Tövbə sadəcə “üzr istəmək”-dirmi yoxsa insanın qəlbən dəyişməsi deməkdirmi ?
Tövbə (peşman olub günahdan dönmək) və Allaha qayıdış Quranda və Ahlulbayt mənbələrində ən çox vurğulanan mövzulardandır. Şiə hədislərində tövbə sadəcə “üzr istəmək” deyil, insanın qəlbən dəyişməsi, günahı tərk etməsi və Allahla əlaqəsini yenidən qurması kimi izah olunur.
....
Quranda tövbə və Allaha qayıdış
Allahın rəhmətindən ümid kəsməmək
Quran belə buyurur:
“De: Ey özlərinə qarşı həddi aşmış bəndələrim! Allahın rəhmətindən ümidinizi kəsməyin. Həqiqətən Allah bütün günahları bağışlayar...”
— Zümər 39:53
Bu ayə şiə alimləri tərəfindən “ən çox ümid verən ayə” kimi qeyd edilir.
.........
Səmimi tövbə
Quranda “tövbeyi-nəsuh” — yəni səmimi və həqiqi dönüş qeyd olunur:
“Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi tövbə edin...”
— Təhrim 66:8
........
Şiə təfsirlərində bunun mənası:
günahı tərk etmək,
peşman olmaq,
bir daha qayıtmamağa qərar vermək,
insanların haqqını qaytarmaqdır.
Allah tövbə edənləri sevir
“Həqiqətən Allah çox tövbə edənləri və pak olanları sevər.”
— Bəqərə 2:222
Bu ayə göstərir ki, tövbə edən insan Allahın məhəbbətinə yaxınlaşır.
......
Şiə hədislərində tövbə
Şiə hədislərinin əsas mənbələri:
Al-Kafi
Bihar al-Anwar
Nahj al-Balagha
Man La Yahduruhu al-Faqih
İmam Əlinin (ə) tövbə haqqında sözü
.......
Ali ibn Abi Talib buyurur:
“İstiğfar (bağışlanma diləmək) yüksək məqam sahiblərinin dərəcəsidir.”
Sonra izah edir ki, həqiqi tövbənin 6 şərti var:
keçmişə peşman olmaq,
günahı tərk etmək,
insanların haqqını qaytarmaq,
vacibləri yerinə yetirmək,
haramdan yaranmış mənəvi çirki itaətlə təmizləmək,
itaətin çətinliyini dadmaq.
Bu hədis Nahj al-Balagha əsərində məşhurdur.
....
İmam Sadiqin (ə) hədisi
Ja'far al-Sadiq buyurur:
“Günahdan tövbə edən kəs, günah etməmiş kimidir.”
Bu hədis şiə mənbələrində çox nəql olunur və Allahın rəhmətinin genişliyini göstərir.
...
Başqa bir hədisdə:
“Allah tövbə edən mömini, səhrada itirdiyi miniyini tapan adamdan daha çox sevinclə qarşılayar.”
Bu məna həm şiə, həm sünni rəvayətlərdə mövcuddur.
......
Tövbənin mərhələləri (şiə əxlaqında)
Şiə alimləri — xüsusilə Allama Tabatabai və Ayatollah Khomeini — tövbəni belə izah ediblər:
1. Oyaniş
İnsan günahını anlayır.
...
2. Nədəmət
Qəlbdə peşmanlıq yaranır.
....
3. Tərk
Günahı dayandırır.
...
4. Qərar
Bir daha etməməyə niyyət edir.
5. İslah
Əməllərini düzəldir, haqqı qaytarır.
......
Quran bunu belə bildirir:
“Kim tövbə edib saleh əməl etsə, həqiqətən o, Allaha gözəl dönüş etmiş olar.”
— Furqan 25:71
.......
Şiə dualarında tövbə
Al-Sahifa al-Sajjadiyya kitabında tövbə haqqında çox təsirli dualar var.
Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin belə dua edir:
“İlahi! Sən tövbə qapısını bəndələrinə açdın və onu qəbul edəcəyinə söz verdin...”
Şiə irfanında bu dualar qəlbin yumşalması və Allaha yaxınlaşmaq üçün çox mühüm sayılır.
.........
Tövbənin qəbul olunmasına mane olan şeylər
Hədislərdə qeyd olunur:
zülm və haqq yemək,
təkəbbür,
günahı kiçik görmək,
tövbəni gecikdirmək,
ümidsizlik
insanı Allahdan uzaqlaşdırır.
.........
İmam Əli (ə):
“Ən böyük günah, sahibinin kiçik saydığı günahdır.”
Tövbə üçün əməli yol
........
Şiə alimlərinin tövsiyə etdiyi sadə yol:
Dəstəmaz almaq
2 rükət tövbə namazı qılmaq
“Əstəğfirullahə rabbi və ətubu ileyh” demək
Günahı tərk etmək
İnsan haqqı varsa qaytarmaq
Quran oxumaq və dua etmək
........
Xüsusilə:
Dua Kumayl
Dua Abu Hamza al-Thumali
Munajat al-Taibin\sualcavab.ge