Quran və hədislərə əsasən İslamın beş əsas prinsipləri nələrdir ?

Əhli-beytdən (ə) nəql olunan hədislərdə İslamın əsasları haqqında mühüm rəvayətlər vardır. Bu mövzuda ən məşhur hədislərdən biri İmam Məhəmməd Baqirdən (ə) nəql olunmuş və şiə hədis kitablarında qorunub saxlanılmış rəvayətdir.
......
1. İslamın beş əsası
İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurur:

«بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةِ أَشْيَاءَ: عَلَى الصَّلَاةِ، وَالزَّكَاةِ، وَالْحَجِّ، وَالصَّوْمِ، وَالْوَلَايَةِ»

Tərcüməsi: “İslam beş şey üzərində qurulmuşdur: namaz, zəkat, həcc, oruc və vilayət.”

Mənbə: əl-Kafi, Şeyx Kuleyni, 2-ci cild, “İslamın əsasları” (دعائم الإسلام) bölməsi.

Bu hədisdə diqqət çəkən məqam odur ki, şiə rəvayətində beşinci əsas kimi vilayət göstərilir. Vilayət burada Əhli-beytin (ə) rəhbərliyini və onların ilahi təlimlərinə bağlılığı ifadə edir.
................
2. Beş əsasın Qurandakı dəlilləri
6 Amalan Sunah Hari Jumat yang Dianjurkan - Sapos
....
1. Namaz (الصلاة)

Allah buyurur:

“Namazı qılın və zəkatı verin.” — Bəqərə, 2:43.

Namazın vacibliyi Quranda dəfələrlə vurğulanır.

How to Calculate Zakat: A Complete Step-by-Step Guide | Kashmir Imdaad Foundation
....
2. Zəkat (الزكاة)

“Namazı qılın və zəkatı verin.” — Bəqərə, 2:43.

Zəkat mal-dövlətlə bağlı vacib dini vəzifədir.

Dates with glass water Images - Free Download on Magnific (formerly Freepik)
.....
3. Oruc (الصوم)

“Ey iman gətirənlər! Sizdən əvvəlkilərə vacib edildiyi kimi, oruc sizə də vacib edildi...” — Bəqərə, 2:183.

Ramazan ayının orucu vacib ibadətdir.

Saudi Arabia to host pre-pandemic numbers for 2023 haj pilgrimage season | Reuters
....
4. Həcc (الحج)

“Onun yoluna gücü çatan hər bir kəsin Allah üçün o evi (Kəbəni) ziyarət etməsi insanların borcudur.” — Ali-İmran, 3:97.

İmkanı və şərtləri olan müsəlmana həcc vacibdir.

Pin by عدي الغراوي on مرات الحفظ السريع | Images for cover photo, Karbala photography, My photo gallery
.....
5. Vilayət (الولاية)

Allah buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allaha itaət edin, Peyğəmbərə itaət edin və özünüzdən olan ixtiyar sahiblərinə də...” — Nisa, 4:59.

İmamiyyə şiə təfsirində bu ayə Allahın, Peyğəmbərin (s) və ilahi təyin olunmuş rəhbərlərin itaətini əsaslandıran ayələrdən sayılır. İmamların (ə) vilayətinin bu ayə ilə əlaqələndirilməsi şiə təfsir ənənəsinə aiddir.

Qeyd: Quranda bu beş məsələ vahid siyahı şəklində təqdim edilmir. Onların beş əsas kimi sıralanması şiə hədislərində, xüsusilə əl-Kafi kitabında gəlir.
............
3. Şiə hədis kitablarında əlavə izah
İmam Baqir (ə) Zurarəyə nəql olunan rəvayətdə vilayətin digər əsaslarla əlaqəsi barədə belə buyurur:

«الْوِلَايَةُ أَفْضَلُ، لِأَنَّهَا مِفْتَاحُهُنَّ، وَالْوَالِي هُوَ الدَّلِيلُ عَلَيْهِنَّ»

Tərcüməsi: “Vilayət onların ən üstünüdür, çünki o, onların açarıdır və rəhbər onlara doğru yol göstərir.”

Mənbə: əl-Kafi, cild 2, “İslamın əsasları” bölməsi.

الشيخ الكليني / علي أكبر الغفاري

Bu rəvayətin məzmununa görə vilayət yalnız ayrıca bir etiqadi məsələ deyil, digər ibadətlərin düzgün dini rəhbərlik və Əhli-beytin (ə) təlimləri əsasında anlaşılması ilə də əlaqələndirilir.
...........
4. İslamın beş əsası ilə imanın əsasları eynidirmi?
Şiə mənbələrində bu iki anlayışı fərqləndirmək vacibdir:

İslamın beş əsası: namaz, zəkat, oruc, həcc və vilayət.

Etiqadi əsaslar: tövhid, nübüvvət və məad; İmamiyyə şiə təlimində bunlarla yanaşı imamət də əsas etiqadi məsələlərdəndir. Ədl də şiə üsuliddinində ayrıca əsas sayılır.

Bunlar bir-birini inkar etmir; fərqli təsnifatları ifadə edir.

Hədislərin dərəcəsi barədə də qeyd etmək lazımdır ki, əl-Kafi kitabındakı rəvayətlərin hamısı eyni dərəcədə səhih hesab edilmir. Məsələn, vilayət haqqında 3-cü hədis Əllamə Məclisinin qiymətləndirməsində “müvəssəq, səhihə yaxın” kimi göstərilir.
...........
5. Əsas mənbələr
Qurani-Kərim — Bəqərə 2:43, 2:183; Ali-İmran 3:97; Nisa 4:59.

əl-Kafi — Şeyx Məhəmməd ibn Yaqub Kuleyni, cild 2, “İslamın əsasları” bölməsi.
Ərəbcə hədislərin mətni .

Mirʾāt əl-ʿUqul — Əllamə Məhəmməd Baqir Məclisinin əl-Kafi hədislərinə şərhi.

Nəticə: İmamiyyə şiə hədislərinə əsasən İslamın beş əsası namaz, zəkat, oruc, həcc və vilayətdir. Bu təsnifatda vilayət Əhli-beytin (ə) ilahi rəhbərliyini qəbul etmək mənasını daşıyır.\sualcavab.ge