Maidə surəsi 3-cü ayə, şiə təfisr kitablarında Qədir Xuma əlaqəli olduğu haqda etibarlı hədislər gəlmişdirmi ?
Əgər söhbət əvvəlki mesajlarda qeyd etdiyimiz kimi Maidə surəsinin 3-cü ayəsinin (“اليوم أكملت لكم دينكم...”) Qədir-Xum hadisəsi ilə əlaqəsindən gedirsə, şiə təfsirlərində bu barədə çoxlu rəvayətlər nəql edilmişdir. Aşağıda əsas mənbələrdən bir neçəsini ərəb mətni və izahı ilə təqdim edirəm.
............
1. Təfsir əl-Qummi
Təfsir əl-Qummi əsərində İmam Baqirdən (ə) nəql olunur:
Ərəb mətni:
«نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بَعْدَ مَا نَصَبَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) عَلِيًّا عَلَمًا لِلنَّاسِ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ، فَقَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ: الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ...»
Mənası:
“Bu ayə Allah Rəsulunun (s) Qədir-Xum günü Əlini (ə) insanlar üçün rəhbər təyin etməsindən sonra nazil oldu. Peyğəmbər buyurdu: «Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır». Bundan sonra Allah «Bu gün dininizi kamil etdim...» ayəsini nazil etdi.”
Mənbə: Təfsir əl-Qummi, c. 1, s. 170.
.....................
2. Əl-Kafi
Əl-Kafi kitabında İmam Sadiqdən (ə) nəql edilir:
Ərəb mətni:
«آخِرُ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ الْوَلَايَةُ، ثُمَّ أَنْزَلَ: الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ... فَلَا فَرِيضَةَ بَعْدَهَا»
Mənası:
“Allahın nazil etdiyi son vacib hökm vilayət idi. Sonra Allah «Bu gün dininizi kamil etdim...» ayəsini nazil etdi. Bundan sonra yeni bir vacib hökm nazil olmadı.”
Mənbə: Əl-Kafi, c. 1, Kitab əl-Hüccə.
İzah
Bu rəvayətdə imamət və vilayətin dinin kamilləşməsinin son halqası olduğu vurğulanır. Şiə alimləri ayədəki “əkməl-tu” (kamil etdim) ifadəsini imamətin elan olunması ilə əlaqələndirmişlər.
...............
3. Əl-İhticac
Əl-İhticac kitabında İmam Əlinin (ə) buyurduğu nəql edilir:
Ərəb mətni:
«فَلَمَّا نَصَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ (ص) بِغَدِيرِ خُمٍّ أَنْزَلَ اللَّهُ: الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ»
Mənası:
“Allah Rəsulu məni Qədir-Xumda (camaata) təqdim etdikdə Allah «Bu gün dininizi kamil etdim...» ayəsini nazil etdi.”
..................
4. Təfsir əs-Safi
Təfsir əs-Safi ayənin təfsirində əvvəlki rəvayətləri toplayaraq yazır:
Ərəb mətni:
«أَكْمَلَ اللَّهُ الدِّينَ بِوِلَايَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ»
Mənası:
“Allah dini Əmirəl-möminin Əli ibn Əbu Talibin vilayəti ilə kamil etdi.”
Mənbə: Təfsir əs-Safi, Maidə 3-cü ayənin təfsiri.
..................
Şiə təfsirlərində ayənin izahının xülasəsi
Şiə müfəssirləri ayənin üç hissəsinə diqqət çəkirlər:
«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ»
“Bu gün dininizi kamil etdim.”
— Din imamətin elan olunması ilə kamilləşdi.
«وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي»
“Nemətimi sizə tamamladım.”
— İlahi rəhbərlik neməti tamamlandı.
«وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا»
“İslamı sizin üçün din olaraq bəyəndim.”
— Vilayət və imamətlə birlikdə İslamın quruluşu tamamlandı.
............
Bununla yanaşı qeyd etmək lazımdır ki, bəzi sünni müfəssirlər ayənin Ərəfə günü nazil olduğunu qəbul etmiş, bəzi sünni hədis alimləri isə onun Qədir-Xumla əlaqəsini nəql etmişlər. Şiə təfsir ənənəsində isə məşhur görüş ayənin Qədir-Xum hadisəsindən sonra nazil olmasıdır.\sualcavab.ge