Səbr nədir və Bəqərə surəsi 153 cü ayədə hansı iki yol insana səbr köməkçisi kimi tanıtdırılır ?
Bəqərə, 153-cü ayə Allah-Təala buyurur: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
Mənası: “Ey iman gətirənlər! Səbir və namaz vasitəsilə kömək diləyin. Həqiqətən, Allah səbir edənlərlədir.”
.........
Bu ayənin ardınca 154–157-ci ayələrdə Allah yolunda öldürülənlərin diri olması, insanların qorxu, aclıq, mal və can itkisi ilə imtahan olunması və belə hallarda səbir edənlərə müjdə verilməsi bəyan edilir. Buna görə 153-cü ayə xüsusilə imtahan, çətinlik və müsibətlər qarşısında insanın Allaha necə sığınmalı olduğunu göstərir.
............
1. “Səbir” nə deməkdir?
Şiə təfsirində səbir sadəcə “əziyyətə dözmək” mənasında deyil.
əl-Mizanın izahına görə, burada səbir insanı çaxnaşmadan, ümidsizlikdən və düzgün qərar vermək qabiliyyətinin itirilməsindən qoruyan mənəvi qüvvədir. Namaz isə insanın bütün işlərin həqiqi sahibi olan Allaha yönəlməsi və Ondan güc almasıdır.
صفحة القرآن الكريم
Deməli:
bəla gələndə ümidsizliyə düşməmək — səbirdir;
günah qarşısında özünü saxlamaq — səbirdir;
Allahın itaətində çətinliyə dözmək — səbirdir;
müsibət zamanı Allahdan üz döndərməmək — səbirdir;
hadisələrin qarşısında özünü itirməyib Allahın hökmünə təslim olmaq — səbirdir.
əl-Mizanda xüsusilə qeyd edilir ki, bu ayədə Allahın “səbir edənlərlə olması” Onun bütün məxluqatla olan ümumi elmi və hakimiyyətindən fərqli olaraq, xüsusi yardım və inayət mənasındadır.
ص
صفحة القرآن الكريم
..............
2. “Namazla kömək diləyin” nə deməkdir?
Ayədə “namaz qılın” deməkdən əlavə, “namaz vasitəsilə kömək diləyin” buyurulur.
Yəni insan ağır bir problemlə qarşılaşdıqda yalnız öz gücünə arxalanmamalıdır. Namaz vasitəsilə Allaha yönəlməli, Ondan güc, səbir, hidayət və çıxış yolu istəməlidir.
Bu məna Əhli-beyt (ə) rəvayətində çox gözəl şəkildə açıqlanır.
İmam Əli (ə) haqqında İmam Sadiqdən (ə) rəvayət
İmam Sadiq (ə) buyurur:
كان عليٌّ إذا أهاله شيءٌ فزع إلى الصلاة، ثم تلا هذه الآية: واستعينوا بالصبر والصلاة
Məna etibarilə:
“Əli (ə) bir şey onu qorxutduqda və ya ağır bir hadisə ilə qarşılaşdıqda namaza sığınardı, sonra bu ayəni oxuyardı: ‘Səbir və namaz vasitəsilə kömək diləyin.’”
Bu rəvayət əl-Kafidə nəql edilmişdir; əl-Mizan da ayənin “Bəhs-i rəvayi” hissəsində bu hədisi gətirir.
MadrasatAlwahy.org
.Bu çox mühüm bir dərsdir: İmam Əli (ə) çətinlik qarşısında ilk növbədə namaza sığınırdı.
......
3. İmam Sadiqdən (ə): “Səbir” burada oruc mənasında da işlənib
Şiə hədis mənbələrində İmam Sadiqdən (ə) bu ayə haqqında belə nəql edilir:
الصبر الصيام
Yəni:
“Səbir — orucdur.”
Davamında ağır müsibət baş verdikdə insanın oruc tutaraq Allaha sığınması tövsiyə olunur. Bu rəvayət əl-Kafi, Mən la yəhzuruhul-fəqih və Təfsir əl-Əyyaşidə nəql edilmişdir.
............
Burada mühüm bir məqam var: “səbir” sözünün bütün mənası yalnız oruc demək deyil. Rəvayət ayənin məfhumlarından birini — orucu — xüsusilə vurğulayır. Quranın ümumi istifadəsində səbir daha geniş anlayışdır.
