Qədir-Xum hadisəsinin tarixi və başvermə şəraiti haqda İslami tarix ktiablarında nələr gəlmişdir ?

Qədir-Xum hadisəsi hicrətin 10-cu ilində, Zilhiccə ayının 18-də, Peyğəmbərin (s) son həcc səfərindən (Həccətül-Vəda) qayıdarkən baş vermişdir. Tarixçilərin çoxuna görə bu tarix miladi 632-ci ilin mart ayına təsadüf edir.
............
Hadisənin baş verdiyi yer

Qədir-Xum Məkkə ilə Mədinə arasında, Cöhfə (əl-Cuhfə) yaxınlığında yerləşən bir məntəqə idi. Bu yer müxtəlif bölgələrə gedən yolların ayrıldığı bir qovşaq olduğundan, həccdən qayıdan müsəlmanların ayrılmamışdan əvvəl son dəfə birlikdə toplana biləcəyi məkan sayılırdı.
...........
Başvermə şəraiti

Peyğəmbər (s) Həccətül-Vədanı tamamladıqdan sonra on minlərlə müsəlmanla birlikdə Mədinəyə qayıdırdı. Karvan Qədir-Xuma çatdıqda Peyğəmbərə (s) aşağıdakı ayənin nazil olduğu nəql edilir:

«Ey Peyğəmbər! Rəbbindən sənə nazil ediləni çatdır. Əgər bunu etməsən, Onun risalətini çatdırmamış olarsan...» (Maidə, 5:67).
.............
Bundan sonra Peyğəmbər (s) irəlidə gedənlərin geri qaytarılmasını, geridə qalanların isə gözlənilməsini əmr etdi. Günün isti vaxtında böyük bir toplantı təşkil olundu və Peyğəmbər (s) xütbə oxudu.

Xütbənin əsas məzmunu
...........
Xütbənin sonunda Peyğəmbər (s) İmam Əlinin (ə) əlini qaldıraraq buyurdu:

«مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ»

“Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır.”

Sonra belə dua etdi:

«اللهم والِ من والاه وعادِ من عاداه...»

“İlahi! Onu sevəni sev, ona düşmən olana düşmən ol...”

Hadisənin əhəmiyyəti

Şiə məzhəbində Qədir-Xum İmam Əlinin (ə) Peyğəmbərdən (s) sonra ümmətin rəhbəri və imamı olaraq təqdim edilməsi kimi qəbul edilir və Zilhiccə ayının 18-i Qədir bayramı kimi qeyd olunur.

Əhli-sünnə alimləri də Qədir-Xum hadisəsinin baş verdiyini və “Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır” hədisinin nəql olunduğunu qəbul edirlər; lakin bu hədisin mənası və siyasi-dini nəticələri barədə fərqli şərhlər mövcuddur.\sualcavab.ge