Həccətül-Vida dönüşündə baş verən hadisələri qısa şəkildə izahı ...

Peyğəmbər (s) hicrətin 10-cu ilində son həccini – Həccətül-Vidanı yerinə yetirdikdən sonra Mədinəyə qayıdırdı. Zilhiccə ayının 18-də Məkkə ilə Mədinə arasında yerləşən Qədir-Xum adlı məkanda böyük bir hadisə baş verdi. Peyğəmbər (s) karvanın dayanmasını əmr etdi və ayrılıb gedənlərin geri çağırılmasını istədi. Minlərlə hacının qarşısında xütbə oxudu.
..............
Xütbənin əsas məqamları

Peyğəmbər (s) əvvəlcə öz vəfatının yaxınlaşdığını xəbər verdi, sonra buyurdu:

«Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır.»
«اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ»

(“Allahım! Onu sevəni sev, ona düşmən olana düşmən ol.”)

Bu hədis çoxsaylı sünni və şiə mənbələrində nəql edilmişdir.
.............
Təbrik mərasimi

Xütbədən sonra bir sıra səhabələrin İmam Əlini (ə) təbrik etdiyi nəql olunur. Rəvayətlərdə Ömər ibn Xəttabın belə dediyi qeyd edilir:

«Bəxxin bəxxin ləkə yəbnə Əbi Talib! Əsbəhta və əmsəytə məvlə kulli möminin və möminəh.»

(“Təbrik olsun sənə, ey Əbu Talibin oğlu! Bu gündən bütün mömin kişi və qadınların mövlası oldun.”)

Qurani-Kərimlə əlaqələndirilən ayələr

Şiə təfsirlərində və bəzi sünni alimlərinin rəylərində Qədir-Xum hadisəsi ilə aşağıdakı ayələr əlaqələndirilmişdir:

Maidə 67:

«Ey Peyğəmbər! Rəbbindən sənə nazil ediləni çatdır...»

və

Maidə 3:

«Bu gün sizin dininizi kamil etdim...»
..........
Əhli-sünnə mənbələri

Qədir-Xum hadisəsi və «Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır» hədisi aşağıdakı sünni mənbələrdə nəql edilmişdir:

Musnəd Əhməd
Sünən ət-Tirmizi
Xəsaisu Əli
əl-Müstədrək
əl-Bidayə vən-Nihayə
Məcməuz-Zəvaid
Tarix Dəməşq
Usdul-Ğabə
.............
Nəticə

Tarixi baxımdan Qədir-Xum hadisəsinin baş verməsi həm şiə, həm də çoxlu sünni mənbələrində geniş şəkildə nəql edilmişdir və hadisənin özünün baş verməsi İslam tarixində ən çox rəvayət olunan hadisələrdən biri hesab edilir. İxtilaf əsasən Peyğəmbərin (s) «mövla» sözündən nə məqsəd daşıdığı barədədir.\sualcavab.ge