....................
4. İmam Sadiqdən (ə): qəm və sıxıntı zamanı iki rükət namaz
Başqa bir rəvayətdə İmam Sadiq (ə) buyurur ki, insan dünya sıxıntılarından biri ilə qarşılaşdıqda:
dəstəmaz alsın,
məscidə daxil olsun,
iki rükət namaz qılsın,
namazda Allahdan dua etsin.
Sonra bu ayəyə istinad edilir:
“Səbir və namaz vasitəsilə kömək diləyin.”
Bu, ayənin gündəlik həyat üçün praktiki tətbiqidir.
.............
5. “Allah səbir edənlərlədir” — Allahın “olması” nə deməkdir?
Buradakı “məə” (مَعَ) — “ilə” sözü məkan mənasında başa düşülməməlidir.
Yəni Allah fiziki olaraq insanın yanında demək deyil. əl-Mizanda bu “birlik” Allahın xüsusi yardımı, inayəti, müvəffəq etməsi və insanı çətinliklərdə qoruması kimi izah edilir.
ص
صفحة القرآن الكريم
Başqa sözlə:
Səbir edən insan tək deyil.
Allah onun:
qəlbinə möhkəmlik verir,
doğru qərar verməsinə yardım edir,
ümidsizlikdən qoruyur,
çətinliyə dözmək gücü verir,
Allahdan uzaqlaşmamasına kömək edir.
.....................
6. Ayənin 154–157-ci ayələrlə əlaqəsi
153-cü ayəni tək oxumaqdan daha yaxşısı onu sonrakı ayələrlə birlikdə görməkdir:
153: Səbir və namazla Allahdan yardım istəyin.
154: Allah yolunda öldürülənləri “ölü” hesab etməyin; onlar diridirlər.
155: Sizi qorxu, aclıq, mal və can itkisi ilə imtahan edəcəyik.
156: Müsibət baş verəndə səbir edənlər deyirlər:
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
“Biz Allaha məxsusuq və Ona doğru qayıdacağıq.”
157: Belə insanların üzərinə Allahın salavatı, rəhməti və hidayəti vardır.
Deməli, ayələrin ardıcıllığı bizə çox dərin bir mənzərə göstərir:
İmtahan → səbir və namaz → “Biz Allaha məxsusuq” düşüncəsi → Allahın rəhməti və hidayəti.
...............
7. Şiə təfsirlərində ümumi nəticə
Feyz Kaşaninin əs-Safi təfsirində bu ayə günahlardan, nəfsin istəklərindən və çətinliklərdən səbir etmək və namazı Allahla rabitə vasitəsi kimi görmək istiqamətində izah olunur. Həmçinin İmam Sadiqdən (ə) səbir və müsibət haqqında rəvayətlər gətirilir.
.............
əl-Mizanın əsas vurğusu isə budur ki, insan qarşısına çıxan böyük sınaqlarda səbir vasitəsilə daxili tarazlığını qoruyur, namaz vasitəsilə isə özünü Allah-Təalaya bağlayır. Beləliklə, Allahın xüsusi yardımı ilə həmin çətinlikləri keçməyə hazır olur.
ص
صفحة القرآن الكريم
...........
Qısa şəkildə ayənin mesajı
“Çətinlik gələndə öz gücünə tək qalma. Səbir et, namaza sığın, Allahdan yardım istə. Çünki Allah səbir edənləri öz xüsusi yardımı ilə dəstəkləyir.”
Əsas şiə mənbələri
əl-Kafi, Şeyx Kuleyni — İmam Sadiqdən (ə) İmam Əlinin (ə) çətinlik zamanı namaza sığınması barədə rəvayət. Mənbədə cild 3, səh. 480 göstərilir.
Təfsir əl-Mizan, Əllamə Təbatəbai — Bəqərə 153–157.
ص
صفحة القرآن الكريم
Təfsir əs-Safi, Feyz Kaşani — Bəqərə 153 və əlaqəli rəvayətlər.
Təfsir əl-Əyyaşi — səbirin oruc kimi təfsir edilməsi və sıxıntı zamanı namazla Allaha sığınmaq barədə rəvayətlər. ...\sualcavab.ge