Feildə Tövhid deyildikdə Allah Taala c.c yaradılışda təsirini Quran və hədislərdə necə izah olunur ?!
Tövhid fi-əfʿal (feildə tövhid) o deməkdir ki, kainatda baş verən bütün işlərin həqiqi təsir edəni yalnız Allahdır. Başqa səbəblər (insan, təbiət və s.) isə Onun izni və iradəsi ilə vasitədir. Yəni nə “tam müstəqil səbəblər var” (şirk), nə də “insanın heç rolu yoxdur” (cəbr) — orta yol qəbul olunur.
Aşağıda QuRAN VƏ HƏDİSLƏRDƏ FEİLDƏ TÖVHİDİ İZAH EDİRİK :
...
📖 Tövhid fi-əfʿal Quranda
1. Həqiqi fail Allahdır
📖 Ənfal 17
وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ
📍 Tərcümə:
“Sən atmadın (ey Peyğəmbər) atdığın zaman, lakin Allah atdı.”
👉 Burada əməl zahirdə Peyğəmbərə ﷺ, həqiqətdə isə Allaha nisbət verilir.
....
2. Hər şeyin yaradıcısı Allahdır
📖 Zumər 62
اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ
📍 Tərcümə:
“Allah hər şeyin yaradıcısıdır.”
...
3. Qüvvə yalnız Allahdandır
📖 Kəhf 39
لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ
📍 Tərcümə:
“Qüvvə yalnız Allahın köməyi ilədir.”
...
4. İnsan istəyi Allahın iradəsinə bağlıdır
📖 İnsan 30
وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ
📍 Tərcümə:
“Siz istəməzsiniz, Allah istəməyincə.”
...
📜 Tövhid fi-əfʿal hədislərdə
🌙 Şiə mənbələri
...
1. Orta yol (nə cəbr, nə təfviz)
📚 əl-Kafi, Şeyx Kuleyni, c.1
لَا جَبْرَ وَلَا تَفْوِيضَ بَلْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْنِ
📍 Tərcümə:
“Nə məcburiyyət var, nə də tam ixtiyarın Allaha həvalə olunması; əksinə, iki iş arasında bir işdir.”
....
2. Allah hər işin səbəbidir
📚 Biharul-Ənvar
أَبَى اللَّهُ أَنْ يُجْرِيَ الْأَشْيَاءَ إِلَّا بِأَسْبَابٍ
📍 Tərcümə:
“Allah istəmişdir ki, işləri yalnız səbəblər vasitəsilə icra etsin.”
...
3. Əməllərin Allahla əlaqəsi
📚 Nəhcül-Bəlağə
كُلُّ قَائِمٍ فِي سِوَاهُ مَعْلُولٌ
📍 Tərcümə:
“Allahdan başqa hər bir mövcud səbəblidir (asılıdır).”
...
☀️ Əhli-sünnə mənbələri
4. Hər şey Allahın təqdirilədir
📚 Səhih Müslim, Kitab əl-Qədər, hədis 2655
كُلُّ شَيْءٍ بِقَدَرٍ
📍 Tərcümə:
“Hər şey qədər (Allahın təqdiri) ilədir.”
...
5. Qüdrət yalnız Allahdandır
📚 Səhih Buxari, Kitab əd-Dəavat
لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ
📍 Tərcümə:
“Güc və qüvvə yalnız Allahdandır.”
...
🌟 Tövhid fi-əfʿalın düzgün anlayışı
👉 Allah həqiqi təsir edəndir
👉 İnsan seçim sahibidir, amma müstəqil deyil
👉 Səbəblər var, lakin Allahın izni ilə təsirlidir
👉 Bu, insanı:
şirkdən qoruyur
təvəkkülə aparır
məsuliyyət hissini saxlayır
...
🕊️ Qısa xülasə
👉 “Əməllər bizimdir, amma təsir Allahdandır.”
👉 “Səbəblərə sarıl, amma qəlbini Allaha bağla.”\SUALCAVAB.GE