Tovhidin qismləri hansılardır ? Quran ayələri və hədislərlə izahı

Tövhidin mənası
“Tövhid” sözü ərəb dilində “vahid bilmək”, “tək qəbul etmək” mənasını verir. İslam etiqadında isə Allahı zatında, sifətlərində, ibadətdə və hakimiyyətdə tək bilməkdir. Tövhid dinin əsasıdır və bütün peyğəmbərlərin dəvətinin mərkəzidir.
Qurani-Kərimdə Tövhid
....
1. Allahın birliyi

Allah-Taala buyurur:

“De: O Allah birdir.”
— Qurani-Kərim, 112:1

Bu ayə tövhidin ən açıq və qısa bəyanıdır. Allah zatında təkdir, Onun bənzəri və şəriki yoxdur.
.........
2. İbadətdə yalnız Allah
Allah buyurur:

“Səndən əvvəl göndərdiyimiz bütün peyğəmbərlərə vəhy etdik ki, Məndən başqa məbud yoxdur. Elə isə yalnız Mənə ibadət edin.”
— Qurani-Kərim, 21:25

Bu ayə göstərir ki, bütün peyğəmbərlərin əsas çağırışı tövhid olmuşdur.
...........
3. Şirk ən böyük zülmdür
Allah-Taala buyurur:

“Həqiqətən, Allaha şərik qoşmaq böyük zülmdür.”
— Qurani-Kərim, 31:13

Şirk — Allahın haqqını başqasına verməkdir. Buna görə Quranda ən böyük günah sayılmışdır.
..........
Tövhidin qisimləri
Alimlər tövhidi müxtəlif şəkildə izah etmişlər. Ən məşhur bölgü belədir:
....
1. Tövhidi-Zati
Allahın zatı təkdir, Onun oxşarı yoxdur.

“Onun heç bir bənzəri yoxdur.”
— Qurani-Kərim, 42:11

........
2. Tövhidi-Sifati
Allahın sifətləri Onun zatından ayrı deyildir. Elm, qüdrət, həyat və digər kamal sifətləri sonsuzdur.
İmam Əli (ə) buyurur:

«كَمَالُ التَّوْحِيدِ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ»
“Tövhidin kamalı Ondan (məxluqat sifətləri kimi) sifətləri uzaq bilməkdir.”
— Nəhcül-Bəlağə

Yəni Allahın sifətləri məxluqların sifətləri kimi məhdud və sonradan yaranmış deyildir.
......
3. Tövhidi-Əfali
Həqiqi təsir sahibi Allahdır. Bütün qüdrətlər Ona bağlıdır.
Allah buyurur:

“Sizi də, etdiklərinizi də Allah yaratmışdır.”
— Qurani-Kərim, 37:96

........
4. Tövhidi-İbadi
İbadət yalnız Allaha məxsusdur.
إِيَّاكَنَعْبُدُوَإِيَّاكَنَسْتَعِينُإِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُإِيَّاكَنَعْبُدُوَإِيَّاكَنَسْتَعِينُ

“Yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik.”
— Qurani-Kərim, 1:5

.........
Hədislərdə Tövhid
1. İmam Cəfər əs-Sadiq (ə)

«مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ فِي شَيْءٍ أَوْ مِنْ شَيْءٍ أَوْ عَلَى شَيْءٍ فَقَدْ أَشْرَكَ»
“Kim Allahın bir şeyin içində, bir şeydən və ya bir şeyin üzərində olduğunu güman etsə, şirk etmiş olar.”
— ət-Tövhid, bab 9, hədis 1

..........
2. Peyğəmbərdən (s)

«أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ قَوْلُ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ»
“Ən üstün ibadət ‘La ilahə illəllah’ deməkdir.”
— Biharul-Ənvar, c. 81, s. 211

.....
3. İmam Əli (ə)

«أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ»
“Dinin əvvəli Allahı tanımaqdır.”
— Nəhcül-Bəlağə

İmam sonra buyurur ki, Allahı tanımağın kamalı Onu təsdiq etmək, təsdiqin kamalı isə tövhiddir.
.......
Tövhidin insan həyatına təsiri
Tövhid:

insanı qorxudan azad edir;

yalnız Allaha bağlayır;

riya və təkəbbürü məhv edir;

təvəkkül və ixlas yaradır;

ibadətə ruh verir.

..........
İmam Əli (ə) buyurur:

«ثَمَرَةُ التَّوْحِيدِ الْإِخْلَاصُ»
“Tövhidin bəhrəsi ixlasdır.”
— Ğurərul-Hikəm\sualcavab.ge