İnsan azadlığı və Allaha bəndəlik prinsipini necə izah etmək olar ?!

İslam düşüncəsində “azadlıq” (hürriyyət) və “bəndəlik” (qulluq, ubudiyyət) bir-birinə zidd deyil. Əksinə, Qurana görə insan Allahın bəndəsi olduqda nəfsin, şəhvətin, qorxunun və insanların əsarətindən azad olur. Yəni həqiqi azadlıq Allahdan başqasına qul olmamaqdır.
....
Qurandan ayələr
1. İnsan yalnız Allaha bəndə olmaq üçün yaradılıb
Quran, Zariyat 51:56:

“Mən cinləri və insanları yalnız Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım.”

Bu ayə göstərir ki, insanın əsas məqsədi Allahla əlaqə qurmaq və Ona qulluq etməkdir. İslamda bəndəlik alçalmaq deyil, yaradılış məqsədini tapmaqdır.
......
2. Nəfsə qul olmaq həqiqi əsarətdir
Quran, Furqan 25:43:

“Öz nəfsini özünə tanrı edən şəxsi gördünmü?”

Bu ayədə insanın Allahdan uzaqlaşıb öz həvəsinə tabe olması gizli bir köləlik kimi təqdim edilir.
.........
3. Allah insanı ağır yüklərdən azad edir
Quran, Əraf 7:157:

“(Peyğəmbər) onların ağır yüklərini və boyunlarındakı zəncirləri götürər.”

Burada ilahi rəhbərliyin insanı mənəvi və ictimai əsarətdən qurtarması vurğulanır.
........
4. Dində məcburiyyət yoxdur
Quran, Bəqərə 2:256:

“Dində məcburiyyət yoxdur.”

Bu ayə İslamda iman seçiminin zorla deyil, şüur və iradə ilə olmasını göstərir.
.........
Hədislərdə azadlıq və bəndəlik
1. İnsanların qulu olmayın
Ali ibn Abi Talib buyurur:

“Allah səni azad yaratdığı halda başqasının qulu olma.”

Bu söz İslam düşüncəsində mənəvi azadlığın əsas ifadələrindən sayılır.
......
2. Həqiqi əsir kimdir?
Muhammad buyurur:

“Sənin ən böyük düşmənin iki böyrünün arasındakı nəfsindir.”

Yəni insanı əsir edən əsas qüvvə xarici deyil, nəfs və idarə olunmayan ehtiraslardır.
........
3. Qulun ən yüksək məqamı
Quran, İsra 17:1-də Peyğəmbər üçün “bəndəsi” ifadəsi işlədilir:

“Öz bəndəsini gecə vaxtı aparan Allah pakdır…”

Quranda Peyğəmbərin ən şərəfli məqamlarından biri “Allahın bəndəsi” adlandırılmasıdır. Bu, bəndəliyin dəyərini göstərir.
......
İslam fəlsəfəsində əlaqə
İslam alimləri deyirlər:

Nəfsə qul olan insan zahirdə azad olsa da daxilən əsirdir.

Allaha bəndə olan insan isə zahirdə məsuliyyət daşısa da ruhən azaddır.

İnsan ya Allaha itaət edir, ya da başqa şeylərin — pulun, şöhrətin, ehtirasın, qorxunun — əsiri olur.

Xüsusilə Ali ibn Abi Talib və sufi alimləri “ubudiyyət içində hürriyyət” anlayışını çox vurğulayıblar.

....
Qısa nəticə
İslamda:

azadlıq = Allahdan başqasına qul olmamaq,

bəndəlik = insanın Allahla mənəvi bağ qurması,

həqiqi hürriyyət isə nəfs və dünyanın əsarətindən qurtuluş sayılır.\sualcavab.ge