Məhərrəmlik ayının birinci günü haqda şiə qaynaqlarında nələr nəql olunmuşdur ? Bir neçə nümunə hədislərlə
Şiə hədis və tarix qaynaqlarında Məhərrəm ayının birinci günü ilə bağlı bir neçə mühüm rəvayət və əməl nəql edilmişdir. Lakin qeyd etmək vacibdir ki, bu rəvayətlərin sənəd və etibarlılıq dərəcələri eyni deyil; bəziləri məşhur dua və ziyarət kitablarında yer almış, bəziləri isə zəif sənədli hesab edilmişdir.
........
1. İmam Hüseynin (ə) Kərbəlaya doğru hərəkətinin başlanğıcı
Tarixi mənbələrə görə, İmam Hüseyn ibn Əli hicri 60-cı ilin Məhərrəm ayının əvvəlində Kərbəlaya doğru irəliləyirdi və bu ay Aşura hadisələrinə aparan son mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul edilir. Buna görə şiə ənənəsində Məhərrəmin ilk günündən matəm əhval-ruhiyyəsi başlayır.
.........
2. Həzrət Zəkəriyyanın (ə) duasının qəbul olunması
Şiə dua kitablarında nəql olunur ki, Zəkəriyyə peyğəmbər Məhərrəmin birinci günü dua etmiş və Allah ona Yəhya peyğəmbərin müjdəsini vermişdir. Buna əsasən bəzi alimlər həmin gün oruc tutmağı və dua etməyi müstəhəb saymışlar. Bu məlumat xüsusilə Məfatihül-Cinan kimi əsərlərdə qeyd edilir.
...........
3. Məhərrəmin ilk günü üçün namaz və dualar
Şiə əməl kitablarında Məhərrəmin birinci gecəsi və birinci günü üçün xüsusi müstəhəb namazlar və dualar zikr edilir. Məsələn:
İki rəkət müstəhəb namaz qılmaq;
Allahdan ilin bəlalarından qorunma diləmək;
İmam Hüseynə (ə) və Kərbəla şəhidlərinə salam göndərmək;
Tövbə və istiğfar etmək.
..........
Bu əməllər əsasən dua və ziyarət məcmuələrində nəql olunmuşdur.
4. Yeni ilin başlanğıcı kimi
Hicri-qəməri təqviminə görə Məhərrəm ilin ilk ayıdır. Buna görə bəzi rəvayətlərdə ilin ilk gününü dua, sədəqə və saleh əməllərlə başlamaq tövsiyə edilmişdir. Şiə alimləri bu günü mənəvi hesabat və özünüislah üçün münasib fürsət kimi dəyərləndirmişlər.
..........
5. Matəm mövsümünün başlanğıcı
Şiə cəmiyyətlərində Məhərrəmin birinci günündən etibarən:
qara bayraqlar qaldırılır,
əza məclisləri təşkil edilir,
Kərbəla hadisələri xatırlanır,
Aşuraya hazırlıq başlanır.
Bu daha çox dini-mədəni ənənədir və müəyyən bir hədisdən çox, əsrlər boyu formalaşmış mərasim ənənəsinə əsaslanır.
..........
Şiə mənbələrindən (məsələn, İqbalül-Əmal, Məfatihül-Cinan, Biharül-Ənvar) Məhərrəmin birinci günü barədə nəql olunan hədislərin ərəb mətnini və tərcüməsini də təqdim edirik:
1. Reyyan ibn Şəbibdən İmam Rzadan (ə) nəql olunan hədis
Ərəb mətni
عَنْ الرَّيَّانِ بْنِ شَبِيبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا (ع) فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ، فَقَالَ لِي: يَا ابْنَ شَبِيبٍ، أَصَائِمٌ أَنْتَ؟ فَقُلْتُ: لَا. فَقَالَ: إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي دَعَا فِيهِ زَكَرِيَّا رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ: ﴿رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً﴾ فَاسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ ... فَمَنْ صَامَ هَذَا الْيَوْمَ ثُمَّ دَعَا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ كَمَا اسْتَجَابَ لِزَكَرِيَّا.
