Şiə və ƏHli sünnə mənbə və şəriət kitablaında CÜMƏ günü müstəhəb və sünnət olan əməllər hansılardır ?

Cümə günü İslamda çox fəzilətli gün sayılır. Əhli-sünnə və şiə mənbələrində bəzi əməllər ortaq şəkildə tövsiyə olunur, bəzilərində isə məzhəblərə xas əlavə əməllər vardır.
..........
1. Hər iki məzhəbdə ortaq və ən mühüm əməllər
- 1. Cümə qüslü almaq
Cümə günü qüsl almaq çox təkid olunmuş sünnə/müstəhəb əməldir.
..........
Əhli-sünnə mənbələrində Peyğəmbərin ﷺ:

“Kim cüməyə gəlirsə, qüsl alsın.”
buyurduğu rəvayət edilir.
....
Şiə fiqhində də Qüslül-Cümə müstəhəb qüsl olaraq qəbul edilir. Məsələn, Ayətullah Sistaninin fiqh kitabında onun vaxtı fəcrdən gün batana qədər göstərilir və zöhrə yaxın alınmasının daha yaxşı olduğu bildirilir.
Praktik olaraq: Cümə səhəri qüsl alıb təmiz paltar geyinmək çox gözəl əməldir.
.....
2. Təmiz və gözəl geyinmək, ətirlənmək
Peyğəmbərin ﷺ cüməyə hazırlaşarkən təmizlənmək, ətirdən istifadə etmək və gözəl geyinmək barədə tövsiyələri vardır. Səhih əl-Buxaridə cümə qüslü, ətirlənmək, məscidə erkən getmək və xütbəyə qulaq asmaq birlikdə zikr edilir.
Şiə mənbələrində də cümə günü təmiz, səliqəli olmaq və ətir vurmaq tövsiyə edilən əməllərdəndir. Al-Islam.org
........
3. Qur’an oxumaq
Cümə günü Qur’an tilavətini artırmaq çox gözəl əməldir.

Xüsusilə Kəhf surəsi (18-ci surə) həm sünni, həm də şiə ənənəsində cümə ilə əlaqələndirilir. Şiə mənbələrində cümə günü Kəhf surəsinin oxunması xüsusi olaraq qeyd edilir. Al-Islam.org
Əlavə olaraq Qur’anın istənilən surəsini oxumaq savabdır; əsas məsələ yalnız surəni sürətlə bitirmək yox, təfəkkür və əməl etməkdir.
.........
4. Peyğəmbərə ﷺ çoxlu salavat göndərmək
Cümə günü salavatı artırmaq hər iki ənənədə mühüm əməllərdəndir.

Şiə mənbələrində xüsusilə:

اللهم صل على محمد وآل محمد

— “Allahım, Məhəmmədə və Ali-Məhəmmədə salavat göndər”

demək cümə günü çox tövsiyə edilir. Şiə mənbələrində cümə əməlləri arasında Peyğəmbərə və Əhli-beytinə çoxlu salavat qeyd olunur.
Əhli-sünnə mənbələrində də cümə günü Peyğəmbərə ﷺ salavatı çoxaltmaq xüsusi olaraq təşviq edilir.
..........
5. Dua etmək
Cümə gününün ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri duanın qəbul olunduğu xüsusi bir saatın olmasıdır.

Əbu Hüreyrədən rəvayət edilən səhih Müslim hədisində Peyğəmbər ﷺ cümə günündə elə bir vaxt olduğunu bildirir ki, müsəlman həmin vaxt Allahdan xeyir istəsə, Allah ona verir.
Başqa səhih rəvayətlərdə bu vaxtın əsrdən sonra gün batana qədərki son hissədə axtarılması bildirilir.
Ona görə xüsusilə Əsr namazından sonra məğribə qədər dua, istiğfar və zikrlə məşğul olmaq çox gözəl fürsətdir.
........
6. Cümə namazına erkən getmək
Əhli-sünnə mənbələrində cümə namazına erkən getməyin böyük savabı barədə çox güclü rəvayətlər vardır. Hətta bir hədisdə məscidə gedərkən atılan hər addıma bir illik əməl savabı verildiyi bildirilir.
Məscidə erkən getmək, nafilə namaz qılmaq, Qur’an oxumaq, zikr etmək və xütbəyə diqqətlə qulaq asmaq cümənin əsas fəzilətlərindəndir.
.......
7. Xütbəyə sakitcə qulaq asmaq
Cümə xütbəsi zamanı danışmamaq və diqqətlə qulaq asmaq mühüm ədəblərdəndir.

