Allahın məxluqat aləminə mərhəməti izah Quran və hədislər güzgüsündə necə təsvir olunur ?

İslam düşüncəsində (xüsusilə Qurani-Kərim və şiə hədis ənənəsində) Allahın məxluqata mərhəməti (rəhmət) əsas və mərkəzi bir anlayışdır. Bu mövzu həm yaradılışın səbəbi, həm də onun davamlılığının izahı kimi təqdim olunur.
....
1. Quranda Allahın mərhəmətinin əsaslığı
Quranda Allahın iki əsas sifəti çox tez-tez birlikdə işlədilir:
“Rəhman və Rəhim” – sonsuz və daim mərhəmət edən.

“Mənim rəhmətim hər şeyi əhatə etmişdir.” (Əraf 7:156)
Bu ayə göstərir ki, Allahın mərhəməti yalnız möminlərə deyil, bütün varlıqlara şamildir.

“Rəbbin öz üzərinə rəhməti yazmışdır.” (Ənam 6:54)
Yəni Allah özünə “rəhmət”i bir qanun kimi vacib etmişdir – bu, İlahi lütfün sabitliyini göstərir.

“Biz səni aləmlərə rəhmət olaraq göndərdik.” (Ənbiya 21:107)
Peyğəmbər (s) özü də ilahi rəhmətin təcəssümü kimi təqdim olunur.

Bu ayələrdən anlaşılır ki, yaradılışın özü cəza və ya qəzəb üzərində yox, rəhmət üzərində qurulub.
.......
2. Şiə hədislərində rəhmət anlayışı
Şiə hədis ədəbiyyatında (xüsusilə İmam Cəfər Sadiq (ə) və digər imamlar vasitəsilə) Allahın rəhməti iki əsas istiqamətdə izah olunur:
...
a) Rəhmətin qəzəbi üstələməsi
Məşhur hədislərdə deyilir:

“Allahın rəhməti Onun qəzəbindən öndədir.”

Bu fikir belə başa düşülür:
Kainatda əsas prinsip cəza deyil, bağışlanma və lütfdür. Cəza isə istisna və ədalətin tələb etdiyi haldır.
.........
b) Yaradılışın səbəbi kimi rəhmət
Şiə mənbələrində (məsələn, “əl-Kafi” kimi hədis toplusunda) belə məzmunlu rəvayətlər var:

Allah məxluqları “boş yerə” və ya ehtiyacdan deyil, öz rəhmətini təcəlli etdirmək üçün yaratmışdır.

Yəni yaradılış:

Allahın ehtiyacından deyil

Onun kamil sifətlərinin (rəhmət, kərəm, feyz) təzahüründən yaranır

.......
3. İlahi rəhmətin təzahürləri
Qurani və şiə baxışına görə Allahın mərhəməti üç əsas formada görünür:
...
1. Yaradılışın özü
Varlıq vermək ən böyük lütfdür. Heç olmayanı var etmək rəhmətin başlanğıcıdır.
....
2. Rizq və davamlılıq
Hər canlıya həyatını davam etdirməsi üçün imkan verilir:

ruzi

şərait

qorunma sistemi (təbiət qanunları)

....
3. Hidayət (doğru yol göstərmək)
Ən yüksək mərhəmət insanın mənəvi yolunu göstərməkdir:

peyğəmbərlər

kitablar

ağıl və vicdan

Şiə təlimində bu xüsus xüsusilə vurğulanır: insan yalnız maddi yox, mənəvi yönü ilə də ilahi rəhmətin ünvanıdır.
.....
4. Nəticə
Quran və şiə hədislərinə görə:

Allahın əsas sifətlərindən biri sonsuz rəhmətdir

Yaradılışın özü bu rəhmətin nəticəsidir

Qəzəb və cəza var, amma onlar ikinci dərəcəli və ədalətə bağlıdır

Kainatın ümumi “tonalığı” qorxu deyil, ümid və lütfdür\sualcavab.ge