İBADƏTİN HƏQİQƏTİ NƏDİR?

span style="font-size12pt;"İadət müxtəlif mə’na və əlaqələə malik olu, genişlik axımından i-iindən fəqləni /1. İadət, Allah qaşısında kiçilməklə ica olunan i əməldi və zatən, Allahdan qeyisi ilə ağlılığı yoxdu. Məsələn, namaz, ouc, həcc və s. /2. İadət, Allaha yaxınlaşmaq məqsədi ilə ica olunan əməldi. Onun ilk ünvanı əndələ da ola ilə. Məsələn, xüms, zəkat, cihad və s. /3. İadət, düzgünlüyü Allaha yaxınlaşmaq məqsədindən olmasa da, Ona yaxınlaşma üçün ica olunan əməldi. Əgə insan istənilən i halal işi Allahın azılığını qazanmaq üçün ica edəsə, u iş iadət hesa oluna. /4. İadət, itaətini müstəqil şəkildə vaci ildiyin valığa itaət etməkdi. u işdə pəəstiş məqsədi olmasa da, onu iadət hesa etmək ola. /Mümkündü ki, iadət sözünü lüğətləə əsasən aaşdısaq, onun müxtəlif mə’nalaı ilə qaşılaşaq və u mə’nalaın ii o iindən daha dolğun göünsün. Amma u kitada izim məqsədimiz, ayı-ayı kəlmələin lüğət mə’nalaı ətafında geniş müzakiə açmaq deyil. İadətin Allaha yaxınlaşma yolu olduğunu deyəkən nəqli yox, əqli dəlillədən nəticə çıxamışıq. /Atıq süuta yetmiş, istifadə edə iləcəyimiz mətlələ aşağıdakıladı /1. İnsan, öz ixtiyai həəkəti ilə kamilliyə yetişməli olan i mövcuddu. Onun əsl hədəfə çatması, azad və agah seçimindən asılıdı. /2. Onun ixtiyaında olan təii və fiti qüvvələ, kamilliyə çatmaq üçün istifadə etməli olduğu vasitələdi. u vasitələin heç ii yaasız və atıq deyil. /3. İnsanın əsl hədəfi Allaha yaxınlıqdı və yaxınlığın həqiqəti Allah ilə vücudi əlaqədən iaətdi. /4. elə i məqsədə doğu həəkət, insan uhundan aş qaldıan atini i həəkətdi. u həəkətin maddiyyatla heç i əlaqəsi yoxdu. /Öncə dedikləimizdən aşağıdakı nəticələi alııq Əvvəla, insanın kamilləşməsi, onun yalnız müsət fəaliyyətləindən asılıdı. ütləə iadəti, zalıma itaəti tək etmək Allaha yaxınlaşma yolu hesa olunmu. Çünki mənfini tək etmək yaxşı iş hesa olunsa da, müsətə əaə deyil. /İkincisi, hə i fəaliyyət o zaman təkamül istiqamətində yönəli ki, son məqsədlə müsət əlaqədə olsun. /Üçüncüsü, elə i aitəni ilavasitə qəl, uh, mə’nəviyyat daiəsində axtamaq ola. Ona göə də, əsl iadət azad və agah şəkildə, fiti istəyə çatmaq üçün ica olunan fəaliyyətdi. /Dödüncüsü, insanın digə fəaliyyətləi uyğun qəl fəaliyyətinə ağlı olmaqla, təkamül yoluna yönəlməlidi. u istiqamətdən kənaa yönəlmiş qüvvələ, əsl məqsədə müxalifdi və onlaın dayandıılması zəuidi. Digə i təəfdən, hə hansı dayandıılmış qüvvə insan üçün itkidi. Demək yeganə doğu yol, ütün qüvvələi təkamül istiqamətinə yönəldi, onlaa iadət əngi veməkdi. elə olsa, heç i qüvvə hədə getməz və insanın ixtiya daiəsi Allahın istədiyi genişliyə çata. /i qup insan u qənaətdədi ki, təkamül insan qəlindən Allaha istiqamətləndiyi üçün ütün həyat fəaliyyətləindən üz döndəi, ütün insanlala əlaqəni kəsmək və xəlvət i guşəyə çəkiləək, iadətə məşğul olmaq lazımdı. u insanla insanlığın son məqsədini düzgün tanısala da, u məqsədə apaan yolu düzgün seçməmişlə. Onla insanın i sıa uhi xüsusiyyətləini nəzədən qaçımışla. /Diqqət olunmalıdı ki, insanın digə valıqladan üstünlüyü, təkamül yolunu azad şəkildə seçə ilməsidi. İnsan üçün nəzədə tutulmuş kamillik, yalnız ziddiyyətlə və çəkişmələ ağuşunda əsəyə gəli və u məqama çatmış insan, mələkdən üstün olu. İnsanın cəmiyyətdən uzaqlaşması onun ixtiya və müaizə meydanını daaldı, i çox təəqqi yolunda qımızı işıq yandıı. /unu da nəzədən qaçımaq olmaz ki, insanlaın tutumu və iste’dadı müxtəlifdi. Hə i insan öz qüvvəsinə uyğun meydan seçməlidi. Hə quş qatal kimi zivəyə qalxa ilməz. Hə idmançı dünya çempionu ola ilməz. Hə halda, düzgün təkamül yolu ütün qüvvələə meydan açan tədici inkişafdı./span