Quran insanın nəfsi haqqında nə buyurur və bu insan həyatına necə təsir edir?

İslamda — xüsusilə Qur'an və şiə mənbələrində — “nəfsdən Allaha tərəf yol” insanın heyvani və eqoist meyllərdən çıxıb mərifət, təqva və yaxınlıq məqamına yüksəlməsi kimi izah olunur. Bu yol mərhələli bir mənəvi səfərdir.
....
Qurana görə yol
1. Nəfsi tanımaq və onunla mübarizə
Quran nəfsin insanı aşağı çəkən tərəfini göstərir:

“Həqiqətən, nəfs pisliyi çox əmr edər...”
— Qur'an

Bu ayə göstərir ki, insan öz daxili meyllərini nəzarətsiz buraxsa, şəhvət, qəzəb, təkəbbür və dünya bağlılığı onu Allahdan uzaqlaşdırar.
Şiə hədislərində buna “böyük cihad” deyilir.
Imam Ali ibn Abi Talib buyurur:

“Ən güclü insan nəfsinə qalib gələndir.”

.........
2. Tövbə və qəlbin oyanışı
Allaha tərəf dönüş tövbə ilə başlayır:

“Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi tövbə edin.”
— Qur'an

Şiə irfanında deyilir ki, tövbə sadəcə günahı tərk etmək deyil; qəlbin istiqamətini dəyişməkdir.
Imam Ja'far al-Sadiq buyurur:

“Tövbə edən, günahı olmayan kimidir.”

.........
3. Zikr və qəlbin saflaşması
Quran qəlbin Allah zikri ilə dirildiyini bildirir:

“Agah olun! Qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə aram tapar.”
— Qur'an

Bu mərhələdə insan:

namaza diqqət edir,

haramdan uzaqlaşır,

zikr və dua ilə qəlbi yumşaldır,

riya və təkəbbürlə mübarizə aparır.

Şiə ənənəsində xüsusilə:

“La ilahə illəllah”

salavat

istiğfar

gecə namazı

nəfsin saflaşması üçün mühüm vasitələr sayılır.
...........
4. Nəfsin mərhələləri
Quran və şiə irfanında nəfsin bir neçə halı qeyd edilir.
Əmmarə nəfsi
Pisliyə çağıran nəfs.
Ləvvamə nəfsi
Özünü qınayan vicdanlı nəfs.

“And içirəm özünü qınayan nəfsə...”
— Qur'an

Mütməinnə nəfsi
Allahda aram tapmış nəfs.

“Ey aram tapmış nəfs!
Rəbbinə dön — O səndən razı, sən də Ondan razı olaraq.”
— Qur'an

Bu, mənəvi yolun yüksək məqamıdır.
.......
Şiə hədislərində Allaha gedən yol
Özünü tanımaq
Imam Ali ibn Abi Talib buyurur:

“Özünü tanıyan Rəbbini tanıyar.”

Şiə alimləri bunu belə izah edir:
İnsan öz acizliyini, ehtiyacını və faniliyini dərk etdikcə Allahın qüdrətini anlayır.

Dünya bağlılığını azaltmaq
Imam Ali ibn Abi Talib:

“Dünya sevgisi bütün xətaların başıdır.”

Məqsəd dünyanı tərk etmək deyil; qəlbin əsir olmamasıdır.
.......
İxlas
Imam Ja'far al-Sadiq buyurur:

“Əməli saflaşdırmaq onu çox etməkdən çətindir.”

Yəni yolun əsası zahiri çoxluqdan çox, ixlasdır.
...
Şiə irfanında praktiki yol
Bu yol adətən belə təsvir olunur:

Tövbə

Vaciblərə riayət

Günahı tərk

Halal ruzi

Zikr və dua

Gecə ibadəti

Nəfs mühasibəsi

İxlas

Allah sevgisi

Təvəkkül və razılıq

........
Əhli-beyt dualarında bu yol
Xüsusilə:

Sahifa al-Sajjadiyya

Dua Kumayl

Munajat Sha'baniyya

nəfsin təmizlənməsi və Allaha yaxınlaşma mövzularını çox dərin şəkildə izah edir.
Məsələn, “Münacati-Şəbanıyyə”də belə deyilir:

“İlahi! Qəlbimi Sənə tərəf tam yönəlt.”

.......
Yolun xülasəsi
Quran və şiə hədislərinə görə:

yol insanın öz nəfsi ilə mübarizəsindən başlayır,

tövbə və zikrlə davam edir,

ixlas və mərifətlə dərinləşir,

Allah sevgisi və qəlb aramlığı ilə kamilləşir.

Bu yolun məqsədi sadəcə savab toplamaq deyil; insanın Allahla canlı mənəvi bağlılıq tapmasıdır.\sualcavab.ge