Quran, hədis və şəriət kitablarında Allah evi hesab olunan Məscidin barəsində geniş araşdırma ....
Şiə mənbələri və fiqh baxımından məscidə hörmət (təzim, ehtiram) mövzusunu üç hissədə toplamaq olar: Qurandakı əsaslar, Əhli-beyt (ə) hədisləri və şəri hökmlər.
....
1. Quranda məscidə hörmət
«Məscidlər Allahındır»
Quranda buyurulur:
وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا
“Şübhəsiz, məscidlər Allahındır. Elə isə Allahla yanaşı heç kəsə dua etməyin.”
— Cinn, 72:18
Bu ayənin əsas mesajlarından biri budur ki, məscid adi bir məkan deyil; Allahın ibadətinə həsr olunmuş müqəddəs məkandır. Buna görə orada Allahın zikrinə, ibadətə və mənəvi ədəbə uyğun davranmaq lazımdır.
.....
Məscidlərin abadlaşdırılması
Allah-Təala buyurur:
إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ...
“Allahın məscidlərini yalnız Allaha və axirət gününə iman gətirən, namaz qılan, zəkat verən və yalnız Allahdan qorxan kəslər abad edərlər...”
— Tövbə, 9:18
...........
“İmarət/abadlaşdırmaq” yalnız bina tikmək demək deyil. Məscidi təmiz saxlamaq, namaz qılmaq, zikr etmək, onu qorumaq və hörmətini saxlamaq da onun abadlığının mənəvi tərəfləridir.
......
2. Şiə hədislərində məscidin məqamı
İmam Sadiqdən (ə): məscidlər Allahın evləridir
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur:
عَلَيْكُمْ بِإِتْيَانِ الْمَسَاجِدِ، فَإِنَّهَا بُيُوتُ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ
“Məscidlərə getməyinizə diqqət edin. Çünki onlar yer üzündə Allahın evləridir. Kim pak halda məscidə daxil olsa, Allah onu günahlarından pak edər... Orada çoxlu namaz və dua edin.”
Mənbə: əl-Əmali, Şeyx Səduq, səh. 293, hədis 8.
....
Bu hədis məscidə münasibətin əsasını çox gözəl göstərir: paklıq, ibadət, dua və mənəvi diqqət.
Məsciddə səs-küy və boş söhbət
Peyğəmbərdən (s) məscidlərin abadlığı barədə belə nəql edilir:
“Orada səslər ucaldılmamalı, batil işlərə qarışılmamalı, alver edilməməli və orada olduğunuz müddətdə boş sözlərdən çəkinilməlidir.”
Mənbə: Məkarim əl-Əxlaq, c. 2, səh. 374, hədis 2661.
.....
Buradan məscid ədəbini belə ümumiləşdirmək olar:
səs-küy yaratmamaq;
məscidi adi söhbət və əyləncə məkanına çevirməmək;
qeybət, təhqir və batil söhbətlərdən çəkinmək;
ibadət edənlərin rahatlığını pozmamaq;
məscidin təmizliyinə və əşyalarına diqqət etmək.
Məscidi sadəcə keçid yeri etməmək
Peyğəmbərdən (s) belə nəql olunub:
“Məscidləri sadəcə keçid yolu etməyin; orada iki rükət namaz qılın.”
Mənbə: Əmali əl-Səduq, səh. 344, hədis 1.
Bu, məscidə daxil olduqda onun ibadət məkanı olduğunu nəzərə almağın gözəl nümunəsidir.
..........
3. Şiə fiqhində məscidə hörmətlə bağlı əsas hökmlər
Burada konkret olaraq Ayətullah Sistaninin yayımlanmış fiqh hökmlərini nümunə götürürəm. Başqa mərceyi-təqlidə təqlid edirsinizsə, bəzi təfərrüatlar fərqlənə bilər.
1. Məscidi nəcis etmək haramdır
Məscidin:
döşəməsini,
tavanını,
damını,
daxili divarlarını,
qapı və pəncərələr kimi binanın hissələrini
nəcis etmək haramdır. Nəcis olduğunu bilən şəxs onun paklanmasına dərhal çalışmalıdır.
