Dəstəmaz necə alınır?

ildiyimiz kimi, dəstəmaz namazın müqəddimati işləindən iidi. “Maidə” suəsində u haqda uyuulu /يَا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اِذاقُمْتُمْ اِليَ الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ اَيْدِيَكُمْ اِليَ الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُوُوسِكُمْ وَ اَرْجُلَكُمْ اِليَ الْكَعْبَيْنِ /“Ey iman gətiənlə! Namaz üçün ayağa qalxdıqda, üzünüzü və əlləinizi - disəyə qədə - yuyun, aşınıza və ayaqlaınıza kə`eynə qədə məsh edin.”( “Maidə” suəsi, ayə 6.) /iinci cümlədə “əydi” sözü işlənmişdi. u söz əə dilində “əl” sözünün cəm fomasıdı. “Yəd” sözü əə dilində müxtəlif mə`nalada işlədili. Məsələn ə`zi vaxtla yalnız amaqlaa, ə`zi vaxtla iləkdən amaqlaa qədə olan hissəyə, ə`zi vaxtla disəkdən amaqlaa qədə yeə və ə`zi vaxtla da çiyindən aşağıyə (qola) deyili. /Digə təəfdən dəstəmazda qolun disəkdən amaqlaın ucunadək hissəsi yuyulmalı olduğundan, Qu`ani-kəim “iləl-məafiq” sözünü u üzvün nə qədə yuyulmasınıi tə`yin etmək üçün uyumuşdu. Deməli, “iləl-məafiq” ifadəsindəki “ila” sözü qolun hansı istiqamətdə (yuxaıdan aşağı və ya əksinə) yuyulmasını deyil, yuyulacaq miqdaı tə`yin etmək üçündü. Çünki i şeyin necə yuyulması xalq aasında olan adətə ağlıdı. Adətən təmizlik işləində həmişə yuxaıdan aşağı istiqamətdə yuyula. Məsələnæ həkim xəstəyə, ayaqlaını dizə qədə yumasını göstəiş vedikdə onun ayaqlaını aşağıdan yuxaı deyil, əksinə yuxaıdan aşağıya təəf yuyula. Elə una göə də şiə məzhəi dəstəmazda üz və əlləin yuxaıdan aşağı yuyulmasını göstəiş vemiş və unun əksini düzgün ilməmişdi. /Dəstəmazda ayı i məsələ də ayaqlaa məsh etməkdən iaətdi. Şiə fiqhinə əsasən, dəstəmaz vaxtı ayaqlaı yumaq deyil, məsh çəkmək lazımdı. Onlaın dəlili də “Maidə” suəsinin 6-cı ayəsinin zahii məfhumudu. u ayəyə əsasən dəstəmaz alan şəxs iki iş göməlidi üzü və əlləi yumaq, aşa və ayaqlaa məsh çəkmək. u mətlə ayədəki iki cümlənin müqayisəsindən aşa düşülü /1-Üzləinizi və əlləinizi disəkdən yuyun. /2-aş və ayaqlaınıza kə`əynə qədə məsh çəkin. /iz u iki cümləni əvvəllə fiqhi hökmlələ tanış olmayan əədilli i şəxsə göstədikdə, şühəsiz “izim vəzifəmiz üzümüzü və əlləimizi yuyu, aş və ayaqlaımıza məsh etməkdi” deyə cava veəcəkdi. /Əə qammatikasına əsasən, “əcüləkum” (ayaqlaınıza) sözü “və” ağlayıcısı vasitəsilə “iüusikum” (aşlaınıza) kəlməsinə ağlanmalı və nəticədə ayaqlaa məsh etmək mə`nası ifadə olunmalıdı. Həmçinin (ayaqlaınız) sözünü heç vaxt “əydiyəkum” (qollaınız) sözünə aid edi ayaqlaı (məsh etmək əvəzinə) yumaq olmaz. Çünki elə halda mə`tuf (yə`ni “və əcüləkum” kəlməsi) ilə mə`tufun-əleyh (yə`ni “və əydiyəkum” kəlməsi) aasında mö`təizə cümləsi olan “fəmsəhu iüusiküm” gələcəkdi ki, u da əə qammatikasında düzgün i ifadə olmayı, mə`nanın tam dəyşməsinə səə olacaqdı. Həmçinin u zəminədə “əcüləkum” kəlməsini kəsə və ya fəthə ilə oxumağın heç i fəqi yoxdu hə iki suətdə əcüləkum” qollaınız, kəlməsi, “iüusikum” - aşlaınız kəlməsinə ağlanacaq və təkcə onun zahiində ətf edildikdə onu məcu, məhəllinə ətf (aid) etdikdə isə mənsu ediləcəkdi. Əhli-eyt ¢-dan nəql olunmuş mö`təə əvayətləə əsasən, dəstəmaz iki əməldən iaətdi “Ğəslətani” – iki üzvü yumaq və “məshətani” - iki üzvə məsh çəkmək. Həzət İmam aqi (ə) da Peyğəməin (s) necə dəstəmaz almasını nəql edəək o Həzətin ayaqlaına məsh çəkməsindən xəə vei. /Qeyd etmək lazımdı ki, dəstəmaz alakən təkcə Əhli-eyt ¢ imamlaı ayaqlaına məsh çəkmi, həm də i çox səhaələ və taein u nəzədə olmuşdu. Lakin sonala müəyyən səələə əsasən, müsəlmanla məsh etməyi yumaqla əvəz etmişlə. u haqda fiqhi kitalada ətaflı mə`lumat qeyd olunmuşdu.