Buxaridəki rəvayətdə cüməyə gələn şəxsin namaz qılması və imam xütbə verərkən sakit qalması qeyd edilir və bunun əvvəlki cümədən növbəti cüməyə qədər günahların bağışlanmasına səbəb olduğu bildirilir.
....
2. Şiə mənbələrində əlavə tövsiyə olunan əməllər
Şiə rəvayət və dua ənənəsində cümə gününün əməlləri daha genişdir. Bunlardan:

Qüslül-Cümə
çoxlu salavat
Qur’an oxumaq
Dua və istiğfar
Dua Kumeyl — cümə axşamı gecəsi
cümə gününə aid duaları oxumaq
İmam Hüseynin (ə) ziyarəti
sədəqə vermək
ailəyə və ehtiyacı olanlara daha çox ehsan etmək
qohumları ziyarət etmək
mömin qardaşların halını soruşmaq
dini elm öyrənmək
Təsbihati-Fatiməyi-Zəhra (s.ə) və digər zikrləri artırmaq
tövsiyə olunan əməllər kimi qeyd edilir. Al-Islam.org

Şiə mənbələrində cümə günü bəzi xüsusi surələrin oxunması da tövsiyə olunur; Kəhf, Rəhman, Səffat və digər surələr buna nümunədir.
.....
3. Əhli-sünnə mənbələrində xüsusilə vurğulananlar
Əhli-sünnə hədis mənbələrinə əsasən cümə günü belə bir ardıcıllıq çox gözəldir:

Qüsl almaq
Təmizlənmək və ətirlənmək
Ən gözəl/səliqəli paltarı geyinmək
Məscidə erkən getmək
Mümkündürsə piyada getmək
Məsciddə nafilə namaz və zikrlə məşğul olmaq
Xütbəyə diqqətlə qulaq asmaq
Cümə namazını qılmaq
Peyğəmbərə ﷺ çoxlu salavat göndərmək
Günün xüsusi dua saatını axtarmaq
Qur’an oxumaq, xüsusilə Kəhf surəsini
Sədəqə və yaxşılıq etmək.
Cümənin fəziləti barədə Səhih Müslimdə onun həftənin ən fəzilətli günlərindən biri olduğu bildirilir.Sunnah
...........
4. Sadə bir “Cümə günü proqramı”
Əgər məqsədiniz bir gün ərzində mümkün qədər çox savablı əməl etməkdirsə, bunu belə edə bilərsiniz:

Cümə səhəri:

Qüsl alın.
Təmiz paltar geyinin və ətirlənin.
2–4 rükət nafilə namaz qılın.
Qur’an oxuyun — xüsusilə Kəhf surəsi.
Çoxlu salavat deyin.
Cümə namazına yaxın:
...........
Məscidə erkən gedin.
Zikr və Qur’anla məşğul olun.
Xütbəyə diqqətlə qulaq asın.
Cümə namazını qılın.
Cümə namazından sonra:
..........
Dua və istiğfar edin.
Sədəqə verin.
Ailənizə yaxşılıq edin.
Qohum və möminlərin halını soruşun.
İmkan daxilində dini elm öyrənin.
Əsr–Məğrib arası:
...........
Bu vaxtı xüsusilə dua, salavat və istiğfara ayırın. Çünki sünni hədislərində duanın qəbul edildiyi saatın bu vaxtda olması xüsusilə vurğulanır.
....
Vacib bir qeyd
Burada “savablı əməl” ilə “vacib əməl”i ayırmaq lazımdır. Məsələn, cümə namazı müəyyən şərtləri daşıyan şəxslər üçün fiqhi baxımdan xüsusi hökmlərə malikdir; şiə və sünni məzhəblərində bəzi detalları fərqlənir. Qüsl, Kəhf surəsi, salavat, sədəqə və s. isə əsasən müstəhəb/fəzilətli əməllər kateqoriyasındadır.\sualcavab.ge