Həmçinin məsciddə istifadə olunan xalça, həsir və s. kimi əşyaların nəcis edilməsi də hökmlərə tabedir.
.....
2. Məsciddə nəcasət görən şəxs
Əgər insan məsciddə nəcasət görsə və onu aradan qaldıra bilirsə, məscidin paklanmasına tələsməlidir. Sistaniyə görə namaz vaxtının geniş olduğu halda məscidin təmizlənməsi namazdan əvvəl önə keçir.
Əgər özü təmizləyə bilmirsə və nəcasətin qalması məscidin hörmətsizliyinə səbəb olacaqsa, təmizlənməsinin təmin olunması üçün başqasına xəbər verməsi tələb oluna bilər.
.....
3. Nəcis əşyanı məscidə gətirmək
Nəcis bir şeyin məscidə aparılması məscidə hörmətsizlik (həks/هانت) doğurursa, haramdır. Sistani bu barədə hətta hörmətsizlik olmasa belə bəzi hallarda ehtiyat hökmü qeyd edir.
Məsələn, insanın paltarında yaradan gələn qan kimi normal şəkildə özü ilə gələn nəcasət ayrıca qiymətləndirilir.
......
4. Məscidə hörmətsizlik yalnız nəcasətlə məhdudlaşmır
Fiqhdə “hətki-hürmət” — məscidin hörmətini pozmaq ayrıca mühüm meyardır. Buna görə konkret bir hərəkət haqqında hökm verilərkən yalnız “halaldır/haramdır” sualı yox, həmin hərəkətin məscidin müqəddəsliyinə hörmətsizlik sayılıb-sayılmaması da nəzərə alınır.
Məsələn:
məscidi bilərəkdən çirkləndirmək;
ibadət edənləri qəsdən narahat etmək;
nalayiq davranış;
məscidin əşyalarına zərər vurmaq;
məscidi əyləncə və lağ obyektinə çevirmək
məscidin hörmətinə zidd ola bilər.
........
4. Heyz, nifas və cənabət məsələsi
Bu mövzuda xüsusi şəri hökmlər vardır.
Məsələn, Sistaniyə görə heyz halında olan qadının məscidə daxil olub orada qalması caiz deyil; həmçinin Məscidül-Həram və Məscidün-Nəbiyə daxil olmaq ayrıca qadağandır. Digər məsciddən bir qapıdan daxil olub digərindən çıxmaq, yəni orada qalmadan keçmək istisnadır.
Nifas hökmlərində də məsciddə qalmaq və bəzi daxilolma halları ilə bağlı eyni istiqamətdə hökmlər qeyd olunur.
......
5. Məscidə hörmətin praktik ədəbləri
Şəri vacib hökmlərlə yanaşı, müstəhəb və əxlaqi ədəb olaraq bunlara riayət etmək gözəldir:
Məscidə təmiz və səliqəli halda getmək.
Məscidə daxil olarkən dua etmək və Allahı zikr etmək.
İmkan olduqda iki rükət təhiyyətül-məscid namazı qılmaq.
Məsciddə yüksək səslə danışmamaq.
Qeybət, söyüş, təhqir və mənasız mübahisədən çəkinmək.
Məscidin təmizliyini qorumaq.
Zibil atmamaq.
Namaz qılanların qarşısından keçməməyə və onları narahat etməməyə çalışmaq.
Məscidin əşyalarına zərər verməmək.
Məscidi sırf görüş, söhbət və ya başqa dünyəvi məqsədlər üçün istifadə etməmək.
Bunların bir hissəsi birbaşa fiqhi qadağa, bir hissəsi isə məscid ədəbidir; ikisini bir-birindən ayırmaq vacibdir.
...........
Qısa nəticə
Quranın “Məscidlər Allahındır” prinsipi (72:18), Tövbə surəsinin 18-ci ayəsi və Əhli-beytdən (ə) gələn rəvayətlər birlikdə məscidin Allahın ibadətinə həsr edilmiş, xüsusi ehtiram tələb edən məkan olduğunu göstərir.\sualcavab.ge