Namazın əhəmiyyəti və faydaları — Quran və hədisrərə əsasən necə izah olunur ?

İslamda namaz yalnız müəyyən hərəkətlərdən və sözlərdən ibarət ibadət deyil. Namaz insanın Allahla rabitəsi, qəlbin mənəvi tərbiyəsi, günahlardan uzaqlaşması və həyatını ilahi dəyərlərə uyğun qurması üçün mühüm vasitədir.

Qurani-Kərimdə namaz dəfələrlə əmr olunur, onun insanın əxlaqına təsiri açıqlanır. Əhli-beyt (ə) məktəbində də namaz dinin əsas sütunlarından biri hesab edilir.

Aşağıda mövzunu Quran ayələri, şiə hədisləri və onların izahı ilə təqdim edirəm. Hədislərin Azərbaycan dilindəki mətnləri mənaca tərcümə olunub.
....................
1. Namaz Allahı yad etməyin ən mühüm yollarındandır
Kumpulan Kata-Kata Islami Aesthetic Penuh Makna untuk Inspirasi Hidup - KapanLagi.com
Qurani-Kərim — Taha surəsi, 14-cü ayə

«Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa heç bir məbud yoxdur. Mənə ibadət et və Məni yad etmək üçün namaz qıl!»

İzah: Allah namazın məqsədlərindən birini Özünü yad etmək kimi göstərir. İnsan gündəlik həyatında iş, ailə, maddi qayğılar və müxtəlif problemlərlə məşğul olur. Namaz isə onu yenidən həyatın əsl məqsədinə — Allaha bəndəliyə qaytarır.

Namazda insan özünə xatırladır ki, o, həyatda nə qədər məşğul olsa da, Allahın bəndəsidir və əməllərinə görə məsuliyyət daşıyır.
.............
Şiə hədisi:

İmam Əli (ə) namazın mənəvi əhəmiyyətini öz kəlamlarında dəfələrlə vurğulamışdır. O Həzrətə aid edilən məşhur hikmətli ifadələrdən birində namazın Allah qarşısında təvazökarlıq və bəndəlik vasitəsi olduğu bildirilir.

Burada əsas məqam budur: namaz yalnız dil ilə Allahı yad etmək deyil; insanın qəlbinin, düşüncəsinin və davranışlarının da Allahı xatırlamasıdır.
...........
2. Namaz insanı günahlardan və pis əməllərdən çəkindirir
Qurani-Kərim — Ənkəbut surəsi, 45-ci ayə

«Həqiqətən, namaz çirkin və pis işlərdən çəkindirir. Allahı zikr etmək isə daha böyükdür.»

Bu ayə namazın ən mühüm faydalarından birini açıqlayır.

Namaz qılan insan gündə bir neçə dəfə Allahın qarşısında dayanır, Onun böyüklüyünü etiraf edir və doğru yolda olmaq istəyir. Bu ibadət insanın vicdanını oyatmalı, günah qarşısında müqavimətini gücləndirməlidir.

Məsələn:

Namazın mənasını dərk edən insan yalan danışmaqdan çəkinməyə çalışır.

Allahın qarşısında məsuliyyətini anlayan insan başqasının haqqını tapdalamamağa çalışır.

Namazda Allahdan hidayət istəyən insan gündəlik həyatında da ədalətli olmağa səy göstərir.

Vacib incəlik: Bu ayə o demək deyil ki, namaz qılan hər kəs avtomatik olaraq bütün günahlardan uzaqlaşır. Əgər insan namaz qıldığı halda günah edirsə, namazını tərk etmək yox, namazının mənasına, ixlasına və həyatına təsirinə daha çox diqqət yetirmək lazımdır.

Şiə hədisi — İmam Məhəmməd Baqir (ə):

İmam Baqirdən (ə) nəql edilən hədislərdə namazın qəbul olunması ilə itaət və əməllərin islahı arasında əlaqə vurğulanır. Hədislərin ümumi məzmununa görə, namaz insanı Allahın itaətinə yaxınlaşdırmalı və onun davranışlarında müsbət dəyişiklik yaratmalıdır.

Beləliklə, namazın həqiqi təsiri yalnız namaz vaxtında deyil, insanın namazdan sonrakı həyatında da görünməlidir.
.............
3. Namaz çətinliklər qarşısında insana mənəvi dayaq olur
Qurani-Kərim — Bəqərə surəsi, 153-cü ayə

«Ey iman gətirənlər! Səbir və namaz vasitəsilə kömək diləyin. Həqiqətən, Allah səbir edənlərlədir.»

