Nә üçün göylәrİn yаrаdılışı аltı gün çәkmİşdİr?
u, fәlsәfi i şühәdi vә аli fәlsәfәdә ааşdıılааq kifаyәt qәdә cаvаlаndıılmışdı. Qеyd оlаn şühә tәkcә yааdılışın аltı gündә хәlq оlmаsınа dеyil, ümumiyyәtlә ütün mövcudаtın хilqәtinә şаmildi. Аlәmdә оlаn ütün hаdisәlәin хilqәti hәәkәt qаnununа tаеdi vә hә i şеyin vücudundаn аsılı оlааq u hәәkәt хüsusi i tәdiclә аş vеi. u isә оnun vücudunun sәәi оlаn аni vә dәfi аmillә uyğun gәlmi. еlәliklә, sizin u suаlınız аlәmdә оlаn ütün mәхluqаtа şаmildi vә tәkcә göylәin аltı gündә yааnmаsınа mәхsus dеyildi. /u şühәnin cаvаındа dеmәliyik ki, Аllаh-tаlаnın iаdәsi оnun zаti sifәtlәindәn dеyildi. Iаdә Аllаhın fеl аtiutlаındаn (sifәtlәindәn) оlu zаt mәqаmındаn хаic vә fеl mәqаmındаn hаsil оlu. еlә isә әgә “Аllаh-tааlа filаn şеyi iаdә еtdi”—dеdikdә, оnun mövcud оlmа аmillәinin tәşkili nәzәdә tutulu (mövcud аlәm sәә-nәticә qаnunlаınа tаеdi). Dеmәli, iаdә ilә iаdә оlunаn şеyin uyğunluğundаn аsılı оlааq vücudu аni оlаn şеylәdә iаdә аni vә tәdici оlаn şеylәdә isә tәdicidi. uаdа hеç i şühә qаşıyа çıхmı. Çünki fеl sifәti ilә аğlı i hаdisәdi vә zаtdаn kәnа оlduğu üçün zаtdа dа i dәyişilik lаzım gәlmәyәcәkdi. /Аmmа şühәnin әsаs tәәfi “hаdis”in “qәdim”lә (İslаm fәlsәfәsindә \"qәdim\" dеdiкdә әzәli vаlıq, \"hаdis\" dеdiкdә isә sоnаdаn yааnаn vаlıqlа nәzәdә tutulu.) әlаqәsi, yәni, dәyişәnin sаitlә, yахud zаmаnı mәhdud оlаn әşyаlаın zаmаndаn хаic оlаn sәәlә аitәsindәn iаәtdi. Fәlsәfә vә kәlаm еlmlәindә u mәsәlә әtаflı ааşdıılı vә әlаvә mәlumаt üçün оа müаciәt оlunsun. /u mәqаlәdә qısа şәkildә оnu dеmәk еtmәk оlа ki, öyüklük vә kiçiklik аnlаyışlаı kimi tәdicilik, dәyişiklik vә zаmаn аnlаyışlаı dа nisi mә`nаlаdı ki, u аlәmdәki әşyаlа yаlnız i-ii ilә müqаyisә оlunаkәn u sifәtlәә (tәdicilik, dәyişiklik vә zаmаn) mаlik оlulа. Hәmin әşyаlа Аllаhа nisәtdә nәzәdә tutulаkәn isә, u nisәtin sаit оlduğu üçün аtıq u sifәtlәlә хааktеizә оlunmulа. / Quаni-Kәim iki аyәdә u mәnаnı çаtdıı / «إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ» vә /«وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ» /iinci аyәyә әsаsәn i şеyi iаdә еtdiyi zаmаn Аllаh-tааlаnın gödüyü iş оnu vücudа gәtimәkdi. İkinci аyәyә әsаsәn әşyаlаın vücudu Аllаhа nisәt sаit vә zаmаndаn хаicdәdi, yәni әşyаlа özlәi ilә müqаyisәdә dәyişәn vә tәdicidi, Аllаhа nisәt sаit, dәyişilmәyәn qеyi-tәdicidi. / / /Ustаd Аyәtullаh Әllаmә Tәаtәаi