Allah Taalanın c.c nemətlərindən ehtiyac sahiblərinə yardım etməməyin təhlkükəsi haqda Qurani Kərimdə nə buyurulur ?

Bəqərə surəsi — 195-ci ayə Ərəb dilində: وَأَنفِقُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا تُلْقُوا۟ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوٓا۟ ۛ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ

Məna: “Allah yolunda xərcləyin və öz əllərinizlə özünüzü təhlükəyə atmayın. Yaxşılıq edin. Həqiqətən, Allah yaxşılıq edənləri sevir.”

Ayənin izahı
Ayədə üç mühüm əmr var:

1. “Allah yolunda xərcləyin” — وَأَنفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ

Burada insanın Allah rizası üçün malından xərcləməsi nəzərdə tutulur. Buraya Allah yolunda sədəqə, ehtiyacı olanlara yardım və dinin xeyrinə edilən halal xərclər daxildir.

2. “Özünüzü öz əllərinizlə təhlükəyə atmayın” — وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ

Bu ifadə çox geniş məna daşıyır. İnsan özünü bilərəkdən həlaka aparmamalıdır. İslam insanın canını qorumasını da mühüm prinsip kimi qəbul edir.

Bu hissənin təfsirində alimlər müxtəlif əlaqələr qeyd ediblər. Bəzi səhabələr ayəni Allah yolunda xərcləməyi tərk etməyin nəticələri ilə əlaqələndiriblər. Əbu Əyyub əl-Ənsari (r.a.) ayənin belə bir hadisə ilə bağlı izahını nəql etmişdir.

3. “Yaxşılıq edin” — وَأَحْسِنُوا

Ayənin sonunda çox geniş bir prinsip gəlir: ihsan. Yəni insan Allahla münasibətində, insanlarla rəftarında və gördüyü işlərdə gözəl davranmağa çalışmalıdır.

“Həqiqətən, Allah yaxşılıq edənləri sevir.”

Deməli, ayənin sonu əvvəlki əmrlərin ruhunu göstərir: malını Allah yolunda xərclə, özünü mənasız təhlükəyə atma və bütün bunları ihsanla et.

Təfsirlərdə ayənin izahı
İbn Kəsir
İbn Kəsir bu ayəni izah edərkən Əbu Əyyub əl-Ənsarinin nəql etdiyi rəvayəti qeyd edir. Rəvayətə görə, müsəlmanlar Mədinədə gücləndikdən sonra “mallarımızı qoruyub saxlayaq” deyə Allah yolunda mübarizə və xərcləməni tərk etməyi düşünmüşdülər. Bunun üzərinə “öz əllərinizlə özünüzü təhlükəyə atmayın” ayəsi ilə bağlı izah verilmişdir.

Bu baxımdan ayə “heç vaxt təhlükəli bir iş görmə” mənasında sadə bir ifadə deyil. Əsas məna Allah yolundakı məsuliyyəti və xərcləməyi tərk edərək özünü həlaka aparmaqdan çəkindirməkdir.

Təbəri
Məhəmməd ibn Cərir ət-Təbəri təfsirində səhabələrdən gələn müxtəlif rəvayətləri toplayır və ayənin mənasını Allah yolunda xərcləmədən çəkinərək özünü təhlükəyə salmaqla əlaqələndirən rəvayətləri nəql edir.

Buradan mühüm bir nəticə çıxır: ayəni yalnız “özünü fiziki təhlükəyə atma” kimi məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz.

.....
Ayə ilə əlaqəli hədislər
1. İnsanın özünə zərər verməməsi
Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur:

“Zərər vermək də yoxdur, zərərə zərərlə qarşılıq vermək də.”

Bu hədis İslam hüququnda çox məşhur olan “Lə dararə və lə dirar” prinsipinin əsas mənbələrindəndir.

Mənbə: İbn Macə, Sünən, 2340; Malik, Muvatta, “Əqdiyə”; Əhməd ibn Hənbəl, Müsnəd. Hədis müxtəlif yollarla rəvayət edilmiş və alimlər tərəfindən qəbul edilmişdir.

Bu prinsip Bəqərə 195-dəki “özünüzü təhlükəyə atmayın” ifadəsini anlamaqda mühüm kömək edir.
.............
2. Bədənin insan üzərində haqqı vardır
Peyğəmbər ﷺ buyurur:

“Sənin özünün də sənin üzərində haqqı vardır.”

Bu söz Salman əl-Farisinin (r.a.) Əbu Dərda (r.a.) ilə söhbətində söylədiyi, Peyğəmbərin ﷺ isə bunu təsdiqlədiyi məşhur hədisdə keçir:

“Rəbbinin sənin üzərində haqqı var, nəfsinin sənin üzərində haqqı var, ailənin sənin üzərində haqqı var. Hər haqq sahibinə haqqını ver.”

Peyğəmbər ﷺ buyurdu:

“Salman doğru söylədi.”

Mənbə: Səhih əl-Buxari, 1968; 6139.

Bu da göstərir ki, ibadət və Allah yolunda çalışma adı ilə insanın öz bədəninə və sağlamlığına bilərəkdən zərər verməsi İslamın ümumi prinsiplərinə uyğun deyil.
................
3. Allah yolunda xərcləməyin fəziləti
Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur:

“Sədəqə malı azaltmaz.”

Mənbə: Səhih Muslim, 2588.

Bu hədis Bəqərə 195-dəki “Allah yolunda xərcləyin” əmrinin ruhuna uyğundur. İnsan Allah rizası üçün verdikdə zahirən malından bir şey çıxır, lakin hədisdə bunun bərəkət və savab baxımından “azalma” olmadığı bildirilir.
.................
4. İhsanın əhəmiyyəti
Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur:

“Həqiqətən, Allah hər şeydə ihsanı vacib etmişdir.”

Hədisin davamında hətta heyvan kəsilərkən belə bunun düzgün və mərhəmətli şəkildə edilməsini əmr edir.

Mənbə: Səhih Muslim, 1955.

Bu, ayənin sonundakı “وَأَحْسِنُوا — İhsan edin” əmrini çox gözəl izah edir.
.........................
Ayənin əsas mesajı
Bəqərə 195-i bütöv şəkildə oxuduqda belə bir tarazlıq görürük:

Allah yolunda xərcləmək → özünü həlaka atmamaq → ihsanla davranmaq.

Yəni İslam nə xəsisliyi, nə də özünü düşünmədən məhv etməyi əmr edir. İnsan Allah yolunda malından verməli, öz canını qoruyaraq məsuliyyətli davranmalı və bütün işlərini ihsanla görməlidir.

Bir mühüm məqam da budur: “özünüzü təhlükəyə atmayın” ifadəsini yalnız “hər cür riskdən uzaq durun” kimi başa düşmək ayənin təfsir tarixindəki izahların hamısını əhatə etmir. Səhabələrdən gələn rəvayətlərdə ayənin Allah yolunda xərcləməyi və mübarizəni tərk etməklə əlaqələndirilməsi xüsusilə diqqət çəkir.\sualcavab.ge