Mən kuntu Movla (Vilayət və İmamət) hədisinin mətni və mənası necə izah olunur ?
"Mən kuntu məvlahu..." (مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ) hədisi İslam tarixinin ən məşhur və ən çox nəql olunmuş hədislərindən biridir. Bu hədis Qədir-Xum Hadisəsi zamanı Peyğəmbərimizin (s) tərəfindən buyurulmuşdur.
.........
Hədisin tam mətni
Peyğəmbər (s) buyurdu:
«أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟»
"Mən möminlərə onların özlərindən daha artıq ixtiyar sahibi deyiləmmi?"
Camaat dedi:
«بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ»
"Bəli, ey Allahın Rəsulu!"
Sonra buyurdu:
«مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ، وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ، وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»
"Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır. İlahi! Onu sevəni sev, onunla düşmənçilik edənə düşmən ol, ona yardım edənə yardım et, onu tək qoyanı tək qoy."
..............
Mənbələr
Bu hədis çoxlu sünni və şiə mənbələrində nəql edilmişdir:
Musnəd Əhməd ibn Hənbəl, c. 4, s. 281
Sünən ət-Tirmizi, hədis 3713
Ən-Nəsai, Xəsais Əmirəl-Möminin Əli, s. 96
Əl-Müstədrək ələs-Səhiheyn, c. 3, s. 109
Tarix Dəməşq
Əl-Ġədir, c. 1
.............
Hakim Nişaburi hədis haqqında deyir:
"Bu hədis Şeyxeynin (Buxari və Müslimin) şərtlərinə görə səhihdir."
Zəhəbi də onun səhihliyini qəbul etmişdir.
"Mövla" sözünün mənası
Ərəb dilində "məvla" sözünün bir neçə mənası vardır:
Rəhbər
Sahib-ixtiyar
Ağa
Himayədar
Yardımçı
Dost
...................
Lakin hədisin kontekstində hansı mənanın nəzərdə tutulduğu əsas müzakirə mövzusudur.
..............
Şiə alimlərinin izahı
Şiə alimlərinə görə burada "məvla" sadəcə dost mənasında deyil, rəhbər və vəli mənasındadır. Bunun dəlilləri:
Hədisdən əvvəl Peyğəmbər (s):
«ألست أولى بالمؤمنين من أنفسهم؟»
ayəsindəki "övla" (daha artıq ixtiyar sahibi) məfhumunu xatırlatmışdır.
Minlərlə hacının istidə saxlanılması yalnız dostluğu elan etmək üçün məntiqli görünmür.
Bundan sonra müsəlmanlar Əli ibn Əbu Talib-i təbrik etmişlər.
O cümlədən Ömər ibn Xəttab belə demişdir:
«بَخٍّ بَخٍّ لَكَ يَا عَلِيُّ، أَصْبَحْتَ مَوْلَايَ وَمَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ»
"Təbrik olsun sənə, ey Əli! Bu gündən mənim və bütün mömin kişi və qadınların mövlası oldun."
Mənbə:
Musnəd Əhməd ibn Hənbəl, c. 4, s. 281
..................
Əhli-sünnə alimlərinin izahı
Əksər sünni alimləri hədisin səhih olduğunu qəbul etsələr də, "məvla" sözünü daha çox:
dost,
sevgi sahibi,
hörmətə layiq şəxs
kimi izah etmişlər.
Onların fikrincə, hədis Əli ibn Əbu Talib-in fəzilətini və ona məhəbbətin vacibliyini göstərir, lakin xilafətə açıq təyinat hesab edilmir.
....................
Nəticə
Bütün müsəlman məzhəbləri arasında ittifaq var ki:
"Mən kuntu məvlahu fə Əliyyun məvlahu" hədisi səhih və mötəbər hədisdir.
İxtilaf hədisin səhihliyində deyil, "məvla" sözünün mənasındadır:
Şiə alimləri: rəhbərlik və imamət elanıdır.
Əksər sünni alimləri: fəzilət və məhəbbət elanıdır.
Bu hədis İslam tarixində ən geniş şəkildə nəql olunmuş hədislərdən biri hesab edilir və yüzdən çox səhabə tərəfindən rəvayət edilmişdir.\sualcavab.ge