Duanın qəbul olmasında olan maneələr nədİr?

Dua və Allaha yalvaış, islam cəmiyyətləin nuaniliyinin amilləindən iidi. Dua həmişə u cəmiyyətin təavət, şadlıq və ümidvalığına səə olmuşdu. i təəfdən duanın qəul olunmasının şətləini ilmək və digə təəfdən duanın qəul olmasının maneələini tanımaq u dəyəli sünnətin canlanması üçün təsilidi.\"Allaha yalvaışın\" hə i şəaitdə nəticəli olduğuna axmayaaq, ondan tam şəkildə nəticə əldə etmək istəsək, onun şətləini və qaydalaını nəzədə tutmaqla yanaşı, maneələə və duanı həqiqi təsiindən uzaqlaşdıa ilən hə i şeyə kifayət qədə diqqət etməli, onlaı aadan qaldımaqda səy göstəməliyik. /u kiçik yazıda ikinci ölməyə, yəni duanın qəul olunmasının maneələinə ötəi işaə edəcəyik. Duanın qəul olmasının maneələini saymazdan öncə şəəfli əl-Mizan kitaından dəyəli i söz nəql etməyimiz münasidi \"Həqiqi dua fiti dillə olunan dua həmişə qəul olunmuş və u qaydada heç i vaxt hə hansı i uyğunsuzluq olmamışdı. Dualaının qəul olmasında iki amil vadı ki, onladan ii olmadıqda dua qəul olmaz və onla aşağıdakıladan iaətdi /1- Həqiqi istək olmaması üzündən Dua edən, səhvən - özünə aydın olmayan i mətləi, ya i şeyi istəyi ki, onun həqiqətinə vasa, onu istəməz. Məsələn, dua edən, i kəsin xəstə olduğunu güman edi onun üçün Allahdan şəfa istəyi. Haluki, xəstənin ömü aşa çatı və u zaman onun üçün şəfa istəmək mənasızdı. elə olduqda Allahdan onu diiltməyi istəməlidi. O, dua vasitəsi ilə ölünün diilməsinə ümidsiz olduğuna göə, həqiqi şəkildə onu istəmi. Ələttə, əgə i şəxs peyğəmələ kimi, elə i ümidlə dua etsə, qəul oluna. /2- İstək həqiqidi, lakin həqiqətdə Allahdan istənilməyi; məsələn, i şəxs Allahdan i istək istəyi, amma adi səələlə (müşkülünü həll edəcəyini güman etdiyi qeyi- eal işlələ istəyinin yeinə yetəcəyinə üək ağlayı. elə olduqda o istəyi həqiqi şəkildə Allahdan istəmək deyil; çünki dualaı qəul edən Allahdı və O, hə hansı i işi səələin iştiakı ilə etmi. Deməli, dua edənlədən u iki qup, üəkdə deyil, yalnız dildə xalis dua edilə.(1) /Duanın qəul olmasında olan maneələ /1- Allahdan qeyisinə ümid əsləmək. /Duanın qəul olunmasında ən öyük maneə, Allahdan aşqa i kəsə və ya i şeyə ümid ağlayı və müstəqil şəkildə ona yalvamağımızdı. /Həzət Sadiq (ə) uyudu /“Əgə sizlədən ii Allahdan istədikləinin hamısını ona veilməsini istəsə, gəək ütün camaatdan ümidini kəssin; Allahdan qeyisinə ümidva olmasın. Allah onun həqiqətən də elə olduğunu gödükdə onun istədikləini veə.”(2) /2-Günah Allahın göstəişləinə itaətsizlik duanın qəul olunmasının ciddi maneələindən iidi. Allahın əndələi günaha təəf atdığı hə addımla, Allahdan i addım uzaqlaşı və ununla da özləini dualaının qəul olmasından məhum edilə. İmam aqi (ə) u aədə uyuu /“əndə Allahdan i istək istəyi və onu tezliklə, yaxud təxilə yeinə yetimək Allahın şəninə aiddi. əndə isə i günaha aludə olu; Allah təala da mələyə deyi Onun istəyini yeinə yetimə və onu (istəyindən) məhum et! Çünki o, özünü mənim qəzəimə tuş edi, məhumiyyətə düça oldu.”(3) /Hədislədə duanın qəulunun qaşısını alan əzi günahlaa işaə olunu Nümunə olaaq u hədisləin iini uada veiik.