) rəvayətlərində siləyi-rəhim bir neçə mühüm nəticə ilə əlaqələndirilir:

Allahın rəhmətinə yaxınlıq: Qohumluq bağlarını qorumaq Allahın əmr etdiyi əlaqələri qorumaqdır.

Ruzinin bərəkəti: İslam rəvayətlərində siləyi-rəhimin ruzinin artmasına səbəb olduğu bildirilir.

Ömrün bərəkəti: Rəvayətlərdə qohumlarla əlaqəni qorumağın ömrün uzanması ilə əlaqəsi qeyd olunur.

Əxlaqın gözəlləşməsi: Səbir, bağışlamaq, təvazökarlıq və mərhəmət insanın xarakterini möhkəmləndirir.

Bu mövzuda rəvayətlərin toplandığı əsas mənbələrdən biri Şeyx Kuleyninin əl-Kafi kitabının ikinci cildindəki “Siləyi-rəhim” fəslidir. Rəvayətlərin sənəd və mötəbərlik dərəcələri isə ayrıca araşdırılır.

الشيخ الكليني / علي أكبر الغفاري
...........
4. Praktik olaraq qohumluq əlaqəsini necə qorumaq olar?
İslamın bu göstərişlərini gündəlik həyatda belə həyata keçirmək mümkündür:

Hal-əhval tutmaq: Qohumlara zəng etmək, mesaj yazmaq, onları ziyarət etmək.

Çətin gündə kömək etmək: Xəstəlik, maddi sıxıntı və başqa çətinliklər zamanı imkan daxilində dəstək olmaq.

Küsülülüyü aradan qaldırmaq: İlk addımı atmağı özünə ağır bilməmək.

Qeybətdən və təhqirdən çəkinmək: Qohumun arxasınca danışmamaq, ailədaxili mübahisələri böyütməmək.

Fərqli düşüncələrə dözümlü yanaşmaq: Dini, siyasi və ya şəxsi fikir ayrılıqlarına görə qohumluq bağlarını qırmamaq.

Əlaqəni yalnız maddi yardımla məhdudlaşdırmamaq: Hörmət, diqqət, xoş söz və mənəvi dəstək də siləyi-rəhimin bir hissəsidir.

Bəs qohum insanı incidirsə, təhqir edirsə və ya zülm göstərirsə?
Bu məsələdə tarazlıq vacibdir. Siləyi-rəhim zülmə razı olmaq demək deyil. İnsan özünü və ailəsini təhlükədən qorumalı, zərərli davranışlara sərhəd qoymalıdır. Bəzən üzbəüz görüşləri azaltmaq, yalnız telefonla əlaqə saxlamaq və ya vasitəçi ilə münasibəti qorumaq daha münasib ola bilər.

Əsas məqsəd kin və intiqamla qohumluq bağını qırmamaqdır. Ancaq təhlükəsizlik və ciddi zərərin qarşısını almaq da nəzərə alınmalıdır.
.............
5. Mövzunun əsas nəticəsi
Quranın və Əhli-beyt (ə) təlimlərinin ümumi mesajını belə ifadə etmək olar:

Qohumluq əlaqəsini qorumaq yalnız qohumların sənə necə davranmasından asılı olan bir vəzifə deyil; sənin Allah qarşısında öz əxlaqını və məsuliyyətini necə qorumağınla da bağlıdır.

İnsan qohumuna salam verməklə, halını soruşmaqla, ehtiyacında kömək etməklə, incikliyi aradan qaldırmağa çalışmaqla bu ibadəti yerinə yetirə bilər.\sualcavab.ge