İmanın əsasları — Quran və şiə hədisləri əsasında nələrdən ibarətdir ?!

İslamda imanın əsaslarını araşdırarkən iki məsələni fərqləndirmək vacibdir:

Quranda imanın əsasları: Allahın, mələklərin, ilahi kitabların, peyğəmbərlərin və axirət gününün təsdiqi kimi məsələlər.

İmamiyyə (Cəfəri) şiə məzhəbində etiqadın əsasları: Allahın birliyi, ilahi ədalət, peyğəmbərlik, imamət və axirət.

Quranda bu məsələlər müxtəlif ayələrdə izah edilir. Şiə hədis kitablarında isə onların mənası, dəlilləri və bir-biri ilə əlaqəsi daha ətraflı açıqlanır.
..............
1. İmanın əsasları Quranda
Quranın Bəqərə surəsinin 177-ci ayəsində yaxşılığın əsasları sadalanarkən Allaha, axirət gününə, mələklərə, kitaba və peyğəmbərlərə iman qeyd olunur. Bəqərə surəsinin 285-ci ayəsində də Allah, mələklər, kitablar və peyğəmbərlərə iman açıq şəkildə bildirilir.

القرآن الكريم
..........
2. İmamiyyə şiəliyində dinin beş əsası
Section from a Qur'an Manuscript - The Metropolitan Museum of Art
...
1. Tövhid (التوحيد) — Allahın birliyi

Allah birdir, şəriki yoxdur və ibadət yalnız Ona məxsusdur.

Quran: İxlas, 112:1–4; Bəqərə, 2:163.

Şiə hədis mənbəyi: Şeyx Səduqun ət-Tövhid kitabı və Kuleyninin əl-Kafi əsərinin tövhid bölməsi.

Esmaül Hüsna ~ Adl (El-Adl) | Hadis Kütüphanesi | مكتبة الحديث
.....
2. Ədl (العدل) — Allahın ədaləti

Allah heç kimə zülm etməz və insanları haqsız yerə cəzalandırmaz.

Quran: Nisa, 4:40; Yunus, 10:44.

Şiə etiqadında: Ədl Allahın sifətlərindən biridir və beş üsuluddin prinsipindən sayılır.
.....
3. Nübüvvət (النبوة) — Peyğəmbərlik

Allah insanlara doğru yolu göstərmək üçün peyğəmbərlər göndərmişdir. Məhəmməd (s) Allahın son peyğəmbəridir.

Quran: Əhzab, 33:40; Nisa, 4:163–165.

Şiə hədis mənbəyi: əl-Kafi və Şeyx Səduqun etiqad mövzusundakı əsərləri.

8 Ali in calligraphy Images: PICRYL - Public Domain Media Search Engine Public Domain Search
.........
4. İmamət (الإمامة) — İlahi rəhbərlik

İmamiyyə şiə etiqadına görə, Peyğəmbərdən (s) sonra dini rəhbərlik Allahın təyin etdiyi məsum imamlara məxsusdur.

Quran: Maidə, 5:55; Nisa, 4:59; Bəqərə, 2:124.

Şiə hədis mənbəyi: əl-Kafi, xüsusilə Kitab əl-Hüccə bölməsi. -- KIYÂME SÛRESİ | KÜRE Ansiklopedi
....
5. Məad (المعاد) — Axirət və dirilmə

İnsanlar ölümdən sonra dirildiləcək, əməllərinə görə hesaba çəkiləcək və Allahın hökmü ilə qarşılıq görəcəklər.

Quran: Həcc, 22:7; Yasin, 36:78–79; Zilzal, 99:6–8.

Şiə hədis mənbəyi: əl-Kafi, Kitab əl-İman vəl-küfr və Şeyx Səduqun əl-İtiqadat əsəri.

Bu beşlik İmamiyyə şiə alimlərinin sistemləşdirdiyi üsuluddin bölgüsüdür. -Al-Islam.org
...........

3. Şiə hədis kitablarında imanın mənası
Əl-Kafi — Kuleyni
Əl-Kafidə iman, küfr, vilayət, imamət və dini biliklə əlaqəli rəvayətlər toplanıb. İmam Baqirdən (ə) nəql olunan məşhur bir rəvayətdə İslamın beş əsas üzərində qurulduğu bildirilir: namaz, zəkat, oruc, həcc və vilayət. Bu rəvayət əl-Kafi, cild 3, səhifə 18-də göstərilir.

Burada bir fərqə diqqət etmək lazımdır: hədisdə sadalanan beş əməl İslamın praktiki dayaqlarını, yuxarıda sadalanan beş üsuluddin isə etiqadın əsaslarını ifadə edir.
........
Şeyx Səduq — Əl-İtiqadat və ət-Tövhid
Əl-İtiqadat: İmamiyyə şiə etiqadının əsas məsələlərini izah edir.

Ət-Tövhid: Allahın birliyi və sifətləri barədə rəvayətləri toplayır.

Əl-Kafi: İman, küfr, imamət və dini rəhbərlik barədə geniş hədis mənbəyidir.

Hədislərin hər birinin səhihliyi ayrıca araşdırılmalıdır; kitabda nəql olunması təkbaşına bütün rəvayətlərin səhih olması demək deyil.
...........
4. İmanın əsasları ilə bağlı mühüm Quran ayələri
Mövzu
Quran ayəsi

Allaha iman İxlas, 112:1–4

Mələklərə, kitablara və peyğəmbərlərə iman - Bəqərə, 2:285

Axirətə iman Bəqərə, 2:177
........
Allahın ədaləti - Nisa, 4:40

Peyğəmbərliyin sona çatması - Əhzab, 33:40

İmamət mövzusu - Bəqərə, 2:124

Allahın, Peyğəmbərin və ixtiyar sahiblərinin itaəti - Nisa, 4:59
.........
Ölülərin dirildilməsi - Həcc, 22:7

Nəticə: Quran imanın daha geniş çərçivəsini təqdim edir; İmamiyyə şiə məzhəbi isə öz etiqad sistemində tövhid, ədl, nübüvvət, imamət və məadı beş əsas kimi təsnif edir. Bu təsnifat Quran ayələrinin şiə hədisləri və kəlam ənənəsi əsasında şərhi ilə formalaşıb.\sualcavab.ge