Tərcümə
Reyyan ibn Şəbib deyir:
Məhərrəm ayının ilk günü İmam Rzanın (ə) hüzuruna daxil oldum. Həzrət buyurdu: “Ey Şəbibin oğlu, orucluqsanmı?” Dedim: “Xeyr.” Buyurdu: “Bu elə bir gündür ki, Zəkəriyya (ə) həmin gün Rəbbinə dua edib dedi: «Ey Rəbbim! Mənə Öz tərəfindən pak bir nəsil bəxş et». Allah onun duasını qəbul etdi... Kim bu günü oruc tutub sonra Allahı çağırsa, Allah onun duasını da Zəkəriyyanın duasını qəbul etdiyi kimi qəbul edər.”
Mənbə
Iqbal al-A'mal, c. 3, Məhərrəmin birinci gününün əməlləri bölməsi.
Bihar al-Anwar, c. 98, s. 333-334 (Məhərrəmin birinci günü fəsli).
...........
2. Məhərrəmin birinci günü qılınan iki rükət namaz və dua
İmam Rzadan (ə) nəql edilir:
Ərəb mətni
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) إِذَا دَخَلَ الْمُحَرَّمُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَإِذَا فَرَغَ رَفَعَ يَدَيْهِ وَدَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ:
Sonra aşağıdakı duanı oxuyardı:
اللَّهُمَّ أَنْتَ الْإِلَهُ الْقَدِيمُ، وَهَذِهِ سَنَةٌ جَدِيدَةٌ، فَأَسْأَلُكَ فِيهَا الْعِصْمَةَ مِنَ الشَّيْطَانِ، وَالْقُوَّةَ عَلَى هَذِهِ النَّفْسِ الْأَمَّارَةِ بِالسُّوءِ، وَالِاشْتِغَالَ بِمَا يُقَرِّبُنِي إِلَيْكَ يَا كَرِيمُ...
(Dua çox uzundur və tam mətni Məfatihdə verilmişdir.)
Tərcümədən bir hissə
“İlahi! Sən qədim və əzəli Məbudsən. Bu isə yeni bir ildir. Bu ildə Səndən şeytanın şərrindən qorunmağı, nəfsi-əmmarəyə qalib gəlməyi və Sənə yaxınlaşdıran işlərlə məşğul olmağı istəyirəm...”
Mənbə
Mafatih al-Jinan, “Ə'malu əvvəli Muhərrəm”.
Iqbal al-A'mal, c. 3.
...........
3. İmam Rzanın (ə) Məhərrəmin başlanğıcı barədə hədisi
Ərəb mətni
كَانَ أَبِي إِذَا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ لَا يُرَى ضَاحِكًا، وَكَانَتِ الْكَآبَةُ تَغْلِبُ عَلَيْهِ حَتَّى تَمْضِيَ مِنْهُ عَشَرَةُ أَيَّامٍ، فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْعَاشِرِ كَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ يَوْمَ مُصِيبَتِهِ وَحُزْنِهِ وَبُكَائِهِ.
Tərcümə
İmam Rza (ə) buyurur:
“Atam (İmam Kazim) Məhərrəm ayı daxil olduqda heç vaxt gülərüz görünməzdi. Qəm-kədər ona hakim olardı. Bu hal Aşura gününə qədər davam edərdi. Onuncu gün isə onun müsibət, hüzn və ağlama günü olardı.”
Mənbə
Bihar al-Anwar, c. 44, s. 283.
Mafatih al-Jinan, Məhərrəm ayının fəzilətləri bölməsi.
............
4. İbn Tavusun nəql etdiyi Məhərrəmin ilk gecəsi və ilk günü haqqında rəvayət
Ərəb mətni
مَنْ صَلَّى هَذِهِ الصَّلَاةَ وَصَامَ غَدًا وَهُوَ أَوَّلُ يَوْمٍ مِنَ السَّنَةِ كَانَ مِنَ الْمُدَاوِمِينَ عَلَى الْخَيْرِ سَنَتَهُ كُلَّهَا، وَإِنْ مَاتَ فِي تِلْكَ السَّنَةِ دَخَلَ الْجَنَّةَ.
Tərcümə
“Kim bu namazı qılsa və sabahı – ilin ilk günü olan günü – oruc tutsa, bütün il boyu xeyir üzərində olar və əgər həmin il vəfat etsə, behiştə daxil olar.”
Mənbə
Iqbal al-A'mal, c. 3, s. 25-27.
Qeyd: Bu rəvayətlərin bir qismi dua və əməllər kitablarında (xüsusilə İbn Tavusun İqbalül-Əmalı və Şeyx Abbas Qumminin Məfatihül-Cinanı) nəql edilmişdir. \sualcavab.ge