CƏHƏNNƏMİN YARANIŞ FƏLSƏFƏSİ NƏDİR?

Allah-təala cəhənnəmi yaatmasaydı nə oladı? Cəhənnəmin yaadılması zəui idimi? /Əslində, ehişt və cəhənnəm i ipin iki ucu kimidi ii vasa, o ii də olmalıdı. İnsan azaddı və u iki sonluğu zəui edən də insanın azadlığıdı. ehişt doğu yolu seçmiş azad insanın mükafatı, cəhənnəm isə şə yolu seçmiş azad insanın cəzasıdı. İnsanın azad şəkildə seçim apaması üçün onun qaşısında ən azı iki yol olmalıdı. Əgə qaşıda daim yalnız i yol vasa insanın azadlığının heç i mə`nası yoxdu. Əgə qaşıdakı yolladan yalnız ii ilə getməyə imkan vasa insan yenə də azad deyil. Çünki u iki halda insan iadəsindən asılı olmayaaq addım atı. /Allah-təala insanı azad, muxta yaatmışdı. Həm yaxşılığa, həm də pisliyə meyl onun daxilindədi. Yaxşılığı seçən yaxşılığa, pisliyi seçən pisliyə çatmalıdı. Əgə u iki qup insanın aqiəti eyni olsaydı, ilahi ədalətdən danışmağa dəyməzdi. /Demək, insanın qaşısında iki yol va. u yolladan ii onu Allah xəlifəsi məqamına, digəi ən alçaq səviyyəyə apaı. iinci yol gecə iadələi, əndəlik, ilahi əmləə itaətdən iaətdi. u yolun sonu ehişt, misilsiz ne`mətlə və nəhayət, “Allahla göüş”dü. “Saleh əndələ üçün hazılananlaı nə i göz gömüş, nə i qulaq eşitmiş, nə də i qəl duymuşdu.” /“Qaf” suəsində uyuulu “Onla üçün istədikləi hə şey vadı.” /İkinci yolun sonu cəhənnəm, ilahi əza, yandııcı od, ən alçaq mətəəyə süqutdu. u yolun sonuna çatmış insan elə peşman olu ki, hətta “kaş topaq olaydım” deyi. /İnsan iki yol ayıcındadı; i yol kamal və sonsuz səadətə, digəi isə alçaqlıq və ədəxtliyə apaı. İnsan u məqamda olduqca ehtiyatla qədəm götüməlidi. Məhz u ehtiyatlılıq “təqva” adlanı. /əli, Allah-təala insanı yaatmış və yaxşılıqla pisliyi ona tanıtmışdı “And olsun nəfsə və onu nizama salana, sona da ona günahkalığı və pəhizkalığı ilham edənə.” /Doğu yolu seçənlə mükafata, yanlış yolu seçənlə isə cəzaya çatacaqla “Yaxşı iş göənlə on qat atıq mükafata çatacaq, pis iş göənlə həmin qədə (günahlaı qədə) cəzalandıılacaqla və onlaa zülm edilməz.” /