İmam Səccad (ə) uyuu /“Duanın qəul olmamasına səə olan günahla unladan iaətdi Pis niyyət; mənəvi natəmizlik; dini qadaşlala ikiüzlülük; duanın qəul olunmasına inanmamaq; vaxtlaı keçənədək vaci namazlaı təxiə salmaq; sədəqə və xeyi işlə öyük Allaha yaxınlaşmağı tək etmək; koud və nalayiq sözlələ danışmaq.(4) /Əmiəlmöminin Əli (ə) duanın qəul olunmasında günahın təsiini elə uyuu /“Qaşısını günahlala ağladığın halda, duanızın gec qəul olmasını düşünməyin.”(5) /3- Əm il-məuf və nəhy ənil-münkəi tək etmək. /u iki dini qanunu tək edənləin dualaı qəul olmayacaq. Necə ki, islam peyğəməi (s) u aədə uyumuşdu /\"Yaxşı işləə dəvət edin və pis işlədən çəkindiin, yoxsa (elə etmədiyiniz təqdidə) Allah sizlədən ən pisinizi, ən yaxşınıza həvalə edə və sizin ən yaxşılaınız (onun əleyhinə) dua edələ, lakin qəul olunmaz\".(6) /4- Zülm və aşqalaının haqqlaına təcavüz etmək. /aşqalaının hüququna təcavüz etmək duanın qəul olunmasının aşqa i maneələindəndi. i çox hədislədə u mətləə təkid olunu /Əli (ə) uyuu /...إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْحَى إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ع قُلْ لِلْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي غَيْرُ مُسْتَجِيبٍ لِأَحَدٍ مِنْكُمْ دَعْوَةً وَ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِي قِبَلَهُ مَظْلِمَه /“Allah, Məyəm oğlu İsaya vəhy edi uyudu əni-isailin öyükləinə de Mən sizlədən, yaxud aşqa yaatdıqlaımdan oynunda aşqasının haqqı olan i kəsin duasını heç vaxt qəul etməyəcəm.”(7) /5- Haam qazanc /Əziz islam peyğəməi (səlləllahu ələyhi və alihi) uyuu /إِنَّ الْعَبْدَ لَيَرْفَعُ يَدَهُ إِلَى اللَّهِ وَ مَطْعَمُهُ حَرَامٌ فَكَيْفَ يُسْتَجَابُ لَهُ وَ هَذَا حَالُه /Həqiqətən əndə yediyi haam olduğu halda (dua üçün) əlini Allah dəgahına uzadı. elə i halda onun duası necə qəul olsun?!(8) /Həmçinin Allah hədisi-qüdsidə uyuu /فمنک الدعاء و علیّ الاجابة فلا تحجب عنی دعوة الا دعوة آکل الحرام /ّ”Dua etmək səndən, qəul etmək isə məndəndi. Deməli, haam yeyənin duasından aşqa, heç i dua mənə ötülü qalmaz.”(9) /6- Qəflət və xəəsizlik. /Əziz islam peyğəməi (səlləllahu ələyhi və alihi) uyuu /أعلموا أنّ اللّه لا يستجيب دعاء من قلب غافل لاه‏ /“ilin ki, Allah qafil və xəəsiz üəkdən heç i dua qəul etməz.”(10) /7- Allahın hikməti ilə müxalifət etmək /əzən insan məlumatsızlığı üzündən Allahdan, onun hikməti və məsləhəti ilə uyğun olmayan i şey istəyi, una göə də onun duası qəul olmu. İmam Əli (ə) u aədə uyuu /إِنَّ كَرَمَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ لَا يَنْقُضُ حِكْمَتَهُ فَلِذَلِكَ لَا تقَعُ الْإِجَابَةُ فِي كُلِّ دَعْوَة /“Həqiqətən Allahın səxavəti onun hikmətini pozmasın deyə hə dua qəul olunmaz.”(11) /Allah təala öz xeyixahlıq və hikmətini elə xatıladaaq uyuu /عَسى‏ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُون /“əzən xoşlamadığınız i şey sizin üçün xeyili, əzən də xoşladığınız i şey sizin üçün zəəli ola ilə.(Onu) Allah ili, siz ilməzsiniz.”(12) /8- Allahın əmləinə əməl etməmək. /u zəmində i çox hədislə vadı ki, əziləinə işaə ediik /i hədisdə İmam Sadiqdən (ə) oxuyuuq /“Död dəstənin dualaı qəul olunmaz. Evdə otuu “ey Allah mənə uzi ve” deyən şəxsin duası, Allah ona uyuu Sənə çalışmağı əm etmədimmi? -Qağış edən avadı olan şəxsin duası; Allah ona uyuu /“Onun işini sənin ixtiyaında qoymamışammı”? Mal-dövlətini faydasız tələf edəək, “ey Allah, mənə uzi ve!” deyən şəxsin duası. (Allah) ona uyuu “Sizə xəcləinizdə ota həddi aşmamağı əm etmədimmi”? Şahid tutmadan aşqasına oc vei ocu danılan i mal sahiinin duası. Allah ona uyuu “oc veəkən şahid tutmağı sənə əm etmədimmi”?