Bu ayə göstərir ki, insan çətinlik çəkdikdə, kədərləndikdə, qorxu və narahatlıq keçirdikdə Allahdan yardım istəməli, səbirli olmalı və namaza üz tutmalıdır.

Namaz problemləri həmişə dərhal aradan qaldırmasa da, insana mənəvi dayaq, ümid və özünü toparlamaq üçün fürsət verə bilər.

Məsələn, insan maddi sıxıntı, ailə problemi və ya gələcəklə bağlı narahatlıq yaşayarkən namazda Allahla ünsiyyət qurur, Ondan yardım istəyir və öz məsuliyyətlərini daha aydın düşünməyə çalışır.

Şiə mənbələrində: İmam Cəfər Sadiqə (ə) aid edilən təlimlərdə namazın Allahı yad etmək və Ona yaxınlaşmaq vasitəsi olması xüsusi vurğulanır. Bu baxımdan namaz həm ibadət, həm də insanın mənəvi həyatını möhkəmləndirən bir vasitədir.

Ayənin mətninə baxmaq üçün:

Quran.com
..............
4. Namaz dinin sütunudur
Prayer At The Imam Hussein Holy Shrine
Şiə mənbəyi — İmam Əli (ə), Nəhcül-bəlağə, 47-ci məktub

İmam Əli (ə) övladlarına vəsiyyətində buyurur:

«Allahdan qorxun! Allahdan qorxun namaz barəsində! Çünki namaz dininizin sütunudur.»

Ərəbcə məşhur ifadə belədir: «اللهَ اللهَ فِي الصَّلَاةِ فَإِنَّهَا عَمُودُ دِينِكُمْ».

İzah: Sütun binanı ayaqda saxladığı kimi, namaz da möminin dini həyatında əsas yer tutur. İnsan namaz vasitəsilə Allahla əlaqəsini qoruyur və imanını əməli şəkildə ifadə edir.

Namazın dinin sütunu adlandırılması onun digər vəzifələri əvəz etməsi demək deyil. İnsan həm namaz qılmalı, həm də halal ruzi qazanmalı, ailəsinin hüquqlarını qorumalı, başqalarına zülm etməməli və əmanətə xəyanət etməməlidir.

Əhli-beyt (ə) məktəbində ibadət və əxlaq bir-birindən ayrılmır.
................
5. Namazda xüşu — qəlbin Allah qarşısında təvazökarlığı
Qurani-Kərim — Möminun surəsi, 1–2-ci ayələr

«Həqiqətən, möminlər nicat tapmışlar. O kəslər ki, namazlarında xüşu içindədirlər.»

Xüşu namaz zamanı qəlbin Allah qarşısında təvazökar olması, insanın nə dediyini dərk etməyə və diqqətini ibadətə yönəltməyə çalışmasıdır.

Quran.com
.........
Namazın zahiri qaydaları ilə yanaşı, onun batini tərəfi də mühümdür. İnsan namazda «Allahu əkbər» deyərkən Allahın hər şeydən böyük olduğunu xatırlamalı, səcdəyə gedərkən isə öz acizliyini və Allahın qarşısında bəndə olduğunu dərk etməyə çalışmalıdır.

Xüşu əldə etmək üçün aşağıdakı üsullar faydalıdır:

Namazdan əvvəl bir qədər sakitləşmək.

Fatihə və digər surələrin mənalarını öyrənmək.

Tələsmədən, sözlərin mənasını düşünərək namaz qılmaq.

Diqqət yayındıqda ümidsizliyə qapılmadan diqqəti yenidən namaza qaytarmaq.

Quran möminlərin uğurunu namazdakı xüşu ilə əlaqələndirir. Bu da göstərir ki, namazın keyfiyyəti və qəlbin iştirakı mühüm əhəmiyyət daşıyır.
............
6. Namaz günahların bağışlanmasına və insanın mənəvi təmizlənməsinə səbəb olur
Qurani-Kərim — Hud surəsi, 114-cü ayə

«Həqiqətən, yaxşı əməllər pislikləri aradan qaldırır.»

Ayənin ümumi mənası budur ki, yaxşı əməllər insanın mənəvi islahında mühüm rol oynayır. Namaz da bu yaxşı əməllərin ən mühümlərindəndir.

Lakin ayəni belə başa düşmək olmaz ki, insan bilərəkdən günah edə, sonra namaz qılmaqla bütün məsuliyyətlərindən azad ola bilər. Tövbə etmək, günahdan əl çəkmək və başqasının haqqını tapdıqda onu qaytarmaq da lazımdır.

Şiə hədisi — İmam Cəfər Sadiq (ə)

Şiə hədis mənbələrində İmam Sadiqdən (ə) belə nəql olunur:

«Bizim şəfaətimiz namazı yüngül sayan şəxsə çatmaz.»

Mənbə: Şeyx Kuleyni, əl-Kafi, namazın əhəmiyyəti və onu yüngül saymaq haqqında rəvayətlər.

Bu hədisin mənası namazı tamamilə tərk etməkdən əlavə, onu əhəmiyyətsiz saymağın da təhlükəli olmasıdır. Mömin namazı həyatında ikinci dərəcəli bir iş kimi görməməlidir.
................
7. Namaz insana nizam-intizam və məsuliyyət öyrədir
Qurani-Kərimdə namazın müəyyən vaxtlarda möminlərə vacib edildiyi bildirilir:

Nisa surəsi, 103-cü ayə

«Həqiqətən, namaz möminlərə müəyyən vaxtlarda vacib edilmişdir.»

Gündə beş vaxt namaz insanın həyatına ibadət üçün müəyyən vaxtlar daxil edir. Bu, insana vaxtın qədrini bilməyi, vəzifələrini unutmamağı və Allah qarşısındakı məsuliyyətini daim xatırlamağı öyrədir.

Namazın bu faydası onun əsas məqsədi olan ibadətlə ziddiyyət təşkil etmir. Əksinə, ibadət insanın gündəlik həyatını da nizama salmağa kömək edə bilər.
................
8. Namazın əsas faydalarının xülasəsi
Fayda

Quran və dini əsas

Allahı yad etmək Taha, 20:14

Pis əməllərdən çəkinmək Ənkəbut, 29:45

Çətinliklərdə Allahdan yardım istəmək Bəqərə, 2:153

Qəlbdə təvazökarlıq yaratmaq Möminun, 23:1–2
...........
İbadətə bağlılığı qorumaq Nisa, 4:103

Dinin əsas sütunlarından birini qorumaq Nəhcül-bəlağə, 47-ci məktub
............................
9. Namaz haqqında Əhli-beyt (ə) məktəbindən əsas dərs
Əhli-beyt (ə) təlimlərinin ruhuna görə, namazı yalnız vacib bir vəzifə kimi yerinə yetirmək deyil, onun insanın həyatına təsir etməsinə çalışmaq da vacib əhəmiyyət daşıyır.

Namaz qılan insan özündən soruşmalıdır:

Namaz məni yalandan və haqsızlıqdan uzaqlaşdırırmı?

Başqalarının hüquqlarına daha çox diqqət edirəmmi?

Allahın qarşısında məsuliyyətimi xatırlayırammı?

Namaz qıldıqdan sonra əxlaqımı yaxşılaşdırmağa çalışırammı?

Bu suallar insanın özünü hesaba çəkməsinə kömək edir. Əgər insan bu sahələrdə zəiflik görürsə, namazı tərk etmək əvəzinə onun mənasını daha dərindən öyrənməli və özünü islah etməyə çalışmalıdır.
...............
Nəticə
Namaz İslamda Allahla bəndə arasındakı ən mühüm ibadət rabitələrindən biridir. Quran onun insanı Allahı yad etməyə, pis əməllərdən uzaqlaşmağa, səbirli olmağa və qəlbən təvazökar olmağa yönəltdiyini bildirir. İmam Əlinin (ə) «Namaz dininizin sütunudur» vəsiyyəti də bu ibadətin Əhli-beyt (ə) məktəbindəki yüksək yerini göstərir.
.............ge
Ən mühüm məqam budur: Namaz yalnız insanın Allah qarşısında dayandığı bir neçə dəqiqə ilə məhdudlaşmamalıdır. Onun təsiri insanın danışığında, əxlaqında, ailəsinə münasibətində və başqalarının haqqına riayət etməsində də görünməlidir.

Allah-Təala bizi namazı vaxtında qılan, onun mənasını dərk edən, ibadətində ixlaslı olan və namazın nuru ilə əxlaqını gözəlləşdirən bəndələrindən qərar versin. Amin!\sualcavab.ge