(13) /9- Üəyin xəyanəti. /i nəfə Əlidən (ələyhis-salam) souşu Allah ( (ادْعُوني‏ أَسْتَجِبْ لَكُم “dua edin, qəul edim” uyuduğu halda, izim duamız niyə qəul olmu? O həzət uyudu “Çünki,sizin üəyiniz səkkiz yedə xəyanət etdi /inci Siz Allahı tanıdınız, lakin onun haqqını yeinə yetimədiniz. Deməli, u tanımaq sizin üçün faydasız oldu. /İkinci Peyğəməə iman gətidiniz, sona onun sünnəti ilə müxalifət etdiniz. Onun şəiətinə əhəmiyyət vemədiniz. Sizin imanınızın faydası nə oldu?! /Üçüncü Siz nazil olan kitaı oxudunuz, (سمعنا و اطعنا) “eşitdik və itaət etdik” dediniz, lakin ona əməl etmədiniz. Sona da (onunla) müxallifət etdiniz. /Dödüncü Atəşdən qoxduğunuzu dediniz. Haluki, həmişə günah etməklə ona yaxınlaşısınız. Sizin qoxunuz necə oldu?! /eşinci Cənnətə ağlı olduğunuzu dediniz. Haluki, həmişə işləinizlə ondan uzaqlaşısınız. u necə ağlılıqdı?! /Altıncı Allahın nemətləindən istifadə etdiniz, lakin şük etmədiniz. /Yeddinci Allah sizi şeytanla düşmənlik etməyə çağıdı /(إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا) “Həqiqətən də şeytan sizin düşməninizdi, elə isə onunla düşmən olun.”(14) Haluki, siz sözdə onunla düşmənçilik etdiniz, əməldə isə onunla dostluq planı çəkdiniz. /Səkkizinci Siz həmişə aşqalaının nöqsanlaını gödünüz və onlaı danladınız. Haluki, özünüz danlaq və məzəmmətə layiq idiniz. elə olduqda sizin hansı duanız qəul olsun?! Haluki, u işləinizlə duanın qəul qapılaını öz üzünüzə ağlamısınız.”(15) /Yaxşı insanlaın dualaının qəul olmaması /əzən yaxşı insanlaın dualaı da qəul olunmu. Haluki, deyilmiş maneələin heç ii yoxdu. u duala toplanmış ahalı şeylə kimi qiyamətdə onlaa çatacaq. /Allahın elçisi (s) uyuu /يدخل الجنّة رجلان كانا يعملان عملا واحدا فيرى احدهما صاحبه فوقه فيقول يا ربّ، بما اعطيته و كان عملنا واحدا؟ فيقول اللَّه تبارك و تعالى سألنى و لم تسألنى /“Əməlləi əaə olan iki nəfə cənnətə daxil olala. Amma ii, digəinin məqamını ondan üstün olduğunu göü deyə İlahi! izim əməlləimizin əaə olmasına axmayaaq nəyə göə u məqamı ona vemisən? Allah təala cava veə (Ona göə ki,) o, məndən istədi sən isə istəmədin.”(16) /aşqa i hədisdə İmam Sadiq (ə) uyuu /انّ المؤمن ليدعو اللَّه عز ّو جلّ في حاجته فيقول عزّ و جلّ اخّروا اجابته شوقا الى صوته و دعائه‏ /“Möminin i istəyi olduqda Allahı çağıa, Allah onun səsini və duasını eşitmək istədiyi üçün (mələkləə) deyə Onun duasının qəulunu təxiə salın”!(17) / /Qeydlə /1) ”Əl-Mizan” c. 2, səh 43, /2) ”Kafi” c 2, səh. 148. /3) ”ihaul-ənva” c 73, səh 329, hədis11. /4) Həmin mənə, səh 376. /5) “Ğuəul- hekəm” c 6, səh 302. /6) ”ihaul-ənva” c 75, səh 311. /7) ”Əl-xisal” səh 337, hədis 40. /8) ”İşadul-qulu” səh 149. /9) ”ihaul-ənva” c 93, səh 373, hədis 16. /10) Həmin mənə, səh 321, hədis 31. /11) “Ğuəul- hekəm”hədis 3478. /12) əqəə suəsi, 216-cı ayə. /13) “Üsuli-kafi”c. 2, səh. 511 /14) Fati suəsi, 6-cı ayə /15) “Səfinətül-iha”, dua. /16) “ihaül-ənva”, c. 93, səh. 302 /17) Üsuli-kafi, c.3, səh. 479. / /